Akinak - Alp

DOUBLE-BLADE KNIFE "AKINAK" / SAKA-TURKS / 7th c BC

ARZHAN (ARJAN - ) 2 - TUVA

Acinaces - Akinak is Turkish of etymology

"One of the emblems of the god or gods of war was the symbolic blade, called ching-lo (k'englu) in China and akinakes by Herodotos. Both words have been tentatively reconstituted as the Turkish kıngırak (short sword with double edges). Pulleyblank pointed to the possibility that the word kıngırak may already have occured in the beginning of the first millenary BC., in reports on Wu-Wang, the founder of the Chou-dynasty. Blades of the kıngırak variety suspended to belts, have been found in Innerasian nomadic graves. Pruşek underlined a Chines report which showed that the bonds of allegiance amongst warriors, presumably wearers of military belts with suspended weapons, were concluded since the first millenary BC in Shensi. The ceremony in question occured on a mountain, during a communal meal, where the flesh of a sacrificed horse was eaten and oaths of fidelity were sworn with the cup. This was a proto-type of the eastern Hunnic rite, when fidelity was sworn drinking a cup of wine, in which the blood of the scrificial horse was mixed with a blade called kıngırak. Thus the god of heaven was invoked, together with the god whose emblem was the sword."

Dr. Emel Esin

Kur-Kurşak, (The Iconography of The Honorific Turkish Belt, In The Light of Inscriptions and Written Records)

Central Asiatic Journal, Vol 24, No.3-4, 1980, p.159-184

an other "Akinak":

Bronze dagger was one of the elements of the so-called Scythian triad and the most common and widespread melee weapon Scythian warrior. There are several typologies akinak, which is based on observation of the shape and the pommel crosshairs. Both elements are in addition to functional load reflects the aesthetic and artistic tastes of pastoral peoples of Eurasia. One type akinaka semantically associated with the image of ARES - Scythian god of war. The mounds of Sayano-Altai frequent bronze and wood (in the mounds with permafrost) akinak model made specifically as burial items.
link : 

* AKINAK (Acinaks): A short, iron Scythian/Hun sword. The word has a Scythian-Turkish origin. 


NOTE: 
Tr. kingirak, with silent ğ > kinirak, close enough, considering 3,000 years separating our languages. Kingirak is a term for a double-edged sword, dagger, knife, in the Middle Asia and South Siberia kinirak first appeared in the graves of the Tagar Culture, 700-100 BC, after Karasuks, 1200-700 BC, mastered iron production and alloys with arsenic and tin. Scythians brought along their kiniraks still during the Karasuk time, as depicted by the march of the kurgans from east to west. It would take a scholarly effort not to notice temporal, spatial, and linguistic evidence.


Vaissière supposes that the Ephtilite name Khingila is a name of the sacred sword worshipped by the Eastern Huns, “kenglu” compared with Türkic qïŋïraq “double-blade knife”. This sword was worshipped among the Eastern Huns in the same way as the Scythians and the Huns of Attila worshipped swords. In modern Chinese pinyin, kenglu is phoneticized as Cheng-lu. Vaissière stipulates that Kenglu was also a name of the god of war among Eastern Huns and the Huns of Attila, so Ephthilite Khingila might have been a theophoric name; that, however, conflicts with the concept of Tengriism, which holds Tengri as Almighty, allowing spirits and alps, but not other gods. - [Vaissière 2003, 129.]


F. Hirth calls the word kingirak, "a double-edged knife" among the weapons that King Wu 武 of the Zhou personally used to conquer the Shang, "the oldest Turkish word on record" - ["Ancient history of China, to the end of the Chou dynasty", New York, 1908; reprint Freeport, New York, 1969, p. 67].


This claim is consistent with archeological findings that show striking similarity in bronze daggers found in China and west Siberia). link: 


(SB- note for "Chou Dynasty" (MÖ.1122-255); Turkish Tribe that helped to build China state. Also said that Hsiongnu (Xiongnu-East Huns) Turks are involved.)

Scythian Warrior Stone Statue is actually a Balbal or Tashbaba (Taşbaba) 

just like Gokturks Balbal-Tashbaba below 

Taşbaba = Stonefather

Tang Dynasty (618-907 AD)

Discovered at Altai, 

Xinjiang (Sincan) Uyghur Autonomous Region (East Turkestan)

(link to Chinese and Turks)

Scythian Stone Statue ( below part)

* ARES: His name is non Greek origin. God of war in the Scythian pantheon. The Scythian-Turks (and the Hun-Turks) had a sanctuary on a hill in the form of a sword. Alp Arız (=Ares), son of Afrasiyab [Alp Er Tonga, a Turkish leader/King of Sacae/Scythian(Turan)]. Also to be seen in the name of Gut/Kut (Gutian Turks) leader Ariis Kaan.

NOTE: 
Ar in Tr. is a “soldier, warrior, man”. Extension to a “god of war” from a memorial akin to “eternal flame” would not be too unexpected. But any Türkic etymology is nothing more then V.I.Abaev-type philological fantasy, because Ares is a Greek god, likely of Thracian origin, a son of Zeus, and an inhabitant of Olympus. Herodotus did not cite the Scythian name for the god. In Greek mythology Ares was a god of war, or rather of violence and destruction caused by war. Long before Herodotus, Ares was depicted as wild, unrestrained, and traitorous. All romantic myths about Ares are incongruent with the depiction of the Scythian god of war, using Herodotus' terminology. A better description in Tengriism would be an "ALP", or a patron, instead of god, and not of destruction, but of military success, his symbol was a sword.


The Scythian ceremonies described by Herodotus are nearly identical to those depicted for the Eastern and Western Huns of the following millennium. For the Western Huns, the name of the god of war was recorded as Kuar, the Chinese rendition was Ching Lu. The parallels described for god Gor in Egyptian mythology, Sumerian Ishkur, Persian Gurchesh, Roman Mars, all point to cultural borrowings, even though the Sumerian Ishkur was recorded as early as 26th c. BC.


The Türkic god is reconstructed as Kur, in Chinese transcription Ching Lu; Kur falls into the same phonetical group as Gor, Ishkur, and Gurchesh. It may be too presumptuous to suggest that Türkic Kur was a model for the following gods of war, but in Sumer the word “kur“ means “foreign hostile country”, hinting on invaders.
The Türkic proper name Kur/Chur indicates a military leader, with slight dialectal variations it was widely spread geographically and temporally, first mentioned for the leaders, and later as a widespread name. Among Türkic names and titles are Gur-Khan, Gur as part of tribal names, Gurchi and Kuarchi for royal bodyguards for Chingizids and Safavids, Charik for Khan's guard regiment, Jenichars for Ottoman swordsmen, Gorgud and Korkut for prophets.


The sources elaborate that “pile of firewood” is actually a kurgan, or a natural hill, on top of which is set up a platform, where a sword is mounted and ceremonies held. We have records describing the service ritual for Scythians, Eastern and Western Huns, and Caucasian Türks. [(Ref. Z.Gasanov “Royal Scythians”, p. 233 on ).Herodotus IV 59.] link





*About, TURKISH "ALP" and NORDIC PEOPLES "ELF":

Old Scandinavian records inform that ancestors of the Scandinavian peoples had condensed contacts wth the region where ancient Turks used to live, and sometimes directly with the Turks. They contain very significant cultural elements. Besides, some ethnic contacts occured. Consequently, withnessing the very similarity of typecasting of heroes, which is one of the most outstanding cultural peculiarities, of the Scandinavian and Turanic realms is not very suprising. In addition, basic words of the two denominting heroes are strikingly similar to each other, and likely cognate.

Doç.Dr.Osman Karatay and Emre Aygün / link
- Osman Karatay other articles
- Emre Aygün articles

Saka-Turks / Arzhan (Arjan) 2 - Tuva

Saka-Turks - at the end of the 7th c BC

Arzhan (Arjan) 2 - Tuva

ilgili:

İSKİT VE TÜRK-MOĞOL HALKLARINA AİT 

AYNI GELENEKLER, KÜLTLER VE PSİKOLOJİK ÖZELLİKLER

Royal Scythians" and ancient Oghuz Zaur Hasanov

Tsarskie skifi etnoyazikovaya identifikatsiya tsarskikh skifov i drevnikh oquzov.

Arthur ve Excalibur Efsanesi

KRAL ODİN’İN TURKLAND’DAN İSKANDİNAVYA’YA GÖÇÜ

Scythian/Saka Tashbaba and Turkish Tashbaba

Scythian/Saka Tashbaba and Turkish Tashbaba

Proceedings of the scientific conference "State in Kyrgyzstan and Central Asia: History and Prospects" BISHKEK, 12 - 13 May 2003 TM Ryskulov (google translate from Russian)


Saki heritage to date captivates, draws the eyes. The scientists of different nations are trying to make their own ethnic ancestors. In this case the arguments presented by them do not look quite convincing. Consider them. Some German researchers believed their ancestors saks on the sole ground that the ethnonym Sak tune with the tribal name of the German tribe Saxon, Saxony, without giving any other arguments.


But we should recognize that in this way were not the only ones. Posted temptation, and a prominent researcher of the history of Saka as VV Grigoriev. In linguistic analysis named Saka Queen Zarina he came to the following conclusion: "The name of this - clearly Slavic, derived from the word dawn" [Grigoriev, 1998, p. 66].


It is obvious that the lack of evidence provides an important opportunity to build a large number of hypotheses. As a result, there is now a much larger perspective on the origin of the Scythians, Saks, than in the time of Herodotus. Who are they really? In what language they spoke? Could any people or nation, yet they considered their ancestors? Is it possible? The judgments in this regard are sometimes quite categorical: "No modern nation can consider itself a direct descendant of the Scythians" [Gulyaev, 2001, p. 47].


It should be noted that in the Soviet and post-Soviet historiography rather consistently presents the thesis of the Iranian language of Saks, Saks conclusion suggests itself - is the eastern Iranians. Gradually, this idea became an axiom. But on closer acquaintance with the history and culture of the Saka tribes, it is possible to agree with the opinion of AP Smirnova that "frankly, some controversial, discussion continues to be the main issues the history of the Scythians" [Smirnov, 1966, p. 12].


One of the most controversial issues is the language belonging Saka tribes. The solution to this problem would give clues to the history of the origin of the Saks. After all, the power of language in the long run stronger, - says Professor MV Rat - than any power that is available to people. And if they were Türkic, which speaks in favor of this theory.


In the VIII-VII centuries. BC. Saks experienced a heroic period, the heroic period is usually characterized by the clash of swords and arrows singing. Batyr, a hero who did not have at home is nothing but weapons, sword fighting companion - a horse, with their help he could get all the riches of the world. Moving from Central (Central) Asia Saka army captured the northern Black Sea region. Then they moved to the south, where there were large cities, which means objects for plunder. They passed through the North Caucasus. Herodotus quite accurately defines the path of movement of the Scythians, who, to his knowledge, were having the right Caucasus Range. 


It is necessary to immediately make a reservation, that this well-trodden path Sakas then be reused Turkic peoples during their subsequent invasions of Asia Minor. Movement of the Iranian armies or tribes on the route hardly noticed historiography. So with good reason it can be considered military-Turkish road. So, after going through the Caucasus, the Scythians invaded Asia Minor. "The impression made by them on the then civilized world, - said AP Smirnov - was enormous Give a word of the Bible in the book.." The prophet "Jeremiah, who more than any other biblical writers prone to historicism, the Scythians are characterized as people who came from the north ..


As a people cruel and unforgiving Scythians movement caused such fear that no one thought to defend himself: "publish it in Judah, and proclaimed in Jerusalem ... run ... lion ascends from his thicket" elsewhere he writes: "Behold, I bring to you -. O house of Israel, a nation from afar, says the Lord, strong nation, an ancient nation, a nation whose language you do not know, and will not understand what he says, "[Smirnov, 1966, pp. 17-18]. 


it seems that it can be considered . first written fact confirms the Türkic-speaking of the Scythians proof of this: the house of Israel, for the Jews inhabiting it, but also for the "prophet" Jeremiah Iranian language - the language of neighbors, trade language in general for the Near East at that time it is quite familiar language Iranian-speaking. Medes, Persians. But the unknown language, incomprehensible to the inhabitants of Asia Minor, which was dominated by Semitic, Iranian, Aramaic, could be a hitherto unknown Turkic language Sakas of Central Asia. 


Therefore, they did not understand. For Jeremiah, who more than any other biblical writers prone to historicism, would, if they were Iranian-speaking, indicate that they were from the tribe of the tree from which trace their genealogy of the Medes and Persians.


These acts Scythians described by Jeremiah refer to the VII century BC. e. And in the V century BC. e. versions of the origin of the Scythians and their names we get from the hands of the father of history - Herodotus. Herodotus gives us genealogical legend of the origin of the Scythian-Saka. Here it is: "The Scythians say that their people ... there was this: in their land ... was born the first man named Targitai ... And he had three sons ...:. Lipoksai, Arpoksai and younger Kolaksai With them out of heaven de fell Scythian ground gold items:. plow, yoke, ax and a bowl eldest of the brothers, moved closer, wanting to take them, but as he approached the gold ignited According to his removal came second, but gold has repeated the same thing ... but with the approach of the third brother. , the youngest, has stopped burning, and he took up the gold. The older brothers, realizing the significance of this miracle, Jr. passed all the kingdom "[Herodotus, 1999, p. 236].


