sacrifice etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
sacrifice etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

8 Ağustos 2016 Pazartesi

Ancient Turkic sculptures Altai 2

It is translated by google from Russian Language



USSR Academy of Sciences 
SIBERIAN BRANCH 
Institute of History, Philology and Philosophy
VD KUBAREV

Ancient Turkic sculptures Altai 




CHAPTER 3

Funeral FACILITIES

Ancient memorial buildings have received in the scientific literature the name of the ancient Turkic memorial fences, are inextricably linked with stone sculptures. In the Altai all the statues, not shifted from the original sites are always in these fences. Many fences instead of the statues on the east side there are one or two stone stelae, sometimes a boulder. And in the eastern direction from the fences, as well as from sculptures, stretch rows of small, vertically set stone-balbals. Altai fences themselves are almost identical in size and built on one principle. It podkvadratnye or rectangular area formed posed on the edge of the plates. Inside the fences are usually stone zabroska of large boulders or small pebbles. Such fences author knows the Altai over 2000. But there are many more - many thousands, and so it is hardly ever possible to give an exact figure.

One of the first ancient Turkic fences Altai investigated WWRadloff. In May 1865 they have a four fences have been excavated. Ongudai ( "Angodayskaya mission") and in June of the same year - four fences on the river. Tobozhok Chui steppe (the neighborhood with. Kosh-Agach) [KOSH-AGACH is Turkish KOÇ-AĞAÇ=RAM-TREE-SB]. "Under stone slabs one of them found a steel shovel, and under the two other fragments of iron knives ... When I dug them 1 more rectangular mound and found under stones, deepen 1/4 yard for the mainland, a small wooden trough with 4 knife and encompasses the tail bone lamb lying in the order of "1 in the same 1865 WWRadloff unearthed four fences have to. Katanda, which found only iron bits and knife 2.

In 1916, A, B. Adrianov the first time in the Altai excavated fences from stone statues on the river. Kara-Kaba 3.

Systematic studies of ancient Turkic fences were launched in 1924-1925 gg. Altai expedition ethnographic department of the Russian Museum, led by Rudenko, with the participation of N. Glukhov. A characteristic feature of this work was to find out the purpose of the expedition members fences, their cultural identity. Obviously, for this reason, fences excavations were carried out in different areas of the Altai. The first two fences have been excavated in Pazyryk and two fences in Mesheylyke Aragol near the tract on the river. Large Ulagan. Especially surprising were the results of the excavations fences (4x4 m), located on the left bank of the river. Large Ulagan, 2.5 km below the confluence with the river. Balyktyyul. Inside the fences in the pit depth of 40 cm were found human bones, sheep, other than that (?) - The charred embers, tiny iron bits and stirrups, and buckle four arrowheads 4. In the same 1924 Rudenko excavate another fences in statues, but in Kosh-Agach district, on the river. Kokori (Kokorinka) 5. At the same time it works N. Glukhov unearthed four fences on Buguzune and Uzundashe (Uzuntale?) [UZUNDASHE is Turkish UZUNDAŞ or UZUNTAŞ = LONG STONE-SB], In the wilderness, and Saylyugemskoy ogradku on p. Chibilev 8. In the next field season 1925 Rudenko and A. Rluhov continued to work at the cemetery in early Turkic Kudyrge tract, where they also found a large group of fences (60), digging six of them in the same year 7. Materials excavation of these fences have been published only 40 years later AA Gavrilova, who in 1948 opened the cemetery in Kudyrge nine ancient Turkic fences 8. in his monograph AA Gavrilova first compiled all the information about the Altai fences, devoting a separate chapter to describe them. It examines issues related to the chronology and ethnicity kudyrginskih fences 9.

A series of fences in the Altai investigated LA Evtyuhova and SV Kiselev. So, in 1934, three fences have been excavated from the sculptures with y. Kulada on p. Karakol 10; in 1935 six fences with stone sculptures and a playground at. Kurai, in the tract and Tadila Totop; in 1937 he fences in with. Tuekta 12.

Analyzing the results of excavations at the fences, LA Evtyuhova one of the first finds the sacrificial nature of the considered structures, comparing them with the "burial" of Orkhon monuments 13 Turks,

In 1939, MP Gryaznov two stone fences were excavated with a string-balbals stones in patients with. Yakonur (Kan steppe). Despite the unexpected conclusion of the excavation of the author of these fences as funerary monuments, a significant contribution is a new method for studying the memorial structures proposed by MP Gryaznov 14.On is that the entire monument (including stones series) studied one common excavation. This is how the author of this study were able to identify some of the new details in the design of these interesting and original monuments of ancient Turkic period. 

Over the years, the Altai (Pazyryk, Bashadar) [PAZYRYK is like NOİN-ULA a TURKISH BURIAL-SB] continued excavations fences Rudenko. Like many of his predecessors, he is still sometimes called them "mounds" and often "square tiled graves." In one of these "mounds" under number 14 SI Rudenko discovered a small recess in which lay the bones of the forelimbs and the blade 15 horses.