In this passage, we recorded almost the only linguistic data Scythian-Saka language, and therefore it is impossible to pass by this material. In linguistic analysis first name Saka kings must be borne in mind that these names have at least 2,500 years. In our opinion, the names are Turkic and easily translated into modern Kyrgyz language, which also is the most ancient and pure Turkic language. Therefore, probably, and the transfer is very easy and requires no special knowledge of ancient languages.


Name the first Targitai. The word "tar" in modern Kyrgyz language means "cramped, narrow", for example: Tarsuu - a narrow river, etc. "Tai" in the Turkic peoples - Shor, Altai, and in the Kyrgyz "Tayac - means" maternal uncle "Perhaps this name tells us that among the Saka tribes, as a result of spin-offs aside some independent tribe or. race, which was headed by brother sister queens and therefore in the legend in the name of the founder of a new kind of recorded word "tie" -?.. in general, maternal uncle, in the Turko-Mongolian history in the XIII century is a person named Targitai Kiriltuh.


At first glance at the names of the three sons Targitai, it turns out that they are composed of complex Turkish words. In all three names, there is a Turkic word "sai" meaning and now they have, "river valley", for example: Aksai - white river valley, Koksai - green river valley. A translation of the full names of the sons Targitai on modern Kyrgyz language is obtained as follows. The name of the second son - Arpaksaya translated as "river valley Barley" (Arpa - barley). And the name of the third completely sound in Kyrgyz: Kolaksai where "count" - the hand, "ak" - white, and again sai. By the way, according to legend, and he goes to his father's main yurt in the inheritance that corresponds to Turkic traditions of inheritance of power and property.


Also Herodotus is the name Kolaksai as VB revealed Kowalewski, occurs in the ancient poet Alcman when transferring breeds race horses: "Alcman poet (end of VII century BC.) Compares in his poems of Greek women with race horses - Venetic, kolaksayskimi and ibeninskimi ... under ibeninskimi horses to be understood. Celtic, but kolaksayskie - this is definitely a Scythian, and Alcman testimony coincides with the appearance of the Scythians in the international arena due to their Near Eastern campaigns "[Kovalevskaya, 1977, p. 68].


It should immediately be emphasized that the Saka kings who led the army during the invasion of Asia Minor, called Ishpaka (can Ishbakay - TR) and Partatua. And besides, as far as we know - at Saks was no tradition of naming a tribe by the name of the king. Therefore Kolaksai name may simply mean the geographic name of the place where they came from Saks. And the names of the older brothers also geographic place names of their former habitat. For two centuries, from VII to V cc. BC, the essence of the values forgotten and the place names have become a legend in their own names ancestors of the tribes. In this comparison we can draw a parallel with the medieval history of the Kyrgyz people, when the name of a place, or an animal, transformed in their own names, or the name became kind. 


At this he drew the attention of the famous Kyrgyz ethnographer SA Attokurov, noting that "in many cases Batyr birth name given by name the area" [Attotkurov, 1994, p. 97]. But more important to note that from the poet Alcman, who lived at the beginning of VII century. BC and to Herodotus, who lived in the V century. BC Turkic name Kolaksai remains unchanged - or the name of his son Targitai, or as an ethnonym of one of the Saka tribes. It is also learned to pay attention to a remarkable fact, as "safety," "immutability" of certain ethnonyms in the time domain in ancient and medieval authors of both the West and the East.


Thus, the ancient authors believed that "the Sakas and Scythians - synonyms Herodotus (VII, 64) notes that the Persians all the Scythians called Sakas,. Thus, the ethnonym" saki "was used for the Scythian peoples, living in the neighborhood with the kingdom of the Achaemenids in Central Asia, and the Persians moved to the Greeks, who have always celebrated the identity of these ethnographic concepts "[Light, 1955, p. 169].


By the way the Greek authors noted not only the identity of these ethnonyms, but most importantly have kept this identity and ethnically as follows Saks Scythians = = Turks, what is most important for us. Greek, in this case the Byzantine authors, namely, Menander, who lived and wrote in the second half of the VI century AD Turks referred to the Scythians. 


Here we note that the history of the Turks, their embassies, military companies of Hagan, he is familiar enough. But in addition, we know that in the VI century BC in Constantinople lived thousands of Turks; Hundreds of them participated in the embassies of the Byzantines and Turks as guides and interpreters. It seems that by Menander was not a stretch, or fiction, when he calls the Turks Scythians. For the VI century Byzantine historian Turkic language and is driven by a familiar language, the language of the Huns, whom the Byzantine Empire was at war, suffered defeat, paying tribute. There are many links between the two empires - the Huns and Byzantines. Also in the VI century the Byzantine Empire had suffered military defeats sensitive Turkic Avars. So - I think - so close combat cooperation was to cause a reaction, the interest on the part of military officials, diplomats Empire and encourage them to study the language and the history of these peoples. The Greeks knew the Turkic language and, of course, distinguish it from Iran. Therefore Menander Turkic speech in the VI century called Scythian. So, the Scythians spoke the Turkic language. "Menander included in the narrative of the Embassy Zemarh the Turkic Khan (568) deserve our attention descriptions cleaning preventive magic. ... Took things that the Romans brought with them, sklali them together, then lit a fire tree boughs Lebanon, whispering in the Scythian language ( in this case the Turkish language - TR) some barbaric words Livanov They carried around the branch that popped from the fire only after the fiery purification Zemarh was admitted to the khan "[Gumilev, 1993, with... 85]. 


In addition, as noted by S. Zakirova, in the XIII century, the Byzantines continued to call Turks Kipchak Scythians: "When the head of Egypt's control became a Scythian (ie kipchak.- SZ), is even more needed in Egypt Scythian tribe of them were army - Byzantine historian wrote Pahimer "[Zakirov, 1966, p. 37].


In general, with respect to the fire at the Turkish-speaking and Iranian peoples it was different, that is very true and subtly noted the outstanding scientist of the twentieth century turkologist LN Gumilev: "incredible and F. Ratzel assumption about the relationship tsentralnoazitskogo worship fire with Zoroastrianism, and since then the similarity is purely superficial in Persia modedan-mobeds approaching the sacred fire, put on a veil, so as not to offend the fire breathing, and then a fire scare away evil spirits. , that is the most impure in the world. the fact that Iran fire was the object of worship, and in the Turkic tribes magical tool, that is essentially no resemblance between them was not observed "[Gumilev, 1993, p. 85].


The rich military and political history of Saks gives us indirect examples of their ethnic and tribal strife confrontation with the Persians. War Saks and Iranians are of extraordinary ferocity, indicating that the dominant ethnic war - is the collision of two different worlds, cultures and civilizations in the broadest sense of the word. The same Herodotus, speaking of the Saks battle led by the queen Tomiris Cyrus wrote that this battle was the most violent of all the famous battles from the barbarians. The Persian king, going to war with Saks, declares that he is going to take revenge for the defeat and enslavement applied Medes Sakas. In this occasion for the war, we clearly illustrate, ethnic solidarity, Iranian brotherhood, the Persians and the Medes, who was of one language, and belief in the future common state. So in fact the founder of the Persian Empire, Cyrus is a son of the daughter of the Median king. Therefore, Midia, Persia and easily, with little painful, united under one scepter. Kinship and blood there. But not so with the Sakas. 


We also know from the political history of Saks that no conqueror could not conquer or subdue them. Even Alexander the Great, although this fact is shamefully costing historians. The essence of the case as follows: "It is Central Asia proved to be the stumbling block on which crashed the offensive spirit of Alexander the Great and weakened his army so that it no longer had the strength to continue the conquest in the former scale by the end of the second year of staying here, he lost his best. part of the Macedonian cavalry "[Khidoyatov, 1990, p. 40]. VV Grigoriev in the book about the campaign of Alexander the Great in Central Asia, says: "If Darius was unable to defend against Alexander of his kingdom, if despicable coward turned Bess, here in Turan, there were hearts that could not reconcile a sense of obedience foreigners, who got down to business folk revenge uninvited strangers "[Khidoyatov, 1990, p. 41]. Continuing this thought, GA Khidoyatov says "After all, he came only to the Syr Darya, and then could not move, since there begins the territory of the Saks and a meeting with its people nothing good promise conqueror. Alexander did not want to risk the army and the reputation of" great ruler "and" the great king. " It was better to look for weaker opponents, and in the summer of 327, Alexander moved to India "[Khidoyatov, 1990, p. 41]. 


Persian state, the king and the people have not been able to provide decent resistance. It did saki, their high combat capability, militancy, horse army cavalry A tank, speed and maneuverability - these are characteristic features of military Turkic tribes. Stop and turn the army could only antlered them. Military history of the Turks chronologically clearly seen on the territory of Central Asia. Saki, the Huns and the Huns associated with the great migration of peoples, and then the Turkic and Khazar Khanate, Ghulam Mamluks and the Caliph and Arab dynasties, etc. The Turkic peoples have made to the art of war are many, if not more. The characteristic qualities of this type of warrior you can see in the article of the popular and well-known scientist in Kyrgyzstan VP Mokrynina, who notes:.. "The fact that sedentary people often took over the weapons and military tactics nomadic, written more than once, however, the influence of the warrior-steppe peoples, who had a large inverse authority on the farmer was much deeper than indicated sedentary nations were looking for an explanation of victories Turkic warrior not just in his arms, but also in its psychological superiority "[Mokrynin, 1983, p. 21]. 


An excellent description of the military qualities of the Turkic warriors we find an Arab scholar and lexicographer Al-Jahiz: "In his work, he compares the best-Arab soldiers (the Kharijites) with Turkic warriors and prefers Turks during exercise (VIII-IX centuries) have dominated. Karluk Turks "Turks shoots ... he produces ten arrows before Harwich put an arrow on the bowstring. ... <Highest perfection> China reached residents in crafts, in the wisdom of the Greeks and education, the Persians in the management of the kingdom, and the Turks in the war. But indeed, the lack of them ... longing for the homeland and commitment to the wanderings of the countries, organic passion for looting, love to capture prey and force of habit to the custom "[Mokrynin, Flat, p. 85]. But indeed, the lack of them ... longing for the homeland and commitment to the wanderings of the countries, organic passion for looting, love to capture prey and force of habit to the custom "[Mokrynin, Flat, p. 85].


In general, Saka strategy of warfare is the predecessor of the Turkic: cavalry armies retreat to luring the enemy inland and totally Turkic style of archery -at full gallop, running away from the enemy, Shoot turning back. In Persian history we find these techniques of horse archery. Only the Saka tribes, who honored as holy war and military affairs, could worship the sword: "In each of these armed mound old iron sword, and he is serving an idol of Ares' [Smirnov 1966, 162].


This type of weapon continues to be an object of worship and the Huns: "Sword enjoyed veneration even at that moment, when a wave of Huns absorbed Alans and ready. The sword is of the utmost importance in the history of the ascent to the heights of power of Attila. His claim to rule, he argued, using the sign chosen by God - sword "[Cardini, 1987, p. 99].


Holy, sacred sword and is the descendants of the Huns, Turks. Before deciding fateful battle sacred sword will be imposed before the battle formations of the Turks, strengthening their spirit and giving the victory. They believed in his extraordinary sacral power. This reverent attitude we find the sword to the Iranians. The undoubted high combat qualities of the Turks,


They were evaluated classical Chinese poetry of the Middle Ages. It is worth noting, that they did not differentiate between the Huns and Turks, counting them one nation. Here are the lines from the great Li Bo: "To fight the Huns, as the plowman plow. Whiten the bones in the fields again. " [Li Bo, 2000, p. 140]


Li Bai lived in VII-VIII centuries, so they described the Turks, but he called them Huns. He knew the ethnic history of the Great Steppe. All these examples are given in order to vividly show that Sakas, Huns, Turks are a people-soldier in military history where we find a lot in common, what unites and brings them closer.


In addition to the above, we have other evidence, emphasizing the commonality of these peoples, namely the well-known worship of ancestors from Saks, Huns, Turks: "There was the Scythians ancestor worship As part included in it the cult of the divine ancestors of the kings who had great political significance." [ Smirnov, 1966, p. 164]. 


Turkic know also worshiped ancestors and considered that they may affect the business and the lives of his contemporaries. Particularly venerated are the most famous and having great generalship gift Hagan past, thinking that their patronage of the most valuable. "The main cult of the nobles (Turkish - TR) was the cult of the ancestors" [Gumilev, 1993, p. 79] - notes LNGumilev.  Then he writes: "Turkish ancestor worship has specificity that allows to specify its origin" [Gumilev, 1993, p. 81]. We add that the modern Turkic peoples, including Kyrgyz, Kazakhs and others still revered ancestors - Arbak, and is now asking them for help and protection, thus the cult of the ancestors of these peoples have centuries-old history. Strong tradition.


As these nations - Sakas, Huns, Turks, Kazakhs and Kyrgyz - from Herodotus to the present day milking mares and mare drank, ate the meat of clean animals. It indicates an outstanding Russian scientist of the XIX century, AI Levshin: "Smoked leg sated Kyrgyz foal is very tasty and the fat around them, wonderfully gentle There is no doubt that they are being peppered with a skilled chef, would have been a great meal on the table of a European deli, if prejudice or custom is not removed from. these things in our kitchen so clean animal "[Levshin, 1996, p. 304]. 


The Iranian nation neither in the past nor in the present did not use and do not use any of koumiss, no meat of these animals. Diametrically opposed and funerary rites at them. In the ancient Saks buried their chiefs with horses, weapons, slaves. The same did the Huns and Turks. At this time, the Iranians, Zoroastrians believed all dead unclean and therefore left to be eaten by birds and animals.


An interesting detail of the cooking at Saks, in the absence of boiler Herodotus gives us: "If they do not have such a boiler, then put all the meat in the stomachs of animals, pour the water and the bottom ignite bones" [Herodotus, 1999, p. 254].  Description of the same way of cooking in Kyrgyz, we find the outstanding scientist of Kyrgyzstan M. Abramzon. He was "in a conversation with the hunters managed to learn about the ancient method of cooking meat in the absence of metal utensils. As a vessel for cooking the meat used animal stomach (karyn). 


There were placed pieces of meat with bones and poured water. Heats small stones the size and lowered them one by one in a vessel. The cooled stone was removed and replaced by another lowered so the water boil and the meat to weld ... Obviously, this is one of the oldest methods of cooking meat, which existed from hunters and nomadic herders "[Abramson, 1990, p. 108].


Note that among the Russian, Kyrgyz historians of Europe are reputable scientists who absented Saks to the Turks. So "the founder of Russian historical thought VN Tatishchev - as noted by AA Arslanova - attributed the Tatars in the so-called" Scythian "group together with other Turkic peoples" [Arslanova, 1997, p. 34].

For European scholars of the XIX century the thesis of the Iranian language of Saks, was clearly the exact opposite of "prevailing in the Western European scientific belief that Saks, like all other nomads on Jaxartes and Jaxartes, belong to the Turanian (Turks - TR) Turanians meaning by the peoples of Central Asia and North Asia, alien Aryan tribe, Ugric, Turkic, Mongolian "[Grigoriev, 1998, p. 58].


For example Mordman, meticulously and systematically researched the history of Saks known ancient name of the river Oxus treats as Turkic and translate "ok" - boom (arrow?), "sou" - water, in general "boom(arrow?)-river". According to him - said VV Grigoriev - in Turkish it was called "Oxus". Also Mordman researched the name of "tails" by reading his Persian "Atrak", ie with a typical Turkic roots. Recall that Mordman believes that this name was wearing one of the Kipchak khans. In the end it came to the basic conclusion: "Saki simply Turks" [op. by: Grigoriev, 1998, p. 70]. For exactly the same conclusion after the research came a German scientist, "the Viennese Orientalist Hammer, who believed Saks for the Turks" [Grigoriev, 1998, p. 71]. 


VV Grigoriev, resulting in the above-mentioned opinion of European researchers, in the heat of the scientific controversy, as it is sometimes known among scientists, said in their address, so assume Only plebeians from science. In addition to the West-European scientists of the Saka Turks considered authoritative Kyrgyz Soviet scientist AN Bernshtam. He wrote: "We believe that a strong core was among the Turkic amyurgiyskih Saks, perhaps among the Saka-tigrahauda" [Bernshtam, 1997, p. 195]. Then he gives a chronological diagram of ethno-continuity: saki-amyurgii - Usuns - Western Turks [Bernshtam, 1997, p. 196].



In conclusion, we note the continuity, logical development, the completion of Saka material culture in its Turkish continuation. We see this in the famous balbals - Saka and Turkic. Even with the naked eye of the layman can identify similarities in the stone sculptures Saka and Turkic. Saki has not yet been completed, the master's hand has not yet reached perfection. Perfection comes in Turkic era.

Tashbaba from Kazakhstan and stone relief from Troy VI 

References:

SM Abramson The Kyrgyz and their ethno-genetic, historical and cultural ties. - Frunze, 1990
Arslanova AA On the question of the ethnonym Tatars // Tatarica 1997/98. - Kazan 1997
Attokurov SA Kyrgyz genealogy // Kyrgyz and Kyrgyzstan:
experience a new historical interpretation. - Bishkek 1994.
Bernshtam AN Selected works on archeology and the history of the Kyrgyz people and Kyrgyzstan. T. I. - Bishkek 1997
Herodotus. History. - M., 1999
Grigoriev VV About Scythian people Saks. - Almaty, 1998
Gulyaev VI The Scythians in the Don // question mark, 2001, .№ 1
LN Gumilyov Ancient Turks. - Moscow, 1993
Zakirov S. diplomatic relations with Egypt, the Golden Horde. - Moscow, 1966
Cardini, Franco. The origins of medieval chivalry. - Moscow, 1987
VB Kovalevskaya The horse and rider. - Moscow, 1977
Levshin. AI Description Kirghiz-Cossack or Kirghiz Kaisak hordes and steppes. - Almaty, 1996
Li Bo. Jade rock. - C-P 2000.
Mokrynin VP Information on the Turkic peoples in the mineralogical treatise Al-Biruni
// Kyrgyzstan at Karakhanids. - Frunze 1983
Mokrynin VP, VM Flat The history of Kyrgyzstan. - Bishkek
Light YM In the footsteps of travelers and explorers of the East. - M., 1955
Smirnov AP Scythians. - M., 1966
VN Tatishchev History of Russia since ancient times. T. 4. -. M-L, 1966 Khidoyatov GA My own story. - Tashkent, 1990

TM Ryskulov
Proceedings of the scientific conference "State in Kyrgyzstan and Central Asia: History and Prospects" BISHKEK, 12 - 13 May 2003

google translate from Russian link:

Finial Sculpture in Bronze of Mountain Ibex

Sacae/Scythian-Siberian animal style

L.R. Kyzlasov Khakassian State Museum

Çadır Tepeliği Teke - Saka Dönemi - Hakasya

The same as from Military Museum-İstanbul; Hun Turks period

İstanbul Askeri Müzede Hun döneminden "Çadır Tepeliği Teke" ile aynı....

Ram - 8th century - Arzhan I (video)

Turkish Culture

Sakas (Sacaes) and Huns are the ancestors of Gokturks !

Scythians life style, customs, arts and traditions are the same as Huns and Gokturks.

Hermitage Museum

Everything about Turkic World - link

İSKİT VE TÜRK-MOĞOL HALKLARINA AİT AYNI GELENEKLER, KÜLTLER VE PSİKOLOJİK ÖZELLİKLER

Berel Kurganı - Kazakistan

GİRİŞ

İskitler, Avrasya’nın medenî, kültürel ve askerî gelişmesine önemli katkı sağlayan en eski Avrasya halklarından biridir. İskitler, Orta Asya ve Sibirya kökenlidirler. M.Ö. VII. yüzyıla doğru Doğu Avrupa’da ve Ortadoğu’da görülmeye başlar. İskitlerin bu bölgelere gelmesiyle, atın binek hayvanı olarak kullanılmaya başlaması ve arkasından da tabii olarak birbirlerinden uzak olan bölgelerin idaresi ve kontrolünü sağlayan hareketliliğin (mobilitenin) artması sayesinde mümkün olan dünyanın siyasî bütünleşmesini öngören eşsiz süreci başlar.       
    

Herodot’a (Heradotos/Herodotus) göre İskit İmparatorluğu, değişik İskit kabilelerinden oluşuyordu. Herodot, bunlardan sayıca daha fazla ve güçlü olanının, diğer bütün İskit kabilelerini kendilerinin tebaası (astları) sayan “Kraliyet (Hükümdar, Çar) İskitleri” olduğunu söylemektedir. Herodot’un, İskitlerin tarihi, efsaneleri, mitleri ve geleneklerini anlatırken öncelikle İskit İmparatorluğu’nun iktidar klanıyla, başka bir ifadeyle, “Kraliyet İskitleri”yle ilgili belgelere yer verdiğini belirtmek gerekir.  


Daha önce “Kraliyet (Hükümdar, Çar) İskitleri”nin dilleriyle ilgili yaptığımız araştırmada onların dillerinin Türk dilleriyle akraba olduğu ispatlanmıştır.(1)  Bu çalışmada ise, “Kraliyet İskitleri” ile Türk-Moğol halklarının geleneklerinin, kültlerinin ve psikolojisinin birbirleriyle ne kadar örtüştüğü tespit edilmeye çalışılacaktır.  



   
İSKİTLERDE VE TÜRK-MOĞOL HALKLARINDA CENAZE TÖRENLERİ

Herodot, İskit hükümdarlarının cenaze törenini tasvir ederken onların defnedildikleri mekânın, Boristen (Borysthenes) Nehri boyunca gittikten sonra en sonunda nehrin denize döküldüğü yerden kırk günlük mesafede bulunan Gerrhi adında bir mekân olduğunu ileri sürmektedir. Herodot’un sözlerine göre Gerrhi, “Kraliyeti İskitleri”nin hâkimiyeti altındaki en uzak mekândır.  


Herodot ayrıca, “Kraliyet İskitleri”nin vefat etmiş hükümdarları için yas tutarken ellerini ve kulaklarını çizerek kestiklerini; saçlarını kestiklerini (kazıdıklarını); alın ve burunlarını yırttıklarını ve sol ellerine ok sapladıklarını da belirtmektedir. Bundan sonra hükümdarın naaşı Gerrhi’ye giden yolda bir sonraki İskit kabilesine teslim edilir ve onlar da “Kraliyet İskitleri”nin yaptıklarının aynısını yaparlar. Böylelikle her kabile İskit usullerine göre hükümdar için yas tutarak defin sürecine iştirak eder. Bu şekilde İskitler, hükümdarlarının naaşını kabile kabile dolaştırarak ve her kabilenin yas tutmasını sağlayarak kutsal defin yerine varırlar. Sıradan İskitler de ölülerini bölgede kırk gün boyunca dolaştırdıktan sonra defnederler. 


Gerrhi’de hükümdarın defni sırasında beraberinde bir cariyesini, sâkisini, yani elinden içki içtiği şahsı, aşçısını, seyisini, muhafızını ve habercisini de gömdükleri dikdörtgen şeklinde büyük bir kabir kazarlar. Kabre ayrıca altın kaplar da konur. Daha sonra kabir, toprakla kapatılarak “kurgan” dedikleri büyük toprak tepe hâline getirilir. Hükümdarın defnedilmesinin birinci yıldönümünde, “Kraliyet İskitleri” tekrar kurgan dedikleri bu mezara dönerler ve hükümdarın en iyi 50 hizmetkârı ile en iyi 50 atını öldürüp mumyalarlar. Boyunlarından delip çıkacak şekilde gövdelerinden demir kazık geçirilen atların mumyaları daha önceden hazırlanmış olan ahşap kalıpların üzerine ayakları havada sallanacak şekilde yerleştirilir. Atın gövdesinden geçirilen kazık aynı zamanda hizmetkârın bütün omurgalarından da geçirilerek boynundan çıkarıldıktan sonra 50 hizmetkârın mumyaları, bu kazık sayesinde atlı konumunda atların üzerine yerleştirilir. “Kraliyet İskitleri”, “atlıları” böylece hükümdarın mezarı etrafında yerleştirdikten sonra mekânı terk ederler. (2)


Türklerin atalarının, Doğu göçmenlerinin defin törenleriyle ilgili günümüze kadar ulaşan ilk ve en eski belgeler, Çince kaynaklardır. Asya Hunları da, “Kraliyet İskitleri” gibi, hükümdarları öldüklerinde kullarını ve hizmetkârlarını öldürüp beraberinde defnetmişlerdir.(3)  Avrupa Hunlarının defin törenleriyle ilgili bilgi veren Jordanes, Atilla’nın ölümü haberini alan Hun askerlerinin gelenekleri gereği saçlarını yolduklarını, gözyaşları kana karışsın diye yüzlerini derin yaralarla yaraladıklarını belirtmektedir. (4) 


Görüldüğü üzere, Avrupa Hunlarının bu defin törenleri, Herodot’un anlattığı gibi, hükümdarlarının yasını tutarken kulaklarını çizen, saçlarını kazıyan, ellerini kesen, alın ve burunlarını yırtan, sol kollarını okla delen “Kraliyet İskitleri”nin defin geleneklerinin aynısıdır.