A sacrificial mound (with coal-bed under the stone mound) and three fences on the river. Argut dug S. Sorokin in 1964, 16 fences with a few remnants of a vertically standing wooden poles in the center of the investigated A. Surazakova have to. Kuyus on p. Katun 17 and AS Vasyutin on p. Kyzylchin near p. Kokoro 18.

So, if you count the number of fences unearthed in the Altai, they would be no more than 70. They should add another 46 stone fences, studied Eastern Altai detachment IIFiF North Asian expeditions of the USSR. Of the 46 Altai fences 26 excavated by us in sculptures. Brief information about the fences with sculptures and drawings of finds placed in Appendix 19 of this work.

Thus, for the territory of the Altai we currently have about 116 data excavation of ancient Turkic fences. According to the materials not yet possible to give a complete comprehensive periodization ancient Turkic fences, but to identify the main types seem possible now. The first such attempt has been made at the time of AA Gavrilova. Of the total mass of the then little-studied ancient Turks Altai fences she identified two types: kudyrginsky and yakonursky. Taking the proposed AA Gavrilova typology of ancient Turkic fences Altai, we, in turn, based on the latest data obtained in the study of Eastern Altai fences, offer to extend the typology and supplement it with three new types.


Fig. 11. Plan and section of fences Yustyd type.
1 - fireplace over a hole number 4, 2 stone graters and horse teeth, 3 - pottery fragment, 4 - silver vessel, 5- weak fireplace with coals, 6 - pelvic bone of a horse, horse 7- teeth. 
So, among studied fences Altai It can be roughly divided into five types of ancient Turkic fences: 1) kudyrginsky submitted collective adjacent fences; 2) yakonursky - standing next to fences with statues or anthropomorphic steles; 3) Yustyd - single fences, structures, usually of four plates with the remnants of a tree trunk in the center and sacrificial vessels (Fig. 11 , 12 ); 4) ulandryksky - the stele or boulders, in the center of fences; 5) ayutinsky - special memorial fences ancient Turkic nobility, surrounded by a moat and shaft.



Fig. 12. Findings from Yustyd fences.
1 - silver vessel, 2 - drawing tamgas at the bottom of the vessel, pottery fragment 3-, 4-stone graters, 5-ceramic vessel.





Of particular interest are the fences ayutinskogo type is open only in the south-eastern regions of Altai. The author is aware of ten such sites. The first memorial building was discovered and described by SS Sorokin 20. It is located on a high plateau Kypchyl, near the mouth of the river. Ayuty (left tributary of the R. Dzhazater). It includes two stone fences (dimensions 4,1h4,9 first, second - 4,7h4,3 m). Two stone statues were dug in the eastern side fences (198, 199), executed with great skill. Sculptures and fences surrounded subrectangular in terms of an earthen rampart and a moat (Table. XXXIII, -1). External dimensions 19h16 m construction, shaft width is 1.5 m, ditch depth of 0.6-1 m. To the east of the second sculptures (199) established a series of 46-balbals stones, at a distance of 250 m.

The second memorial monument of the same type of contact is open on the right bank of the river. Dzhazater just 2-3 km downriver from the above complex. It consists of three enclosures, arranged in a row along the line north - south. The first fences (north) is made up of plates, inside zabroska of boulders. In terms of a square, the dimensions 4x4 m. 0.2 m from a small sub fences (center) of the same construction as the first, but of smaller dimensions (1.5X Xl, 5 m). Third fences (south) to 0.2 second. Dimensions, structure and internal filling fences are similar to the third data of the first fences. In the first two fences on the east side of stone sculptures (203, 204). All three statues are surrounded by fences with earthen rampart and ditch, subrectangular plan (Table. The XXXIV, 1). External dimensions structures 15x x 9.5 m. Trench, which was taken from the earth for the application phase of the shaft has a width of 1 m and a depth of approximately 30-40 cm. From statues 1 (203) to the east it extends a series of low, vertically dug stones. It has 29 's. From the third fences managed to count eight stones.

The third and fourth memorial facilities are also in the Kosh-Agach district, in the valley. Cox. One of them in a small steppe Makazhan, on the right bank of the river. It is ogradku composed of four massive slabs. Fences Dimensions 2x2 m. It is surrounded by a square in terms of the shaft and a moat with external dimensions of 9x9 m. The eastern side of the shaft has a slide-passage width of about 1 m. To the east of a series of stone fences bars (17 pcs.) And small (1,2h1 2 m), additional fences altar. This building was excavated by us. On the outer sides of the plates fences found drawings of animals, tamga, and in the eastern plate slightly incised lines scheduled ornament oblique grid (table. The XXX, 3). In the corners of fences cleaned four pole-holes, and one in the center of fences. In all five pits remains of charred stakes diameter of 6-7 cm. The fences and around the horse's bones were found, and the sheep, and from the east side to the fences in a layer of turf were found fragments of stone izvaniya (185), under which stripped crushed ceramic vessel (Table . XXX, 4).