Türkler ve “Kraliyet İskitleri”nin defin törenlerindeki bu benzerlik, Göktürk İmparatorluğu için de söz konusudur. Göktürklerin hükümdarı Bilge Kağan’a ithaf edilen Orhun-Yenisey yazıtlarında, Li-Sun Tay-Sengun’un 500 erkeğin başında Kağan’ın defin törenine geldiğine dair bilgiler var. Onlar, bu defin merasimi için altın, gümüş ve güzel kokulu tütsüler getirirler. Sonra da defin sırasında bu 500 kişinin hepsi saçlarını keser, kulaklarını ve yanaklarını çizer ve kendi güzel atlarını vefat etmiş Kağan’a kurban ederler. (5)


“Kraliyet İskitleri” ve Moğolların geleneklerinin, hükümdarlarını nerede vefat ederse etsin atalarının defnedildiği özel mekâna defnetmeleri hususunda da aynı olması dikkat çekicidir. İskitlerde bu özel mekân, Gerrhi iken; Moğollarda Altay’dır. Moğolların defin törenlerini anlatan Marco Polo, Cengiz Han’ın yadigârlarının ve bütün büyük kağanların, nerede vefat ederlerse etsinler, defnedilmek üzere Altay’a getirildiğini belirtmektedir. Daha sonra da çok garip bulduğu bir hususa dikkatleri çeker: “Altay’a giden yolda Kağan’ın naaşına eşlik eden kervan, definden önce kırk gün boyunca karşılarına çıkan her kimseyi “Git, öbür dünyada Kağanımıza hizmet et” diyerek öldürürler.(6) Bunun yanı sıra Kağan’a öbür dünyada lâzım olur düşüncesinden hareketle Kağan’ın en güzel atlarını da öldürürler”.  Aynı bilgiye Reşidüddin’in eserinde de rastlanmaktadır. (7)


Buna benzer bilgiler, Jordanes’in eserlerinde de vardır: “Atilla’nın defninden sonra bu vazifeyi üstlenen herkes öldürülür”.(8)   


Türklerin defin törenlerini anlatan bütün kaynaklarda atların kurban kesildiğine dair bilgiler geçse de onların nasıl öldürüldüğüne dair bir kayıt yoktur. Türk-Moğol hükümdarlarının definleri sırasında atların nasıl öldürüldüğüne dair daha teferruatlı bilgiler, İbn-i Battuta’ya aittir. XIV. yüzyılın ortasında Çin’de seyahat eden İbn-i Battuta şahit olduğu, savaşta şehit düşen Türk-Moğol hükümdarının defin merasimini “El-Hansa” (Al-Khansa) adlı kitabında anlatmaktadır: 


“Hükümdarı bütün eşyalarıyla birlikte yerde kazılmış olan büyük bir kabre yerleştirdiler. Kabre ona ait bütün altın ve gümüş eşyaları, dört cariyesini, en sevdiği altı kulunu ve içecek dolu birkaç kabı beraberinde gömdüler. Sonra kabir, büyük bir tepe (kurgan) yüksekliğinde toprakla gömülerek kapatıldı. Ondan sonra da defin sürecine katılanlar, mızrak saplanmış dört at getirdiler. At öldürüldükten sonra gövdesine saplanan mızrak, boynundan delip çıkacak şekilde omurgalarından geçirildi. Sonra kazıkları tepenin üstünde bir yere yerleştirip, atları orada bıraktılar”.


Görüldüğü üzere, Türklerde vefat eden hükümdarların hürmetine öldürülmüş atların kazığa yerleştirilmesi usulü ile Herodot’un anlattığı “Kraliyet İskitleri”nin merasimleri aynıdır. İbn-i Battuta’da hükümdarın altı kulunun vazifelerine dair bir bilgi yok. Herodot’ta ise bunlardan beşi, vazifelerine göre sâki (hükümdarın elinden içki içtiği kimse), aşçı, seyis, silah taşıyıcı ve habercidir.(9) 
    
  
Yukarıda zikredilen İskitlerin ve Türklerin defin törenleri arasındaki paralellik konusu, E.H. Minns ve F. Thordarson tarafından incelenmiştir. (10)  J.A.Boyle, Oğuz, Kıpçak ve Moğolların yası tutulan şahısların atlarının kurban edilmesi geleneklerini tasvir eden Avrupa ve orta asırlardaki Doğu yazılı kaynaklarını incelemiş ve bu geleneği İskitlerin gelenekleriyle mukayese etmiştir. (11)


Herodot’un da zikrettiği, İskitlerdeki tahnit veya mumyalama uygulaması,(12)  “Köroğlu”nun Türkmen nüshasında da geçmektedir.(13)  T. Tarhan, Orhun yazıtlarına göre Kül-Tigin’in mumyalandığına dikkat çekmektedir. Tarhan, ilâveten İslâm’ı kabul ettikten sonra bile Türklerde mumyalama uygulamalarına devam edildiğine dair deliller getirir. Meselâ, II. Kılıç Arslan, III. Kılıç Arslan ve II. Süleyman Şah mumyalanmıştır. (14)


Bütün bu bilgileri şöyle özetlemek mümkündür: 
1) İskitlerde ve Moğollarda defin süresi 40 gün sürer; 
2) İskitler, Avrupa Hunları ve Göktürkler ölünün ardından yas tutarken saçlarını kesip, yüzlerini yırtarak çirkinleştirirler; 
3) İskitler, Oğuzlar, Kıpçaklar ve Moğollar ölüye bağışlanmak üzere atlarını aynı usulle kurban ederler; 
4) İskitler, Göktürkler ve Selçuklular, hükümdarlarını mumyalarlar.   

   
  
İSKİTLERDE VE TÜRK HALKLARINDA KAN YEMİNİ TÖRENLERİ

İskitlerin ve Asya Hunlarının geleneklerini inceleme neticesinde aşağıdaki paralelliklerin farkına varılmıştır. Bunlar aşağıda mukayese edilecektir.


Herodot’ta şu bilgiler geçmektedir: 

“İskitlerde yeminle kutsallaştırılan bütün dostluk anlaşmaları şöyle yapılır: büyük toprak bir kupanın içerisine anlaşmanın taraflarının kanları ile karıştırılmış şarap doldurulur. (Bunun için de yemin edecek olanlar biz veya bıçakla derilerini çizerler). Sonra bu kaba kılıç, oklar, balta ve mızrak daldırırlar. Bu merasimden sonra uzun dualar okunup, yemin edenler ve orada bulunan ileri gelenler bu kaptaki kan karıştırılmış şaraptan içerler”. (15)


Çin kaynaklarında geçen bilgiler ise şu niteliktedir: 

“Han Çang ve Çang Meng, Şan-Yu [Hunların hükümdarı] ve ileri gelen komutanlarıyla birlikte No Nehri’nin doğusunda bulunan dağa çıktılar. Orada beyaz bir atı boğazladılar. Şan-Yu Çing Lu kaması ve metal kaşığını çıkarıp, [atın kanını] şarapla karıştırdı. Sonra Lao-Şang Şan-yu (Lao-shang Shan-yu) tarafından öldürülmüş Yüeçi kabilesinin hükümdarının kafatasını kap olarak kullanıp, birlikte kan yemini şerefine şarap içtiler.” (16)


İskitler ve Asya Hunları hakkındaki bu iki bilgi şu hususlarda aynılık arz etmektedir: 

1) kaba kan karıştırılmış şarap konur; 
2) sonra aynı kaba silah daldırılır; 
3) yemine katılanlar bu şaraptan içmek suretiyle yeminli anlaşmayı tasdik etmiş olurlar; 
4) Asya Hunlarının yemin gelenekleriyle ilgili Çin kaynaklarından alınmış olan bu kısa bilgide İskitlerin gelenekleriyle büsbütün aynılık arz eden bir başka unsur da söz konusudur. 


Herodot’un tasvir ettiği İskit gelenekleri günümüze, Kırım’da Kül-Oba’daki bir İskit mezarının (kurganının) kazısı esnasında bulunmuş olan M.Ö. IV. yüzyıla ait altın resim şeklinde ulaşmıştır. Söz konusu resimde yanaklarını ve burunlarını birbirlerine yaklaştırarak kan yemini şerefine aynı kaptan şarap içmekte olan iki İskit tasvir edilmiştir.  Hunlarla ilgili metinlerde ise “Onlar birlikte kan yemini şerefine içtiler” cümlesinden de anlaşılacağı üzere aynı şarap içme usulüne şahit oluyoruz.  




İSKİTLERDE VE TÜRK HALKLARINDA GANİMET GELENEĞİ (KAFATASI KÜLTÜ)

Yukarıda da belirtildiği gibi, Çince kaynaklarda Hunların yemin merasiminde içki kabı olarak düşmanın kafatasının kullanılması geleneği söz konusudur. Sima Qian, Hunların Yüeçi halkını mağlup ettikten sonra, onları Batı’ya doğru nasıl kovduklarını; hükümdarlarını öldürüp kafatasından nasıl içki kabı (kupa) yaptıklarını çok teferruatlı bir biçimde tasvir eder. (18)


Herodot’ta da aynı şekilde İskitlerin, mağlup olmuş düşmanlarının kafataslarını ziyafetlerde içki kabı olarak kullandıkları zikredilmektedir. Herodot şöyle yazmaktadır: 


“İskitlerin askerî gelenekleri böyledir: Her düşmanıyla olmamakla beraber en acımasız düşmanlarının kafataslarıyla böyle muamele ederler: evvelâ kafatasını kaşlara kadar kesip, temizlerler. Fakir birisi kafatasını, dışından ham sığır derisiyle kaplayarak kullanır. Zengin insanlar ise evvelâ kafatasını ham deriyle kaplarlar, sonra kabın içini altınla yaldızlarlar. İskitler, kardeşler arası kavgada veya mahkemede birinin diğerine galip gelmesi söz konusu olduğunda, kendi akrabalarının kafataslarıyla bile aynı şekilde muamele ederler. Çok saygın misafirlerin ziyareti esnasında ev sahibi, sofraya böyle kafataslarını koymakla, bu akrabalarının onun düşmanı olduğunu ve onların üstesinden geldiğini misafirlerine hatırlatmak ister. Bu davranış, İskitlerde yiğitlik addedilir”. (19)


Böylelikle İskitlerin de, aynen Asya Hunları gibi, kafatası avcıları oldukları anlaşılmaktadır. Herodot’un anlattıklarından ve Çince kaynaklardan da anlaşılacağı üzere, bu barbarca gelenek İskitlerde ve Asya Hunlarında gurur meselesi idi. Aynı zamanda kafatası avcılığı, bir nevi kumandanın, askerlerinin savaşta ne kadar iyi savaştıklarını denetleme yoluydu. Aşağıdaki alıntıdan da anlaşılacağı üzere, ganimetler İskit askerleri arasında öldürdükleri düşman sayısına göre üleştirilmiştir.


“İskitlerin askerî gelenekleri şu şekildedir: İskit, ilk düşmanını öldürdüğü zaman onun kanını içer. Savaşta öldürdüğü düşmanlarının hepsinin kafataslarını hükümdara getirir. Zira sadece düşmanlarının kafataslarını getiren asker ganimetten payını alabilir, aksi hâlde hiçbir şey alamaz”. (20) Kafatası avcılığı, ayrıca toplumda itibar kazanma imkânı da sağlardı. Bunu, Herodot’un aşağıdaki yazısından anlamak mümkündür:


“Her hükümdar yılda bir defa kendi bölgesinde şarap karıştırmak için kap hazırlatır. Bu kaptan sadece düşmanını öldürenler içebilirler. Henüz kendilerine düşman öldürmek nasip olmayanlar ise bu kaptan içemezler. Mahcup ve şerefsiz olarak bir kenarda otururlar. İskitler için bundan daha utanç verici bir şey yoktur. Aksine düşmanını öldürenlere ikişer kupa içki getirilir ve onlar da iki kupayı üst üste (bir defada) içerler.” (21)


Aynı bilgi, Çin tarihçisi Sima Qian’ın Asya Hunları ile ilgili yazdıklarında da vardır: “Savaştan sonra düşmanlarının kellesini alan veya düşmanlarını esir alan (Hunlar), bir kupa şarapla ödüllendirilirler ve onlara, kazandıkları ganimetleri kendileri için bırakmalarına izin verilir”. (22)


Orta asırlarda düşman kafatasının içki kabı olarak kullanılması geleneği, bozkır Türk halklarında devamını bulmaktadır. Meselâ, Günah Çıkartıcı Teofanes’a göre Bulgarların hükümdarı Krum Han, mağlup ettiği Bizans İmparatoru Nikeforos’un kafatasından gümüş kaplamalı içki kupası hazırlatmıştır. (23) Tarihçi Nestor (Nestor the Chronicler), “Povesti Vremennıyh Let” (Geçmiş Yıllar Kıssası) adlı eserinde, Peçeneklerin Hanı Kurya’nın Kiev Büyük Knezi Svyatoslav’ı mağlup edip, kafasını uçurduğunu ve kafatasından kıymetli metallerle kaplı içki kabı yaptırdığını belirtmektedir. (24)


Ayrıca şu da unutulmamalı ki, kafatası kültü, eski zamanlardan beri dünya arkeolojisi ve mitolojisinde de çok yaygın olan bir külttür. Azerbaycan’da Azıh Mağarasında 300.000 yıl öncesi Alt Paleolitik dönemine ait, içinde ayı kafataslarının saklandığı gizli bir yer bulunmuştur. Bu kafataslarından birinde birbirlerine paralel yedi çizgi sıralanmış, en üstte (sayı birimi göstergesi olarak) enlemesine bir çizgi çizilmiştir. (25) İster öküz ve kızıl akbaba gibi hayvan kafatası ister insan kafatası kültünün izlerine, insanlığın en eski kültürlerinden olan M.Ö. VIII-VII binyıllara ait Türkiye’nin Çatalhöyük ve Çayönü gibi en eski yerleşim merkezlerinde (komplekslerinde) de rastlanmaktadır.(26)  


Kafatası, içki kabı olarak yaygın bir şekilde Tibet’te kullanılmıştır. B. Laufer, farklı milletlerin farklı dönemlerde kafatası kullandıklarına dair geniş bilgi toplamıştır. Onun araştırmalarından, akrabalarının ve arkadaşlarının kafataslarını içki kabı olarak kullanan Amerika ve Avustralya kabileleri de dâhil olmak üzere, dünyadaki bütün halklarda bu kültün olduğu anlaşılmaktadır. Bununla beraber Laufer’in örnek verdiği bazı benzetmelerin esasa dayandırılmadığını da belirtmek gerekir. Meselâ, Edda’da kafatasının içki kupası olarak kullanılması kültüne dair bulunduğu atıf doğrulanmamıştır.(27)  


Diğer araştırmacı A.L. Andrews, Odin’e akıl veren (ve konuşan) Mimir başından (kafatasından) hareketle Edda’da Mimir kafatasının içki kabı olarak kullanıldığına dair aynı şeyleri ispat etmeye çalışır.(28)  Daha sonra J. Lindow, bu yorumlamayı “romantik” bularak Mimir kafasının (kafatasının) içecek kabı olarak kullanıldığına dair gerçeğe dayalı hiçbir delilin bulunmadığını belirtmiştir. (29)


Yukarıda mezkûr delillerden hareketle kafatası kültünün her kavme mahsus “yerel” özellikler taşıdığı kanaatine varmak mümkündür. Hayvana veya insana ait kafatası akıl almak için kullanıldığı gibi, içecek kabı olarak da kullanılmış olabilir. İçecek kabı olarak kullanılan kafatasları düşmana veya arkadaşa ait de olabilir. Ayrıca zaman faktörünü göz önünde bulundurmak gerekir ki, zamanla bu kültün aynı halkta bile şekil değiştirmesi mümkündür.


Kafataslarının bu tür özelliklerinin incelenmesi, kafatası kültünün “yerel” özelliklerinin tespit edilmesine imkân sağlar. Yukarıda zikredilen bilgilere dayanarak sadece Hunlara ve İskitlere mahsus kafatası kültünün özellikleri üzerinde durmak istiyoruz:


1) İskitler ve Hunlar, düşmanlarının kafataslarını savaş ganimeti olarak biriktirmişlerdir; 
2) İskitler ve Hunlar düşmanlarının kafataslarını değerli metallerle kaplayarak içecek kabı olarak kullanmışlardır; 
3) savaşta düşmanlarının kellesini alan İskitler ve Hunlar, toplumda itibar kazanmış ve bir kupa şarapla ödüllendirilmişlerdir; 
4) savaşta düşmanlarının kafasını uçuran İskitlerin ve Hunların savaşta kazandıkları ganimetler kendilerine bırakılmıştır; 
5) İskitlerde ve Hunlarda kafatası kültünün kutsal önemi gibi, aynı zamanda askerlerin savaşta ne kadar iyi savaştıklarını denetlemeyi sağlayan pratik yönü de olmuştur.    


Şunun altını bir daha çizmek gerekir ki, İskitlerdeki ve Hunlardaki ancak bu benzerliklerin tamamı bir araya getirildiğinde, bu iki halkta kafatası kültünün aynı özelliklere, en önemlisi de bu kültün özgünlüğüne işaret etmektedir.  




İSKİTLERİN VE TÜRK HALKLARININ DİNLERİNDE KILIÇ KÜLTÜ

İskitlerin ve Hunların Dinlerinde Kılıca Tapma


Herodot, İskitlerin Ares’e tapma sürecini şöyle tasvir etmektedir: 

“İskitlerin her bölgesinde Ares için, açık bir mekânda çalı çırpıdan dağlar şeklinde birbirlerinin üzerine yığılmış üç aşamalı ve uzunluğu ile genişliği hemen hemen aynı, ama yüksekliği uzunluğuna ve genişliğine nispeten daha az olan mabetler dikilir. En üstte üç tarafı düz olan, dördüncü tarafında da girişi olan dikdörtgen şeklinde bir alan oluşturulur. Kötü hava durumlarında bu inşaat daima çöker. Dolayısıyla her yıl buraya yüz elli yük çalı çırpı getirilir. Her tepenin başına eski demir kılıç yerleştirilir. İşte bu kılıç, Ares putudur. Bu kılıca her yıl diğer Tanrılara olduğundan daha fazla at ve büyükbaş hayvan getirilip kurban kesilir”. (30)


Pan Ku’nun derlediği “Han Şu”(31)  ve onun daha sonraki ilâvelerinde Asya Hunlarının kılıca taptıklarından bahsedilmektedir. Kao Chu-hsun özellikle bu konuyu ele aldığı makalesinde bütün bu bilgileri bir araya getirmiştir. Bunlara aşağıda yer verilecektir.  

  
Ch’ing hanedânından Wang Hsien Chien “Coğrafya ile ilgili Risale”nin ilâvesi olan “Han Şu”da şöyle yazmaktadır: “Hükümdâr Hsiu Chu’nun (başka bir ifadeyle Siu Tu) Gökyüzüne tapmak için hazırlanan metal askerleri ve Ching Lu kaması için Xiongnu (Hsiung-nu) ile ilgili kayıtlara bakınız”. (32)  Xiongnu (Hsiung-nu) ile ilgili kayıtlarda, Hunların hükümdarı Lao-Şang Şan-yu’nun iki Çin elçisiyle beraber dağ tepesine çıktığı, orada beyaz bir atı öldürdükleri ve hükümdarın, atın kanına şaraba bandırılmış Ching Lu kamasını daldırdığına dair yukarıda bahsedilmiş olan bilgiler bulunmaktadır. (33)

      
Çince kaynaklardan alınmış olan bu iki kayıtta, “ching lu”nun, “kılıç” veya “kama” anlamına gelen Türkçe bir kelimenin Çince eski fonetik karşılığı olduğu belirtilmektedir. Kao Chu-hsun, makalesinde “ching-lu” kelimesinin anlamını geniş bir şekilde ele almaktadır. F. Hirth, K. Shiratori ve B. Karlgren’le aynı fikirde olan Kao Chu-hsun, “l” ve “r” ünsüzlerinin birbirine dönüşebilirliğine de dayanarak “ching-lu”nun çift yüzlü kama anlamında kullanılan Türkçe “kyngrak/qingrak” ve Moğolca “kingara” kelimelerinin Çince fonetik karşılığı olduğunu ileri sürmektedir.(34)  Bu tür kamalara Yunanlılar “akinakes” diyorlardı. Daha önce de bahsedildiği gibi, Herodot’ta da İskitlerin kılıca taptıklarına dair kayıtlar vardır. Kao Chu-hsun, Han hanedânının tarihi olan “Han Şu”yu, bu kitabın Çinli tarihçiler tarafından düzenlenmiş olan daha sonraki ilâvelerini ve kutsal (ilahî) kılıçla ilgili çağdaş araştırma çalışmalarını esas alarak İskitler ve Hunlarda kutsal kılıç kültünün aynı olduğunu belirtmektedir.   


Kao Chu-hsun’a göre Sima Qian, eski Hunların dokuz kat Gök’e  (gökyüzünün dokuz tabakasına) taptıklarına işaret etmektedir. Bu dokuz tanrıdan sadece bir tanesine, kutsal Ching-Lu kılıcına sunaklar dikmişlerdir.(35)  İskitler de sadece kılıç tanrısı olan Ares’e sunaklar dikmişlerdir.(36)  Hunlarda ve İskitlerde ching-lu kılıcı, insan biçimindeki Savaşçı Tanrı kültüyle özdeşleştirilmektedir. Bunun delillerini şu aşağıdaki alıntılarda bulmak mümkündür.   


“Coğrafya ile ilgili Risale”nin ilâvesi olan “Han Şu”da: “Yun Yang’da (37) hükümdâr Hsiu Chu’nun, gökyüzüne tapmak için dikilmiş olan metal [veya altın] askerleri ve üç Ching Lu Shen mabedi vardır” denmektedir. “Han Şu”daki “Kurban Risalesi”nde geçen diğer kayıtta da: “Yun Yang’da hükümdâr Hsiu Chu’nun hürmetine kurban kesmek amacıyla dikilmiş olan üç Ching Lu Shen mabedi vardır” denilmektedir. Hsiu Chu, Batı Hunlarına ait kabilelerin hükümdarıdır. (38)


Böylece yukarıda mezkûr Çince kaynaklardan alınmış olan kayıtlara dayanarak “Göklerin metal [altın] savaşçısı”nın, başka bir ifadeyle “Metal tanrı”nın ve “kutsal Ching Lu kaması”nın aynı İlah’ın anlamsal hipostazı olduğunu, daha doğrusu Hunlarda da, İskitlerin Ares’ine benzer Savaş Tanrısı olduğunu tespit etmek mümkündür.


Geriye sadece son meseleyi açıklığa kavuşturmak kalıyor. “Han Şu”daki “Kurban Risalesi”nden alınan yukarıda verdiğimiz alıntıdaki, Ching Lu mabetlerinin hükümdar Hsiu Chu’nun hürmetine kurban kesmek için dikildiğine dair görüşe katılmıyoruz. “Han Şu”nun 96.bölümünde Çin kumandanı Piao Chi’nin (başka bir ifadeyle Huo Qubing) Çin’e göre daha batıda olan Hunların topraklarını fethettiğinden, Hun kabilelerinin hükümdarları Hong Ye’yi ve Hsiu Chu’yu teslim olmaya zorladığından ve sonra bu fethettiği yerlerde ilk defa kaleler inşa ettiğinden bahsedilmektedir. (39)  


“Han Şu”nun 68.bölümünde M.Ö. 121 yılının yazında kumandan Huo Qubing’in Çin’e göre daha batıda bulunan topraklara saldırıp, Hunların hükümdarı Hsiu Chu’nun taptığı Altın Gökyüzü Adamını ele geçirerek Batı Hunlarını mağlup ettiğine dair bilgiler vardır. (40) Hunların hükümdarı (Şan Yu), kendisine bağlı iki kağanın Çin’e karşı koyamadığını duyunca öfkelenip onları öldürmeye karar verir. Ölesiye korkan kağanlar Çin’in hâkimiyeti altına girmeye karar verirler. Ancak daha sonra Hsiu Chu kararından döner ve Hong Ye onu öldürdükten sonra Hsiu Chu’nun ordusunu kendi ordusuna katarak Çin’e teslim olur. Çin imparatoru onu tahtından eder ama unvanını bırakır. Hsiu Chu’nun ailesi ise köleleştirilir. O zaman 14 yaşında olan oğlu Mi-ti Sarı Kapıların ahırına imrahor olarak tayin edilir. Çinliler Mi-ti’ye, babası Hsiu Chu’nun altın savaşçı heykeli (chin jen) yaptırmasından dolayı Chin Mi-ti adını verirler. “Chin”, “altın” anlamına gelmektedir . (41) Daha sonra Chin Mi-ti imparatorun sağ kolu olur ve sarayda yüksek konuma gelir. (42)          

Kao Chu-hsun, Yun Yang’daki Ching Lu kaması için yapılmış mabetlerin Hsiu Chu ailesinin değil, bütün Hunların mabetleri olduğu görüşünde ısrar etmektedir. Bunun delili de şu aşağıdaki hususlardır: Birincisi, yukarıda bahsedildiği gibi, Altın Gökyüzü Savaşçısı’nın (Adamının), Hunların hükümdarı Hsiu Chu daha hayattayken ele geçirilmiş olması gerçeğidir. Bu, Demir Savaşçı ve Kılıç kültlerinin, hükümdarları Hsiu Chu öldükten sonra Hunlar tarafından oluşturulmayıp hükümdarın vefatından çok önce de varlığını sürdürdüğünü ispatlamak için yeterli bir gerekçedir. İkincisi de, Yun Yang’daki Ching Lu kaması için dikilmiş mabetlerin temellerinin, M.Ö. 61 yılında yani hükümdâr Hsiu Chu’nun vefatından 60 yıl sonra; M.Ö. 85 yılında vefat eden oğlu Chin Mi-ti’nin ölümünden 25 yıl sonra; Çin İmparatoru Wu’nun vefatından bir yıl sonra atıldığı gerçeğidir.(43)  Kao Chu-hsun’un görüşüne katılarak şunu ilâve edebiliriz ki, “Kurban Risâlesi”nde Ching Lu kaması için dikilmiş mabetlerin Hunların hükümdarı Hsiu Chu’nun ismiyle bağdaşlaştırılma sebebi, Hunların savaş tanrısı ile hükümdarlarının isimlerinin aynı olmasından kaynaklanmaktadır. Bu da hükümdar Hsiu Chu’nun ismini, Hunların savaş tanrısının adından aldığı anlamına gelmektedir . (44)

İskit ve Avrupa Hunlarının Dinlerinde Kılıca Tapma

Priskos’a (Romalı Priscus’a) atıfta bulunan Jordanes’in örnek verdiği Avrupa Hunlarının efsanesine göre, savaş tanrısı Mars’ın kılıcına hâkim olan Atilla kendini dünyanın hükümdarı olarak ilân eder.