Other (fourth) structure open on the left bank of the R. Cox, in the tract Bogolok. It fences, made up of 11 panels. Its dimensions are 5x5 meters. It is surrounded by an earthen rampart and ditch, subrectangular plan (12x8 m). The shaft has at the corners, passages breaks. In one passage in the shaft there are the northern and southern side. The width of each of 90-100 cm. On the eastern side of the fences is a broken stone statue (Table. XXXII, 194).

The fifth, sixth and seventh memorial constructions of ancient Turkic nobility discovered by the author in 1978 in the valley. Buguzun originating from the spurs of the border with Tuva Shapshalskogo ridge. Two monuments are located on the right bank of the river in the tract Maltalu. One of them, perhaps the most interesting in design, excavated by us in the same year (Table. XLI, 7).

The sixth building is just 0.7 km north-east of the excavated fences. It consists of two small (the size of the first 2,2h2,2 m, second-1.6x Xl, 6 m) fences close to the fences Yustyd type that is made up of four massive slabs each. Both fences are surrounded by a common shaft and a moat (12 X XlO m). Val paved with pebbles and small boulders, trench depth of not more than 30 cm from the surface. The shaft on the north and east side one pass, no statues, but on the east side fences traced two rows of fallen and most of the turf-covered stone-balbals.

Very unusual construction of the 7th, which also should be attributed to the ancient Turkic memorial complexes. It is located almost on the border with Altai Tuva, 6 km upstream from the mouth of the river. Tekel, on the right bank of the river. Buguzun. Arrange on a high terrace, and is a rectangular area (34h30 m), surrounded by a rampart and moat. At its center on the axis north - south three stone mounds. Central round shape with a diameter of 9 meters, the other two in terms podkvadratnye (size of the first 6 x 6 m, the second - 3,5h3,5 m) and remotely resemble blurred Ancient fences. The eastern side of the shaft has three break-pass. Tree height of about 1 m, is the same and the depth of the pit. Sculptures and balbals not. 

Eighth construction - probably in the Altai is the only one of its kind (Table XXXIX.). It is located just in the middle of the tract in the area Yang Dzhilykydal-Gobo and 10 km north-east from. Kokoro. Is a fence dimensions 13,5h13,5 m. On the eastern side of the fence lay a blank sculptures made ​​of solid plates with the image of the two zones, and almost indistinguishable animal figures. To the east of the fence balbals number, there were 57 stones at a distance of 220 m. Many stones in the series is lacking at the end of ring-shaped masonry with a diameter of 1.5 m.

From the findings of direct relevance to the time of the construction of the fence, it should include a miniature iron bits (Table. XXXIX, 3). They were found in, filling the sample from the north-west corner of the fence. Filling fence consisted essentially of plates stacked in layers 4-5. There were also huge shapeless lumps and boulders, gravel. In the upper part of the mound was nezadernovannoy most quartzite pebbles, small rolled up tiles. After the final sample filling fence capacity exceeding 1 m, it found that the interior space was paved with slabs and stones carefully fitted together. Especially clearly traced a pavement outside the fence, on the east side. Among the stone pavement, and mostly around the pit to the stele, found fragments of jaws and horse teeth, fragments of bones of other animals, as well as wood embers. In some places the stones and earth calcined, but hearths were found, except for a small spot of ash from the western edge of the pit under the stele-statue (Table. XXXIX, 223). After stripping and sampling of filling it became possible to calculate the total number of plates. They turned out to be 47 (12 plates in the northern and western sides of the plates 14 in the South and 9 boards in the east side). When stripping it was also found six pole holes located at an equal (1.5-2 m) distance from each other along the eastern side of the fence on the outside of the plates. The three wells found well-preserved remains of larch poles.

But the most unusual in the construction of the fence - the central pit, a little shifted to the north. Filled top to large boulders, rubble and slabs charred pieces of knotty poles, it contains a wooden likeness grobovischa, chopped paw of thin (thickness 2-3 cm) of larch planks. The long axis oriented to the south-east to north-west, it turned out to be completely empty inside. The heads (?) (South-east) the building was blocked by a massive slab, which had fallen into one end of the pits. The dimensions of the pit 245h170 cm, depth 110 cm, the size of "grobovischa" with his tight-fitting slabs (stone box?) 170h63h70 see.

The ninth construction is known to us on the left bank of the river. Bashkaus, 1-2 km from the. Ulagan. It is on the field, and the fan on all sides and, obviously, so reminiscent of the appearance of a large earthen mound. However, it is possible to distinguish between the moat and rampart subrectangular bulk form (20x16 m). In the center of the area deep (1.5 m) submarine pit and turf-covered emissions from it. In some places in the earth can be traced slate fence boards. According to him it failed to install fences around the dimensions equal to 8x8 m. We found a statue, but on the east side has a string of high stone stelae-balbals, numbering about a dozen stones. The shaft on the east side has a subtle pass. Same-reducing passages are in all four corners of the shaft. 