“Zaten kendinden emin olma özelliğine sahip Atilla’nın kendine güveni, İskit hükümdarları arasında her zaman kutsal olarak saygı duyulan Mars’ın kılıcını bulduktan sonra daha da artar. Tarihçi Priskos kılıcın hangi şartlarda ve nasıl bulunduğunu şöyle anlatır: Çoban, sürüsünden bir düvenin topalladığını fark eder ancak yarasının sebebinin ne olduğunu anlayamaz. Endişeli çoban kan izini takip eder ve otlarken yanlışlıkla düvenin ayakları altında çiğnenmiş kılıca rast gelir. Çoban, kılıcı toprak altından kazıyıp çıkartır ve Atilla’ya götürür. Atilla, buna çok sevinir. Bundan kendisinin dünyaya hâkim olacağı anlamını çıkartarak kılıcı memnuniyetle kabul eder. Atilla, Mars’ın kılıcının bütün savaşlarda ona zafer kazandıracağından emindi”. (45)

Otto John Maenchen-Helfen’e göre (Almancası: Otto Mänchen-Helfen), bu olay Priskos’un ağzından anlatılan bir başka Yunanca kaynakta (Constantinian Exerpts) da mevcuttur. Kılıcın aranıp bulunma sürecinin kısa ve öz anlatılmasına rağmen kılıcın kendisi çok teferruatlı bir biçimde tasvir edilmektedir. “Kılıç [Atilla’nın bulduğu Mars’ın Kılıcı], Savaşların Tanrısına inanan İskit hükümdarları arasında saygı duyulan kutsal bir kılıçtı. Ancak [kılıç] çok eski zamanlarda kaybolmuştur.” (46)

Bu alıntıda Herodot’un anlattığı İskitlerin ilk hükümdarı Kolaksay tarafından elde edilen gökten düşmüş yanan kılıçla ilgili mit söz konusudur.   

“Köroğlu” destanının Azerbaycan versiyonunda destanın kahramanı olan Köroğlu’nun kılıcının, yıldırım misali gökten düşmüş ilahî (kutsal) metal parçasından yapıldığı anlatılmaktadır. (47) 

Otto John Maenchen-Helfen’in araştırmalarında Ortaçağ Türk halklarının nasıl kendi kılıçları üzerine yemin ettiklerine dair birkaç örnek daha mevcuttur. (48)

İskitlerin, Asya Hunlarının ve Avrupa Hunlarının Dinlerinde Kılıç İçin Kurban Kesme

Herodot, İskitlerin Ares için kurban kesmeleriyle ilgili olarak şunları yazmaktadır: 

“İşte bu kılıca her yıl diğer Tanrılara kesilen kurbanlardan daha çok sayıda at ve büyükbaş hayvan kurban kesilir. Ayrıca her yüz esirden biri kurban edilmeye mahkûmdur. Ancak esirlerin kurban edilmesi, hayvanların kurban edilme usulünden farklı bir merasimle gerçekleştirilir. Esirin başına önce şarap serpilir, sonra kabın üzerinde başı kesilir (boğazlanır). Sonra da kanı çalı çırpı yığınının bulunduğu yukarıya götürülür ve orada bu kan kılıca serpilir. Yukarıda durum böyle iken o yığının altında, yani mabedin alt kısmında şöyle bir merasim yapılır: Boğazlanmış kurbanların sağ kolunu omzuyla birlikte kesip havaya fırlatırlar; diğer kurbanlık hayvanlar da kesildikten sonra merasim biter ve herkes dağılır. Kurbanın kolu düştüğü yerde kalır, cesedi ise ayrı bir yerde durur”. (49)

İskitlerin ve Hunların kılıca kurban kesme gelenekleri arasında şöyle benzerlikler tespit ettik:

1) Hunların hükümdarı Lao-Şang Şan-yu’nun bir kapta beyaz atın kanını şarapla karıştırıp, bu karışıma da Ching Lu kamasını daldırdığına dair Çince yazılı kaynaklarda geçen bilgilerden, Hunların da aynen İskitler gibi kutsal kılıç için kurban kestikleri anlaşılmaktadır. (50)

2) Hunlar da İskitler gibi, kutsal kılıca esir kurban etmişlerdir. “Han Şu”da Hunların, Çin generali Li Guang’ı (Li Kuang) silah için kurban ettiklerine dair kayıtlar vardır. Kao Chu-hsun, N. Egami’ye atıfta bulunarak “Kan Şu”da geçen “Silah için kurban kesme” ifadesinin “Ching Lu” kaması için kesilen kurban olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir. (51)

3) İskitler, esirleri Ares’e kurban olarak keserken önce kafalarına şarap döküp sonra bir kap üzerinde gırtlaklarını keserler. Şarapla karışmış kan kaba akıtıldıktan sonra bu karışım kutsal (ilahî) kılıcın üzerine dökülür. (52) Hunlar, Ching Lu kılıcı üzerine yemin törenini gerçekleştirirken bir kaba kan ve şarap koyduktan sonra bu kaba Ching Lu kamasını daldırırlar. (53)

Bütün bunlardan şu neticeye varmak mümkündür: 

1) İskitler de, Asya Hunları ile Avrupa Hunları da kılıca tapmışlardır; 

2) hem İskitlerde hem Asya Hunları ile Avrupa Hunlarında da kılıç tanrısı, insan kılığındaki Ares/Mars/“Metal Savaşçı”dır; 

3) İskitler de Hunlar da sadece kılıç tanrısına sunaklar dikmişlerdir; 

4) İskitler de Hunlar da (kutsal) kılıç için atları ve esirleri kurban olarak kesmişlerdir; 

5) İskitler de Hunlar da kurbanların kanlarını şarapla karıştırmışlardır; 

6) Gökten düşmüş yanan “Kolaksay kılıcı” ile ilgili İskit miti, Türk halklarının destanlarında da mevcuttur.        

İSKİTLERDE VE TÜRK HALKLARINDA ANTİ ASİMİLASYON PSİKOLOJİSİ

Herodot’un “Tarih”inde İskitlerin asimilasyona karşı tahammülsüzlük psikolojisini resmeden iki olay mevcuttur. Birincisi, İskitlerin düşmanlarına karşı stratejik üstünlük elde etmelerini sağlayan ihlâl edilemez göçebe hayat tarzıdır.

“Tanıdığımız bütün halklar arasında sadece İskitler, insan hayatı için en önemli sanata sahiptirler. Bu sanat, kendine saldıran hiçbir düşmanın kurtulmasına imkân bırakmamalarından ileri gelmektedir. Ayrıca kendileri buna izin vermedikçe onları geçmek, onların üstesinden gelmek de mümkün değildir. Zira İskitlerin ne şehirleri, ne de kaleleri vardır, evlerini yanlarında taşırlar. İskitlerin hepsi güzel at biner ve ok atarlar; tarımla değil hayvancılıkla uğraşırlar; evleri, çadırlardır. Böyle bir halkın ele geçirilmesi ve yenilmesi hiç mümkün mü? İskitlerin bu özelliklerinde tabii olarak onların topraklarının ve nehirlerinin de payı vardır”. (54)

İkincisi, İskitlerin, atalarından devam ede gelen örf-adetlerine sımsıkı bağlı olmalarıyla ve diğer yabancı halkların geleneklerini benimseyen kendi kandaşlarını ağır bir şekilde cezalandırmalarıyla ilgilidir. Bunun ne anlama geldiğini açıklamaya çalışacağız.

İskit hükümdarlarından Anaharsis (Anacharsis) ve Skil (Scyles, Skyles) diğer halkların hayat tarzı ve geleneklerini uyguladıkları için kendi kabileleri tarafından öldürülmüşlerdir. Herodot’un anlattığına göre Anaharsis çok seyahat eden ve farklı halkların bilgelik sırlarına erişmeye çalışan birisidir. Anaharsis seyahati sırasında, yabancı bir ülkedeki Tanrıça’ya ülkesine sağ salim döndüğü takdirde kendisi için ayin yapacağına dair yeminde bulunur. İskitya’ya dönünce “Ağaçlar Mekânı” olarak bilinen Giley adlı bir yere saklanır. Ayini orada yapar. Ancak onu gören İskitler hükümdar Savliy’e haber verirler. Savliy bu haberi duyar duymaz olay yerine varır ve yabancı örf-adetlere uyduğu için kendi elleriyle kardeşini (55) öldürür. (56)

Herodot daha sonra aradan yıllar geçtikten sonra İskit hükümdârı Skil’in başına da aynı şeylerin geldiğini yazar. Skil’in babası İskit hükümdârı Ariapites (Ariapeithes); annesi ise Yunanlı birisidir. Annesi, Skil’e Yunancayı ve yazmayı öğretir; bunun yanı sıra Yunanca olan her şeye karşı sevgi beslemesine vesile olur. Skil, hükümdâr olduğu zaman sık sık Boristen’e gider. Şehre girerken Yunan kıyafetini giyer. Skil, Boristen’de evlenip kendine bir ev yapar. Orada bazen bir ay bazen de daha fazla kaldıktan sonra şehirden ayrılır. Tekrar İskit kıyafetlerini giyerek bozkırdaki topraklarına döner. Tabii olarak İskitler, deliliğe yol açan Tanrı’ya tapmanın ahmaklık olduğu düşüncesiyle Yunanlıları, Bacchanalia ayinine olan tutkularından dolayı kınarlar. Bir keresinde Skil, Bacchanalia ayinine katılır. Bunu gören Boristen ahalisinden birisi, İskitlerin dalga geçtikleri Yunan geleneklerini kendi hükümdarlarının benimsediğini İskitlere haber verir. Haberi ulaştıran adam İskitleri gizlice Bacchanalia’nın yapıldığı yere götürür. İskitler orada Yunan kıyafetini giyip, Yunan müzik aletini çalan kendi hükümdarlarını görünce hemen şehri terk ederler. Bu haberi bütün orduya yayarlar. Bundan sonra halk ayaklanır, Skil’in baba tarafından kardeşi olan Oktamasad’ı (Octamasadas)  hükümdar olarak seçer. Skil, İskitlerin elinden kurtulamaz. Oktamasad onun kellesini alır. Bu olayı özetleyen Herodot: “İskitler geleneklerine o kadar sıkı bağlılar ki, başka kültürlere ait bir geleneği benimseyenleri en ağır cezaya tâbi tutarlar” diye yazmaktadır. (57)

İlk bakışta Herodot’un yazdıklarından bir toplum olarak İskitlerin psikolojik özellikleriyle ilgili kesin bir sonuç çıkarmak mümkün olmayabilir. Ancak daha teferruatlı tahlil yapılarak İskit ve diğer göçebe halkların toplumsal ve psikolojik özellikleri karşılaştırıldığında şu sonuçlara varmak mümkündür:

- İskit toplumunun psikolojik özellikleriyle ilgili Herodot’un anlattığı iki olayda, birbirlerinden ayrı ele alınamayan bir bütün sistem söz konusudur.

- Bu iki psikolojik tespit, birbirleriyle bağlıdır ve İskitler için bu, erimeye (asimilasyona) karşı bir nevi koruyucu bariyer niteliğindedir.

Bu görüşleri desteklemek için, Hunların yabancı olan her şeye karşı tahammülsüzlükleriyle ilgili Han Hanedânı devrinden kalma Çince yazılı kaynaklara başvurulabilir.

Çin tarihçisi Sima Qian, M.Ö. 174 ve 161 yılları arasında Hunların hükümdarı Lao-Şang Şan-yu ile danışmanı Çung-Hang Yueh arasında geçen şu diyaloga yer verir : (58)

“Han (Çin) imparatorluğunun ipeği ve yemeği Hunların hoşuna giderdi. Danışmanı Çung-Hang Yueh, Hun hükümdârı Şan-yu’ya dönüp şöyle dedi: “Hunlar, Han imparatorluğu hâkimiyeti altındaki her hangi bir halktan nüfusça daha azdır. Ancak Hunlar, kendi yemekleri ve kıyafetlerine sahip olmaları sayesinde çok güçlüdürler ve hiçbir şeyden dolayı Han İmparatorluğu’na bağlı değildirler. Şan-yu, Çin yemeklerini benimsemeye ve Hunların geleneklerine değişiklik getirmeye çalışıyor. Bu sebeple, Han buraya kendi mallarının beşte birinden daha az bir kısmını gönderse bile neticede amacına ulaşır ve bütün Hun halkını köleleştirmeyi başarır”. “Bugünden itibaren, yani Han’ın ipeğini elde ettiğiniz günden itibaren üzerinize giyip çalılar ve dikenler arasında at üstünde koşturun. Pantolonlarınızın ve kaftanlarınızın ne kadar çabuk paramparça yırtıldığını herkes görür ve ipekten yapılmış giyimin keçe ve deriden yapılmış giyimle kıyaslanamayacağını anlar. Aynı şekilde Han’ın yemeğini aldığınız zaman da onu atın ki, halk Han yemeğinin süt ve kımız kadar kullanışlı ve lezzetli olmadığını anlasın”. (59)

Bu diyalogdan da anlaşılacağı üzere, Türk halklarının yabancı kültüre ait hayat tarzını reddedişi, aslında bir nevi bağımsızlıklarını koruma mekanizmasıdır. Asya Hunları bağımsızlıklarını, ihtiyaçlarını kendi iktisadî imkânlarıyla karşılamaları sayesinde koruyabilmişlerdir. Hunlar, Çin İmparatorluğu’na bağlı değillerdi. Türk halklarında yabancı kültüre ait örf-adetleri ve töreleri inkâr etme prensibi, Hunların millî ideolojisinin olmazsa olmaz unsurlarından biri olmuştur. Daha sonraki döneme ait Orhun-Yenisey yazıtlarında buna dair örnekler mevcuttur:

“…altını, gümüşü, ipeği, ipekliyi sıkıntısız öylece veriyor. Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Tatlı sözle, ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öyle yaklaştırırmış. Yaklaştırıp, konduktan sonra, kötülüğü o zaman düşünürmüş. İyi bilgili insanı, iyi cesur insanı yürütmezmiş. Bir insan yanılsa, kabilesi, milleti, akrabasına kadar barındırmazmış. Tatlı sözüne, yumuşak ipek kumaşına aldanıp çok çok, Türk milleti, öldün; Türk milleti, öleceksin! Güneyde Çogay ormanına, Tögültün ovasına konayım dersen, Türk milleti, öleceksin! Orada kötü kişi öyle öğretiyormuş: Uzak ise kötü mal verir, yakın ise iyi mal verir diyip öyle öğretiyormuş. Bilgi bilmez kişi o sözü alıp, yakına gidip, çok insan öldün! O yere doğru gidersen, Türk milleti, öleceksin! Ötüken yerinde oturup kervan, kafile gönderirsen hiçbir sıkıntın yoktur. Ötüken yerinde oturursan ebediyen il tutarak oturacaksın.(Güney Cephesi, 5-8.satırlar) (60)

Çin İmparatorluğu’nda Çin’in hayat tarzını kabul edenleri teşvik etme geleneği vardı. Bu, Türk halklarının yavaş yavaş göçebe hayat tarzından yerleşik hayat tarzına geçmelerine ve neticede onların sıkça asimilasyona uğramalarına yol açmıştır. Çin medeniyetinin etkisi altında kalanlar, Doğu’nun “Anaharsis”leri ve “Skil”leriydi. Herodot’tan bin yıl sonra yazılmış olan Kül-Tigin yazıtlarından da anlaşılacağı üzere, İskit ve Türklerin psikolojik özelliklerinde aynılık söz konusu idi. Bu benzerlikleri destekleyen bir başka kayıt da, Kül-Tigin’in ağabeyi Bilge Kağan ile danışmanı Tonyukuk arasında geçen bir diyaloga atıfta bulunulan Tang hanedanının tarihinden alınmış fragmanlarda bulunmaktadır:

“Kendisine teslim edilen çok sayıda Çinli mülteciye sahip olan Bilge Kağan, yeni şehirler ve mabetler inşaat etmeyi düşünür. Tonyukuk: “Bu, büyük bir hata olur. Türklerin nüfusu çok azdır, Tang (Çin) halkının yüzde biri kadar olamaz. Onlara karşı koyabilmemizin tek şartı, göçebe hayat tarzımızdır. Biz su ve otlaklar ararız; ama ikamet ettiğimiz belirli bir yer yoktur. Üstelik hareketli hayat tarzımız var: herkes savaş sanatı eğitimini almış, ok atabilir ve avlanabilir. Zayıf düştüğümüz zaman geri çekilip, dağlarda veya ormanlarda saklanabiliriz. Tang’ın çok sayıda askerinin olmasının bizim için bir tesiri yoktur. Şayet şehirler inşaat etmeye başlarsak ve hayat tarzımızı ve örf-adetlerimizi değiştirmeye başlarsak o zaman Tang, bizi “yutacaktır”. Ayrıca mabet geleneği, insanlara cömert ve zayıf olmayı öğretir. Bu ise, savaş sanatının gelişmesi ve iktidar mücadelesi için iyi değildir. Dolayısıyla bütün bu dediklerin yapılmamalıdır.” Bilge Kağan bu görüşe katılır.” (61)

Görüldüğü üzere, Türklerin yabancı kültürlere ait her şeyi reddedişinin sebebi vardır: atalarından devam ede gelen hayat tarzlarını kaybetme ve hem askerî hem de kültürel olarak zayıf düşme tehlikesidir. Askerî olarak zayıf düşmekten kasıt, ordunun ve askerlerin mücadeleci niteliklerini kaybetmesi ise; kültürel olarak zayıf düşmekten kasıt, sayıca çok az olmalarından kaynaklanan asimilasyon (erime) korkusudur.

Böylece, esas aldığımız Yunanca, Çince ve Türkçe yazılı kaynaklarda yer alan bilgileri şöyle özetleyebiliriz: 

1) İskitler de Göktürkler de göçebe hayat tarzlarını, düşmanlarına karşı askerî üstünlük elde etmek için kullanmışlardır (62); yerleşik hayat tarzı yaşayan halklara nispeten sayıca daha az olan İskitler ve Göktürkler, göçebe hayat tarzını askerî güçlerinin zayıf düştüğü dönemlerde koruyucu bariyer olarak kullanmışlardır; 

2) İskitler, Hunlar ve Göktürkler asimilasyona uğramamak ve kendilerinden sayıca daha çok olan yerleşik halkların kültürel tesiri altında kalmamak için örf-adetlerine sıkı bağlı kalmış ve yabancı kültüre ait gelenekleri benimseyenleri ağır cezaya tâbi tutmuşlardır; 

3) İskitler, Hunlar ve Göktürkler anti asimilasyon psikolojisi bakımından aynı özelliklere sahiptiler.

Böylece, şöyle tespitlerde bulunabiliriz:

1. İskitlerin defin törenleri Asya Hunlarının, Avrupa Hunlarının, Göktürklerin ve Moğolların defin törenlerinin aynısıdır.

2. İskitlerin kan yemini törenlerinin aynısı Hunların geleneklerinde de mevcuttur.

3. İskitlerin mağlup ettikleri düşmanlarının kafataslarını içki kabı olarak kullanma geleneği, Asya Hunları için de söz konusudur. Üstelik bu iki halkta savaş ganimetlerinin, kafatası kültünü esas alarak üleştirilmesi geleneği de aynıdır.

4. Herodot’un tasvir ettiği, İskitlerin tanrısı Ares’e tapma ve kurban kesme gelenekleri, Asya Hunlarındaki Ching Lu kamasına tapma ve kurban kesme geleneklerinin aynısıdır. Herodot’un verdiği ilahî (kutsal) kılıç hakkındaki bilgiler İskitlerle ilgiliyken; Çince kaynaklarda bu, Asya Hunlarıyla, Yunanca kaynaklarda ise Avrupa Hunlarıyla ilgilidir.

5. İskitler, Asya Hunları ve Göktürkler anti asimilasyon psikolojisi hususunda da aynı özelliklere sahiptir. Göçebe hayat tarzı ve yabancı kültüre ait olan her şeyi reddediş, bu halklarda asimilasyona karşı kullandıkları koruyucu bariyer niteliğindedir. 

Netice itibarıyla, daha önce tarafımızdan “Kraliyet (Hükümdar, Çar) İskitleri”nin diliyle ilgili araştırma yapıldığını ve İskitlerin dilinin menşe itibarıyla Türkçe ile aynı kökten geldiğini ispatladığımızı bir daha belirtmek isteriz.  “Kraliyet İskitleri”nin ve Türk-Moğol halklarının farklı geleneklerinin aynı olduğunu gösteren bilgiler ise, sadece İskitlerle Türk-Moğol halklarının aynı kökten geldiğini, akraba olduklarını onaylayan ek bilgi niteliğindedir

Yazar: Dr.ZAUR HASAN-OĞLU HASANOV

Azerbaycan Ulusal Bilimler Akademisi, Arkeoloji ve Etnografya Enstitüsü,

zaurmail@gmail.com

Çeviren: Yrd.Doç.Dr.BAĞDAGÜL MUSA

Ürdün Üniversitesi, Yabancı Diller Fakültesi, Asya Dilleri Türkçe-İngilizce Bölümü,

bagdagulmussa@gmail.com

dipnotlar:

1-Zaur Hasanov, Çar iskitler: İskitler ve eski Oğuzlarin etno-dil özdeşleştirmesi, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 2009

2-  Herodot, İstoriya, (perevod G. A. Stratanovskogo), Nauka, Leningrad, 1972, IV, 53, 71, 72, 73.

3-Sima Qian, Records of the Grand Historian: Han Dynasty II, Burton Watson (trans.), Columbia University Press, Hong Kong & New York, 1993, The Account of the Xiongnu, Shi ji: 110.

4-The Gothic History of Jordanes in English version. With an  introd. and comment. by Charles Mierow. Speculum Historiale, Barnes & Noble, Cambridge-New York, 1960, XLIX, 254.

5-S. E. Malov, Pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti: tekstı i issledovaniya, Iz-vo AN SSSR, Moskva–Leningrad, 1951, Bilge Kağan Yazıtı, X a, 11-12. satırlar.

6- Kniga Marko Polo, (perevod I. P. Minaeva,), Gos. iz-vo geografiçeskoy literaturı, Moskva, 1955, LXIX. 

7-Raşid ad-Din, Sbornik Letopisey, (perevod L. A. Hetagurova,), t. I kn. 2. Moskva–Lenigrad: Iz-vo. AN SSSR, 1952, A97a, S.248.

8-The Gothic History of Jordanes…, XLIX, 258.

9-  Herodot, a.g.e., IV, 62.

10-E. H. Minns, Scythians and Greeks: a Survey of Ancient History and Archaeology on the North Coast of the Euxine from the Danube to the Caucasus, Biblo and Tannen, New York, 1971, p. 89.; Fridrik Thordarson, “The Scythian funeral customs: some notes on Herodotus IV, 71-75”, A green leaf. Papers in honour of Professor Jes P. Asmussen (Acta Iranica, 28), Brill, Leiden, 1988, p. 546.

11-J. A. Boyle, “A form of horse sacrifice amongst the 13th and 14th century Mongols”, Central Asiatic Journal, X/3-4 (1965), p.145-150.

12-Herodot, a.g.e., IV, 72.

13-Gor-oglı: Turkmenskiy geroiçeskiy epos, Nauka, Moskva, 1983, I, 65.

14-Taner Tarhan, “İskitlerin Dini İnanç ve Adetleri”, Tarih Dergisi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, sy. 23 (1969), s. 168.

15-Herodot, a.g.e., IV, 70.

16-Kao Chu-hsun, “The Ching Lu Shen Shrines of Han Sword Worship in Hsiung Nu Region”, Central Asiatic Journal, V/3 (1960), p. 223.

17-Frank Trippet, The First Horsmen, Time Life Books, New York, 1974, p.99.; Ortwin Dally, “Skythische und Graeco-Skythische Bildelemente im Nördlichen Schwarzmeerraum”, Im Zeichen des Goldenen Greifen: Königs Gräber der Skythen, (ed. Menghin, W., Partzinger, H.), Prestel, Munich, 2007, p. 297.

18-Sima Qian, a.g.e., The Account of the Dayuan, Shi ji: 123.

19-Herodot, a.g.e., IV, 65.

20-Herodot, a.g.e., IV, 64.

21-Herodot, a.g.e., IV, 66.

22-Sima Qian, a.g.e., The Account of the Xiongnu, Shi ji: 110.

23-Letopis Feofana Vizantiytsa: ot Diokletiana do tsarey Mihaila i ego sına Feofilakta, (perevod V. I. Obolenskogo, F. A. Ternovskogo), Moskva, 1884, 6303 – (803. yıl).

24-Povesti vremennıh let, (perevod D. S. Lihaçeva), Im Werden Verlag, Moskva–Augsburg, 2003, 6480 – (972. yıl).

25-I. G. Aliev, “Drevneyşee çeloveçeskoe obşestvo Azerbaydjana: paleolitiçeskie ohotniki i sobirateli”, Istoriya Azerbaydjana. Elm, Baku, 1995, s. 28.

26-Jacques Cauvin, The birth of the Gods and the origins of agriculture, çev. Trevor Watkins. Cambridge University Press, Cambridge, 2000, p. 89-90.; Ian Hodder, Theory and practice in archaeology, RoutledgeCurzon, London & New York, 1992, p. 211-213.

27-Berthold Laufer, “Use of Human Skulls and Bones in Tibet”, Field Museum of Natural History, Department of Anthropology, Chicago, No. 10, 1923, p. 9-24.

28-Andrews A. Leroy, “Old Norse Notes 7: Some Observations on Mímir”, Modern Language Notes, The Johns Hopkins University Press, vol. 43, 1928, p. 166-171.

29-John Lindow, Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals and Beliefs. Oxford University Press, New York, 2002, p. 230-232.

30-  Herodot, a.g.e., IV, 62.

31-“Han Şu”, Çin’deki Han hanedanının tarihidir. “Han Şu”nun asıl derleyicisi, Çinli tarihçi Pan Ku’dur. Çinli tarihçiler eserin, babası Pan Ku tarafından başlatılıp, kızı tarafından bitirildiğini ileri sürmektedirler. 

32-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 223.

33-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 223.

34-Friedrich Hirth, The Ancient History of China: to the end of the Chou dynasty, Columbia University Press, New York, 1908.; Kao Chu-hsun, a.g.e., p. 223.; Bernhard Karlgren, Philology and Ancient China. Aschhehoug & Co, Oslo, 1926.; Kurakichi Shiratori, “On the territory of the Hsiung-nu prince Hsiu-t’u Wang and his metal statues for heaven worship”, Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko (the Oriental Library), Tokyo, 1930, No. 5.

35-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 221.

36-Herodot, a.g.e., IV, 72.

37-Yun Yang, Han hanedanının başkentinin yakınlarında bir yerdir.

38-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 222.

39-A. F. P. Hulsewe (trans.),  China in Central Asia. The Early Stage: 125 B.C.-A.D.23. An Annotated Translation of Chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty, Brill, Leiden, 1979, Han Shu 96A, 6A.

40-Burton, Watson (trans.) Courtier and Commoner in Ancient China, Selections from the History of the Former Han by Pan Ku, Columbia University Press, New York & London, 1974, Han Shu 68, p. 151-152.

41-Burton Watson jin kelimesini “altın” olarak tercüme etmektedir. Kao Chu-hsun, Hsiu Chu Jin Zhen ifadesini “hükümdâr Hsiu Chu’nun metal savaşçısı” olarak yorumlamaktadır.

42-Watson, a.g.e., Han Shu, 68, 151-152.

43-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 230.

44-Daha teferruatlı bilgi için bkz. Hasanov, Çar İskitler…, ss. 183-225.

45-The Gothic History of Jordanes…, XXXV, 183.

46-bk. O. J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in their History and Culture. University of California Press, Berkeley, Los Angeles & London, 1973, p. 279.

47-Koroğlu. Çaşıoğlu, Bakı, 2004, s. 13.

48-Maenchen-Helfen, a.g.e., s. 280

49-Herodot, a.g.e., IV, 62.

50-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 223.

51-Namio, Egami, “Examination of the Ching Lu Tao”, Yurashiya kodai hoppo bunka (Ancient cultures of Northern Eurasia),  Tokyo, 1948.; Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 227.

52-Herodot, a.g.e., IV, 62.

53-Kao Chu-hsun, a.g.e., s. 223.

54-Herodot, a.g.e., IV, 46-47.

55-Herodot, Savliy ve Anaharsis’in şecerelerini inceleyerek onların kardeş oldukları sonucuna varmıştır.

56-Herodot, a.g.e., IV, 76-77.

57-Herodot, a.g.e., IV, 80.

58-Tarih bu alıntıdan alınmıştır: Jagchid Sechin, Symons Van Jay, Pease, War, and Trade Along the Great Wall: Nomadic-Chinese Interaction through Two Millenia, Indiana University Press, Bloomington & Indianapolis, 1989, s. 25. Mete Han’ın vefatı üzerine M.Ö. 174 yılında oğlu Tsiçu, Lao-Şang ismiyle tahta çıkıp Hunların hükümdarı olur.

59-Sima Qian, a.g.e., The Account of the Xiongnu, Shi ji: 110.

60-Orhun Abideleri’nden alınmış olan bu paragrafın tercümesi için Muharrem Ergin’in Orhun Abideleleri’nden istifade edilmiştir:  Muharrem Ergin, Orhun Abideleri (İnceleme), Boğaziçi Yayınları, İstanbul,  2008, 44.baskı, s. 12-13

61-Liu Hsü and others (887-946 A.D.), Chiu T’ang shu (The old history of the T’ang dynasty, 618-907) (Po-na ed.), (Çince) Reprinted in Taipei, 1967, 194 I, chuan 144 I: Account of the Turks, I, 14b. – Söz konusu kaynaktan alınmış geniş atıf kitapta vardır: Jagchid Sechin, Symons Van Jay, a.g.e., s. 193.

62-Bu dipnot, makalenin Rusça aslında olmayıp sonradan makalenin tercümesi esnasında yazar tarafından eklenmiştir: Herodot, Pers İmparatoru Darius’un İskitleri işgâlini tasvir ederken İskitlerin, Pers ordusuna karşı askerî üstünlük elde etmek için göçebe hayat tarzlarını nasıl kullandıklarını açıkça belirtmektedir. İskitler sürekli geri çekilerek Persleri kendi ülkelerinin içlerine doğru çekerler. Böyle yaparken de Perslerin yollarındaki kuyuları kapatıp, hayvanları götürür ve otları yok ederler. İskitler, uzun bir süre için düşmanlarıyla savaşmaya yanaşmaz. Bütün bunlar, Perslerin güçlü ordusunun bitip tükenmesine yol açar. Bu duruma İlhami Durmuş da dikkatleri çekerek şöyle demektedir: “…Darius, İskitlerin oyalama taktiği karşısında gün geçtikçe daha da güç durumunda kalarak, geri çekilmesinin kendisi ve ordusu için daha akılcı olduğunu düşünmüşdür”. Ilhami Durmuş, “Anadoluda Kimmerler ve Iskitler”, Belleten, LXI/231, 1997, s. 285.

63-Hasanov, Çar İskitler…; Zaur Hasanov, “İskit Etnoniminin Okunuşu”, Tarih Dergisi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 2009/2, Sayı 50, 2010, s. 1-10.; Z. H. Hasanov Sotsialno-kulturnıe tsennosti skifov: drevnih aşguzov/işkuzov/guzov, Türk Akademiyası, Prosper Print, Astana, 2013.; Zaur Hasanov, “Suffix -t as an Indicator of Plurality in the Ethnonyms of the Royal Scythians”, Discusions in Turkology (ed. Emiroğlu Ö., Godzinska M., Majkowski F.), Department of Turkish Studies and Inner Asian Peoples, University of Warsaw, Warsaw, 2014, p. 646-655

KAYNAKÇA

* Aliev I. G., “Drevneyşee çeloveçeskoe obşestvo Azerbaydjana: paleolitiçeskie ohotniki i sobirateli”, İstoriya Azerbaydjana, Elm, Baku, 1995, s. 23-38.

* Andrews A. Leroy, “Old Norse Notes 7: Some Observations on Mímir”, Modern Language Notes, The Johns Hopkins University Press, vol. 43, 1928, p. 166-171.

* Boyle J. A., “A form of horse sacrifice amongst the 13th and 14th century Mongols”, Central Asiatic Journal, vol. X/3-4, 1965, p. 145-150.

* Cauvin, J., The birth of the Gods and the origins of agriculture, trans. Trevor Watkins. Cambridge University Press, Cambridge, 2000.

* Dally, O., “Skythische und Graeco-Skythische Bildelemente im Nördlichen Schwarzmeerraum”, Im Zeichen des Goldenen Greifen: Königs Gräber der Skythen, (ed. Menghin, W., Partzinger, H.), Prestel, Munich, 2007, ss. 291-298.

* Durmuş,  İ., “Anadoluda Kimmerler ve Iskitler”, Belleten, LXI/231, 1997, ss. 273-286.

* Egami, Namio, “Examination of the Ching Lu Tao”, Yurashiya kodai hoppo bunka (Ancient cultures of Northern Eurasia), Tokyo, 1948, p. 133-163.

* Ergin, M., Orhun Abideleri (İnceleme), Boğaziçi Yayınları, İstanbul,  2008, 44.baskı.

* Gor-oglı: Turkmenskiy geroiçeskiy epos, Nauka, Moskva, 1983.

*Hasanov, Z.H., “Suffix -t as an Indicator of Plurality in the Ethnonyms of the Royal Scythians”, Discussions in Turkology (ed. Emiroğlu Ö., Godzinska M., Majkowski F.), Department of Turkish Studies and Inner Asian Peoples, University of Warsaw, Warsaw, 2014, p. 646-655.

____________, Gasanov Z. G. Sotsialno-kulturnıe tsennosti skifov: drevnih aşguzov/işkuzov/guzov, Türk Akademiyası, Prosper Print, Astana, 2013.

____________, Çar İskitler: İskitler ve Eski Oğuzların Etno-dil Özdeşleştirmesi, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 2009. 

____________, “İskit Etnoniminin Okunuşu”, Tarih Dergisi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 2010, Sayı 50, 2009/2, s. 1-10.

* Herodot = Gerodot, Istoriya, (perevod G. A. Stratanovskogo), Nauka, Leningrad, 1972.

* Hirth, F., The Ancient History of China: to the end of the Chou dynasty, Columbia University Press, New York, 1908.

* Hodder, I., Theory and practice in archaeology, Routledge Curzon, London & New York, 1992.

* Hulsewe, A. F. P., (trans.),  China in Central Asia. The Early Stage: 125 B.C.-A.D.23. An Annotated Translation of Chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty, Brill, Leiden, 1979.

* İbn Battuta. Trafels in Asia and Africa 1325-1354, (trans. H. A. R. Gibb), Routledge & Kegan Paul, London, 1929.

* Jagchid, S. – V. J. Symons, Pease, War, and Trade Along the Great Wall: Nomadic Chinese Interaction through Two Millenia, Indiana University Press, Bloomington & Indianapolis, 1989.

* Kao, Chu-hsun, “The Ching Lu Shen Shrines of Han Sword Worship in Hsiung Nu Region”, Central Asiatic Journal,  V/3, 1960, p. 221-232.

* Karlgren, B., Philology and Ancient China. Aschhehoug & Co, Oslo, 1926.

* Kniga Marko Polo, (perevod I. P. Minaeva), Gos. iz-vo geografiçeskoy literaturı, Moskva, 1955.

Koroğlu. Çaşıoğlu, Bakı, 2004. 

* Laufer, B., “Use of Human Skulls and Bones in Tibet”, Field Museum of Natural History, Department of Anthropology, Chicago, No. 10, 1923, p. 9-24.

* Letopis Feofana Vizantiytsa: ot Diokletiana do tsarey Mihaila i ego sına Feofilakta, (perevod V. I. Obolenskogo, F. A. Ternovskogo), Moskva, 1884.

* Lindow, J., Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals and Beliefs. Oxford University Press,  New York, 2002.

* Liu Hsü and others (887-946 A.D.), Chiu T’ang shu (The old history of the T’ang dynasty, 618-907) (Po-na ed.), (Çince) Reprinted in Taipei, 1967.

* Maenchen-Helfen, O. J., The World of the Huns: Studies in their History and Culture. University of California Press, Berkeley, Los Angeles & London, 1973.

* Malov, S. E., Pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti: tekstı i issledovaniya, Iz-vo AN SSSR, Moskva–Leningrad, 1951.

* Minns, E. H., Scythians and Greeks: a Survey of Ancient History and Archaeology on the North Coast of the Euxine from the Danube to the Caucasus, Biblo and Tannen, New York, 1971.

* Povest vremennıh let, (perevod D. S. Lihaçeva), Im Werden Verlag, Moskva–Augsburg, 2003.

* Pristsian, “Zemleopisanie”, Antiçnıe istoçniki po istorii Azerbaydjana, (Aliev, K. G.) Elm, Baku, 1978.

* Raşid ad-Din, Sbornik Letopisey, (Hetagurov, L. A.), t. I kn. 2. Moskva–Lenigrad: Iz-vo. AN SSSR, 1952.

* Shiratori, Kurakichi, “On the territory of the Hsiung-nu prince Hsiu-t’u Wang and his metal statues for heaven worship”, Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko (the Oriental Library), Tokyo, 1930, No. 5, p. 1- 77.

* Sima Qian, Records of the Grand Historian: Han Dynasty II, Burton Watson (trans.), Columbia University Press, Hong Kong & New York, 1993.

* Tarhan, T., “İskitlerin Dini İnanç ve Adetleri”, Tarih Dergisi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Sayı 23, 1969, ss. 145-170.

* The Gothic History of Jordanes in English version. With an  introd. and comment. by Charles Mierow. Speculum Historiale, Barnes & Noble, Cambridge-New York, 1960.

* Thordarson, F., “The Scythian funeral customs: some notes on Herodotus IV, 71-75”, A green leaf. Papers in honour of Professor Jes P. Asmussen (Acta Iranica, 28), Brill, Leiden, 1988. ss. 539-547.

* Trippet, F., The First Horsmen, Time Life Books, New York, 1974.

* Watson, Burton (trans.), Courtier and Commoner in Ancient China, Selections from the History of the Former Han by Pan Ku, Columbia University Press, New York & London, 1974.

İSKİT VE TÜRK-MOĞOL HALKLARINA AİT AYNI GELENEKLER, KÜLTLER VE PSİKOLOJİK ÖZELLİKLER 

Dr.ZAUR HASAN-OĞLU HASANOV

His book in Russian language:

Royal Scythians" and ancient Oghuz Zaur Hasanov

Tsarskie skifi etnoyazikovaya identifikatsiya tsarskikh skifov i drevnikh oquzov.

in Azerbaijan Turkish:

Çar Skifler

ya da Türkçe olarak

Çar İskitler, Zaur Hasanov 

Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı,2009

ISBN 9754981933

İlginizi çekebilecek bir blogta Çar İskitleri üzerine notlar

Moğollarla ilgili diğer yazılar:

ORTA ASYA TÜRK HİKÂYE VE DESTANLARINDA TÜRK HALKLARININ ETNİK GELİŞİM AŞAMALARININ İZLERİ VE TÜRKLERİN İLK ATA YURDU MESELESİ

Prof.Dr.Bahtiyar Tuncay

Azerbaycan Milli İlimler Akademisi. Folklor Enstitüsü. Öğretim Görevlisi.

Yrd.Doç.Dr.Osman ÇATALOLUK

Emekli Öğr. Üyesi. Genetik ve Arkeogenetik Uzmanı.

Cengiz Han'ın Ecdadı ve Kavimler

Ord.Prof.Dr. A.Zeki Velidi Togan

ve Prof.Dr.Ahmet Taşağıl