The tenth structure open contact on the left bank of the river. Aktru in Kurai steppe. It consists of two fences (4,5h4,5 each), surrounded by a rampart and ditch, with external dimensions of 22 x 18 m. On the south-eastern side of the fences two statues (114, 115) and rows of stone columns, balbals. Excavations in and around the fences revealed pits (25-35 cm in diameter with a depth of 50-90 cm) with the remains of wooden pillars (diameter of 18-20 cm and a length of the preserved part of 40-50 cm). Poles were framing the basis of small, square in plan, buildings burned in the final part of the "funeral" ceremony. 

From the objects found in the Altai fences, animal bones are found more often (horses and sheep), iron knives, harness objects (most other tiny bits ) and weapons, vessels and graters. Despite the apparent diversity of these items, you will notice a set of traditional cult. And, of course, many of these findings are inside enclosures is no coincidence, their purpose is quite understandable. It is clear that the iron knives accompanied by meat eating. It was almost always the rear of the sheep carcasses - teaching (. Dim), which is considered among the nomads for thousands of years the most honorable and traditional at the funeral rites. Meat (of which survived only sacral vertebrae lying in anatomical order) put on a wooden plate, tray or sheet of bark dish with meat and a knife was put in the northern part of the fences, inside stone boxes or at the bottom of a shallow oval pit, which is sometimes also served and symbolic hearth. So here some more and found the ash, charcoal and burned animal bones. The main argument for this assertion is the discovery of the dishes on the rivers Tobozhok (WWRadloff) and sculptures from Buguzun 229, 230. Exactly the same, but less than the various depressions or the remains of stone boxes marked with the bones of the sheep in the northern part of the Altai many fences, excavated by us in different years. The bones of a horse fences consist principally of forelegs, phalanges and hooves, skull fragments and even entire jaws. Due to the fact that they are found not only in the fences, he and beyond, it is possible to assume the hanging of heads of horses together with the skins, the front and rear legs. But maybe fences exhibited stuffed animals and horses? However, it is not entirely clear where, established in the center of the fences were stuffed, although it has been suggested by the author, and about hanging them on a special poles or tree. This, in particular, reported that the bones in the horse fences never found in anatomical order, but always scattered over a large area. 

It is possible to explain the presence in the fences and harness objects. Thus, a set of iron parts harness (Table. XLVIII, 3-5) from Yustyd fences with statue 244 unequivocally indicates that ogradku was necessary gear for a horse. The kit includes: iron bridle with cheek-pieces and two iron buckles (bridle); two iron stirrup, girth buckle and safety - (?) armored badges (saddle). All these items bear the signs of fire.

Of the subjects in arms fences found arrowheads, quivers details lining the bow n rare daggers, armor plates. We can therefore conclude that the fences occasionally put a bow and arrows, and in some cases, daggers and armor of the belt. Most likely, a quiver of arrows and a bow pritorachivalis to the saddle horse (in this case, it stuffed?), Belonged to the deceased, and then he also sacrificed 21.



Fig. 13. Figures on the plates of fences Kara Dyurguna (Altai).
Six different vessels found in the Altai fences. Two of them silver, and one of three ceramic iron. All of them, except for the broken iron boiler, were found on the east side fences at the base of the stone sculptures. Finding the wreckage of ceramic vessels from other statues (for example, 229 statues of Buguzuna have fences 1 of Yustyda et al.) Suggests that many of the Altai and statues stood before the sacrificial vessels.








CONCLUSION

Only a small part of the Altai sculptures preserved to date. There is no doubt that in the past were much larger. A large number are not extant sculptures could be made ​​of wood, as well as some of the Polovtsian statue 1. [POLOVTSİAN-POLOVETS-KIPCHAK TURKS-SB]

Many Altai fences are slabs or boulders anthropomorphic shapes, smooth surfaces which are most often facing general (front) side of the east might be drawn with paint facial features, clothes, weapons. Perhaps a similar tradition, originated in Central Asia 2, and inherited Polovtsian wizard is used for coloring statues of black and red paint 3.

In this connection it is necessary to pay attention to the material of some ancient Turkic sculptures. As a rule, especially lifelike figures of Altai, Tuva and Mongolia are made of limestone or white marble. Images of objects they hardly differ, merging with the stone background. Perhaps they were painted in ancient times, passing all the colors of the rich costume of noble Turks. And the color inks is easy to recover, based on the image of the Turks and Sogdians in the wall paintings of Penjikent and Afrosiab. [named after Turkish leader Afrasiab-Alp Er Tunga-SB] Interestingly in this respect the story, recorded by us in the Altai storyteller Culkin. He reported one stone sculptures, which saw in the taiga, called Togorok. From his description, it was one of the most realistic figures of Altai. On one side "stone warrior with a golden girdle," were depicted leather bag or container, painted in red color; on the other side hung a weapon in a gold sheath. Cup (chochay) was covered with silver paint. Statues were approximately in an area. Yelo. About him also knew two other old, one of whom died, and the other as if it were lost, had an accident. At the heart of the fabulous narrative Calkin may lie re-anye information about the ancient custom of coloring stone figures.

Altai sculptures are sometimes installed in groups of 4-5 to 13-17 pieces in one place. In particular, such places are known in the steppe Makazhan in tracts Keme-Quechua Kyrlandyn-Kini, rivers Ayuty, Chaganbur-gases in many other areas of the Altai. Next to them, as a rule, no, not only simultaneous burial structures, but also any other archaeological sites. Obviously, this was a small ancestral shrines, resembling the appearance of seasonal settlement of nomads. In such settlements, according to the ideas of the ancients, for a time lived the souls of dead relatives. Interestingly, on the same principle and are grouped early Scythian sculptures Altai - 4 deer stones, and later - Polovtsian statues 6. The latter researchers fixed deposits of rubble from the ritual structures are very similar in design to the ancient Turkic memorial fences in. GA Fedorov-Davydov SA Pletnev believe that it was a special sanctuary, arranged at a distance from their graves and dedicated to the cult of the ancestors. 

Our work is not considered semantics of ancient Turkic statues on the grounds that this question after a long discussion with confidence I decided in favor of the point of view of them as images of dead Turks themselves, rather than their perceived enemies. Therefore, if appropriate just here again to repeat the detailed arguments LR Kyzlasov 7, 8 JA Sher and other scientists have proven conclusively and consistently in his work all the inconsistency of the hypothesis of accessories statues of dead enemies. We can add to this that the question of the appointment of the bulk of the ancient Turkic sculptures, obviously, can be regarded as finally settled, taking into account the archaeological site of the Altai memorial structures and their firmly established interpretation. 

Thus, at the heart of the ancient custom install stone sculptures; widespread in many of the nomadic peoples of Eurasia, lays down common ideological iredstavleniya on family and tribal patrons. "It can be assumed, that such ideas goes back to the common outlook of Scythian tribes time constructed" deer stones "and laid the foundations of cultural and social unity of the Asian pastoral societies" 9. deer stones, statues of the Scythian warriors - have much in common from the ancient statues (similar orientation, the same material and a set of images, additional facilities memorial character, and so on. d.), as the author wrote in a recent paper 10. [Scythian - Sacae - Massagatea are Turkish Tribes, the evidence: language, same culture and traditions-SB- TURKİSH DEER STONES-LİNK]

We inadvertently touched another problem - the origin of the ancient Turkic sculptures. Many researchers have repeatedly pointed to a large chronological gap between the Scythian and Turkic statues. There have been attempts to construct genetic evolution of a number of stone sculptures from the Scythian times to the Middle Ages. Thus, according to LR Kyzlasov, a certain attitude to the origin of the ancient Turkic statues are known Tashtyk masks, which form a curious series: Tashtyk funerary masks - masks, busts standing - stone byustovye image (maloesinskogo type) - busts image with hands and the vessel ( Kesey type-tas) - Turkic stone sculptures in the form of a sculpture in the round. DG Savinov added that a number of new types of volumetric image of a man - "clay heads" typology occupy an intermediate position between the masks and sculpture. 

Among them, he highlighted the "head" of the mound number 6 Shestakovsky burial in the Kemerovo region. According to the reconstruction of the author's excavations AI Martynov, it belonged to a mannequin, set within a complex of burial structure. Last on some structural elements (area of ​​about-zhennoy clay roof remnants of birch bark, and others.) Resembles more recent ancient Turkic fences. Shestakov structure with "clay heads" (dummy) after a period of being burned. Similarly, burned and memorial buildings of the ancient Turks. Shestakovsky monument dates back to I in. BC. e. and can be considered one of the earliest cases of conservation of the late appearance of a certain period of time to carry out funeral rites and sacrifices p. Assuming that to the same time or a little later (IV c.) apply some facial 12 statues of Altai and Tuva, the olennymn chronological gap between the stones (which, incidentally, are also often topped with sculptures of human heads) and the ancient Turkic sculptures will be significantly reduced.

Among the interesting facts that can help oesheniyu problem of the origin of the ancient Turkic sculptures include familial separate memorial facilities. But if the famous sculptures of Hagan Kul-Tegin and his wife, the queen, perhaps, were terrestrial hypostasis divine married couple among the people of the world - Tengri Umai and 13, the other 14 monuments of Mongolia and Tuva 15: undoubtedly depict ordinary couples. As the phenomenon of the same order we should mention some of the statues of the Altai, on the left of which are set or two small Uneven stele (often with two rows balbals) many fences Altai, which is obviously also meant as fresh image of men and women. Pairing statues and steles from the ancient Turkic memorial structures, probably dates back to the ancient tradition of steam installation deer stones and stelae - one of the most characteristic features of Early Scythian sanctuaries Altai 16. Our conclusion is supported by the results of thorough research Polovtsian family and tribal sanctuaries, where often in the same building set two statues - for men and women 17.

On the origin and development of the ancient Turkic sculptures greatly influenced canonized images of Buddhist art, which to a large extent have been distributed primarily in Sogdian art. Old Turkic iconic canon "is rooted in Buddhist iconography, where every gesture has a certain meaning" 18, while maintaining their own, older stylistic devices. The iconic sculpture of the ancient Turks, in varying degrees, experienced the influence of Buddhism, Manichaeism, Mazdaism and develop the traditions of Sogdian art school, kept at the same time not only the shaman, but doshamanskie religious views. The latter shows produced by our reconstruction of the ancient Turkic memorial rite in individual terms, preserved in many Central Asian peoples. 

For example, one of the most recent monuments of this kind is the structure described GN Potanin in Mongolia on the lake. Dain-Gol. It is a "rectangular log building with a gable roof, inside of which is made of granite bust, on stylistic features closely resembling ancient Turkic stone sculptures. This sculpture was surrounded by" boards of the box ", and was stretched rope with the remains suspended it different before him sacrifices "19. in the graves of the Kazakh elite, until the XVIII century., constructed sacrificial fence square shape, probably derived from the ancient Turkic fences. In them, as in medieval ritual structures, the day of commemoration sacrificed to various animals 20. The stability of the ancient Turkic memorial ceremony and related custom installation of the late stone images show very generalized statue (head depicted in the form of a ball or separated by a horizontal bar at the top of the stele), established as gravestones at Muslim cemeteries in Central Asia and the Caucasus 21. Some Ancient art techniques have survived in the modern Altai sculpture. Especially expressive image of the human face in Eezi - ancestors of the shaman, the image which figures were inserted in the Altai drums 22.

Ethnicity Altai statues - one of the most difficult questions of archaeological research. Quite fruitful is the study of pictorial manner and realities specific to this or that statue, and in particular the comparison of the figures produced by the same master. Another AD Grach noticed that some stone figures from Tuva are identical in style and technique of execution Eastern Altai. The similarities noted by us and other groups of sculptures Chui (on the border with Mongun-Taiga district of Tuva). Therefore, probably right AD Grach, who claimed that the south-west of Tuva and Altai in the South lived compact ethnic group, and the border ridge Chikhacheva as the adjacent ridge Shapshalsky not served while the ethnic boundary. This group included the Turkic-speaking tribes known by Chinese chronicles under the name "tugyu". Another group drevnetyurkskph tribes, known as the "body", also inhabited the Altai. Part of the Altai sculptures undoubtedly left and these tribes.

Ancient statues of Altai as it linked the two centers of concentration of ancient sculpture: Central Asia (Mongolia, Tuva) and Central Asia (Kazakhstan, the Seven Rivers), which corresponded to the Middle Ages, the political borders of Eastern and Western Turkic khanate. However, the highlight among them a group of pieces, pinadlezhavshih specific tribes not currently possible. So far, we can only speak about the general ethnic categories. For example, argutskaya group differs from the bulk of the Altai statues more detail clothing, weapons, a kind of headgear. She prefers the East Kazakhstan statues (Kimak-Qypchaq ethno-cultural area). Other groups Altai statues again have their own local differences may be reflecting an internal ethnography of ancient Turkic khanates. Stone sculptures are one of the main archaeological sources on the ethnic composition of the population of the Altai in the ancient era. However, these data need to be supplemented by further research Orderly other medieval monuments of territory: settlements, burial sites, cave paintings.






Old Turkic memorial complex Gyor-You. Kubarev

Ancient cultures of the Altai and Western Siberia. Novosibirsk, 1978, pp 86-98.

Investigated ancient Turkic memorial complex is located in the 10-15 km from the village C. Kokoro (Kosh-Agach District, Gorno-Altai Autonomous Oblast), on a hill Gyor-You. Hill stretches from the western spurs Saylyugemskogo ridge, its length from B to Z reaches 6-8 km and a width of only 150-200 m Its configuration is subordinated to the general terrain.; He also lowered and extended to the west as Uzuntalskaya steppe. Almost in the middle of the hill it is arranged memorial complex consisting of 4 ancient Turkic fences erected along the line U-C. Except for one mound located on the B of fences and other archaeological sites on the hill there. At the foot of the hill in the South of fences located modern Altai cemetery. On the east side of the fences II set strongly weathered statue of white stone (Fig. 1). 

It is known from Telengits called Ak-Tash [AK-WHİTE / TASH-STONE-TURKISH-SB] was discovered SI Rudenko in 1924 and then published in the LA . Evtyuhovoy  [1] Dimensions sculptures -. 142x50x12 cm On In 11 from it are a number of stones in the dug-balbals average height of 20-40 cm Last balbal set 172 meters from the sculptures..Two Balbala delivered and the east side fences I. In the eastern fence panels of the same fences, outside, symmetrically laid out two stone heaps ( about ) of rounded river pebbles (Fig. 3). Weak zadernovannost evidence of their late origin. East fences III sticking a broken one balbal. 








VD Kubarev
Statue from the river Jara Yam.
// Problems of conservation, study and use of the cultural heritage of the Altai. Barnaul, 1995. pp 158-162.

It was ten years after the publication of the summary of ancient Turkic statues Altai ( Kubarev 1984 ). During this time a number of new articles and posts, dedicated both to the stone statues (Mamadakov, 1985; Kubarev, Coche, 1989; Larin, Surazakov, 1992; Khudyakov, Borodovskii, 1993 and others.) And memorial structures (Vasjutin, Ilyushin , Elin, 1985; Surazakov, 1985, 1988, 1990, 1992, 1993; Iliushin, 1985, 1992; Ermolenko, 1991; Mogilnikov, 1992; Soёnov V. Soёnov M., 1992). Several papers also devoted to stone sculptures and ancient Turkic fences Tuva and Mongolia (Ovchinnikov, 1992; Fedorov, 1991; Voitov, 1986, 1989, Bayard, 1991).

Despite the fact that much of the stone sculptures of Central and Middle Asia have been published, each season brings new field discoveries. So, for example, recently found a typically Turkic burial and memorial complexes in the Southern Urals (Kostjukov, 1994), Kyrgyzstan (Tabaldiyev, Soltobaev, 1992), and memorial constructions in the Ob-Irtysh forest (Adams, 1992). New materials make researchers to reopen discussion on the appointment of stone statues and memorial structures




[TURKISH STATUES]









*






"According to Herodotus Gelonus was the capital of the Scythian tribe Budini"

"Budini Gelonion urbem ligneam habitant. iuxta Thyssagetae Turcaeque vastas silvas occupant alunturque venando." 
Book 1:117 Pomponius Mela (died 45 AD) Roman Geographer

"The Budini inhabit the city of Gelonos. Next to them the Thyssagetae and Turcae occupy endless forests and feed themselves by hunting." Book 1:117 Mela

"Unter 'Türken', - früher oft auch 'Torken' geschrieben - haben wir durchaus nicht die Osmanen von heute zu verstehen, die erst im mittelalter Europa betraten, denn das von ihnen dermalen bewohnte gebiet hiess schon so Vor Christi Geburt, wie dies eine Stelle aus Melas schriften beweist: "Budini Gelonion urbem ligneam habitant. iuxta Thyssagetae Turcaeque vastas silvas occupant alunturque venando." - Die Slaven, ein Urvolk Europas by Martin Zunkovic (153) eng.[Under 'Turks', - previously often written 'Torken' - we have no means to understand the Ottomans today who entered only in medieval Europe, because the dermal of them inhabited area was called already so before the birth of Christ, as a point of Melas regulations proves:..]

TURCAEQUE = TURCAE = TURK
Who says that the Turks appear first at the 11th century AD in Turkey (Asia Minor)? Or who says that the word "Turk" appears first at the 5th-6th c AD in Chinese chronicles? WHO? 
look for Turukku 20th c BC, the first word "Turk". Tur and Tar words are the root words of Turk. Turks are the native inhabits of Turkey and Middle East. This is our Homeland. Some of Turkish tribes went first to east then some of them came back, as Seljuk of Oghuz Tribe.  Oghuz (Oğuz) like Oxus River in Strabo geography. Or As Turks as in Asia.
Without the Turks, you can not write History.

Even "Budini" and "Gelon" tribes are Turkish-Scythian Tribes
We say "TÜRK BUDUN" Budun means "nation, people", Budin=Budun
("Turk" has preserved its ethnic meaning at some fragments "Turk Budun" to the present. - 
Monuments of ancient Turkic khanate VI-VIII centuries.Kyzlov,1979)






read also




TURKISH CULTURE - TURKISH HISTORY

23 Eylül 2015 Çarşamba

Tarih içinde Kurban....




KURBAN - KÖKENLERİ VE RİTÜELLERİ


İnsanlık tarihi kadar eski olan ve kimi toplumlarda katliam boyutlarına ulaşan Kurban olgusu, toplumlarda son derece kuvvetli ve katı bir yaptırım gücüne sahiptir. Çeşitli kaynaklar, dilimizde yer alan kurban sözcüğünün aslının İbranice "korban" olduğunu, Aramice aracılığıyla Arapçaya geçtiğini belirtmektedir. Kök itibarıyla (krb) yakınlaşma, akrabalık kurma anlamı bulunmaktadır.

Kurban sözcüğünün ,İslamiyetin Türkler arasında yayılmaya başladığı 9.-10.yy'larda Türk boyları arasında kullanılmaya başlandığı görülür. İslamiyet öncesi Türk boylarında hangi sözcükle karşılandığı konusunda görüş birliği henüz bulunamamıştır. Radloff "taylga" , Esin "yağışlık,tapıg" , İnan "toluu, tayılga, hayılga, tayı, kudayı, kereh" kelimeleri ile karşımıza çıkarlar. İnan ,Altay şamanizmine bağlı olarak : "kurban ayininin umumi adı üstüğü, yani semadaki (gökte yaşayan ruh için) dir. Kurbana da parılgı namı verilir" der.

Etnolojik yaklaşımla : " Kurban , dinsel ya da kutsal amaçlarla sembolik bir sununun yok edilmesini içeren, verme eylemidir. Kurban yiyecek yada içecek türünden olan kurban objesini sunmak, teklif etmekten ibaret de olabilir. Tanrının lütfunu kazanmak için O'na sunulan bir hediyedir. 

Kefaret teorisi kurbanı, işlenmiş bir suç ya da günahın kefaretini ödeme, onun gönlünü almak amacıyla kurbancının ölümünü sembolize edecek hayvanları kurban etmeye dayandırır. Kutsallaşma teorisi, kurban kurbancıların kurban hilesi ile bir tür kutsallığa ulaşması anlamında kabul eder. Yiyeceği, içeceği paylaşma, birlikte yeme teorisi kurbanı, Tanrının sembolik olarak birlikte, paylaşılarak yenmesi biçiminde yorumlar." (Dictionary of Anthropology)

Etnolog Sedat Veyis Örnek'te : " İbadetin önemli bir bölümünü teşkil eden kurban, doğaüstü alana giren kudretlerle barışıklığı sağlamak, onların verdiklerine teşekkür etmek ve onlardan bir şeyler istemek için sunulur." der.

Araştırmalar sonucunda bizde uyandırdığı kanı, pek çok ortak yönlerin bulunmasına karşın kurban, pratiğinin uygulandığı hemen her toplumda genelde amaçlar ve biçimler benzerlikler göstermekle birlikte ayrıntıda kimi farklılıklar taşımaktadır. Bu farklılıklar aynı toplum içinde bile, toplumsal/ kültürel evrim sürecinin birbirini izleyen basamaklarında açık bir biçimde izlenebilmektedir. Gerçi evrim süreci gündeme geldiğinde toplumun aynı toplum olduğu elbette söylenemez. Ancak, belirli toplumda aşırı tutucu oldukları bilinen gelenek ve göreneklerin, özellikle de son derece dayanıklı, sürekli olan kült ve ritüellerin çok zor değiştiği göz önünde bulundurulmalıdır.

Günümüz antropoloji kaynakları bu ilginin bilimsel onurunu Edward Burnet-Tylor'a vermektedir. Primitive Culture adlı eserinde : "Kurban, doğaüstünün lütfunu güvence altına almak ve onun düşmanlığını en aza indirmek için, doğaüstüne sunulan bir hediyedir 

" Kurban, başlangıçta insanların kendilerini sevdirmek için doğaüstüne sundukları hediyedir. Giderek tanrılar yücelip insanlardan uzaklaşmışlar ama insanlar onlara hediye verme gereksinimi duymayı sürdürmüşlerdir. Böylece kutsallaştırılmış kurban sunma geleneklerine geçirilmiştir. Bundan sonraki basamakla, insanın tanrıya ait olduğu düşüncesi gelişmiş ve uzun bir zaman dilimi içinde basit hediyenin yerini, insanın kendisini kurban olarak sunmasına geçilmiştir." (*)

W.Robertson Smith ise Samilerin dinleri üzerine araştırma yapmıştır. Toteizmden kaynakladığını ,toplu yeme ile Tanrılaşmış hayvan/insan akrabalar düşüncesinden geldiğini söyler. Kutsal totem hayvanlarının eti ve kanıyla yıllık totem kutsamalarında toplulukça yenmesi olayını göz önünde bulundurarak kurbana kefaret, gönül alma ayrımlarını getirmiştir. 

Bu kavramlar onun kurbanı, Tanrıya sunulan bir hediye olarak bakmadığını ortaya koyar. Smith'ın kurban ritüeli alanına yaptığı önemli katkılardan biri, kutsal şeylerin belirsiz karakterlerinin nasıl dönüşüme uğradığını açıklamasıdır. 

Tamamının yakıldığı kurban motifi üzerindeki araştırmalarında, şeylerdeki kutsallığın aşırı derecede artmasının onları dokunulmaz (TABU) kıldığını görmüş ve aşırı kutsal şeylerin toplum adına bir anlamda yasağa (TABUYA) dönüştüğünü ileri sürmüştür. Bununla ilgili olarak etnoloji literatüründei çeşitli ilkel toplumlarda, özellikle Melanezya toplumları (Trobriand Yerlileri) arasında yaygın olarak görülen pek çok manaya sahip olan kabile şeflerinin tamamen tabulaştıkları, dokundukları her şeyi tabulaştırdıkları, böylece bu şeyleri halklarına yasak hale getirdiklerine, bu nedenle hiçbir şeye el süremedikleri , hatta yemeklerini çeşitli araçlardan yapılmış gereçlerle başkaları aracılığıyla yiyebildiklerine ilişkin zengin örnekler vardır. Yine tuttuğunun altın olmasını isteyen Midas efsanesi de simgesel yönüyle bu durumu örneklemektedir.!

Smith kurbanın kökenini totemik kültte bulmaktadır. Samilere dayalı olarak da: Başlangıçta totemin kurban olarak sunulması vardır. Totemizmden çıkışla, insanla totemin akrabalığından giderek totem kurbanın yerini insan almıştır. Ancak, toplumsal yaşamda bireyin yaşamını güvence altına alan geleneklerin ağır basması nedeniyle insan kurbanı terk edilmiş, insanın yerini çiftlik hayvanlarının kurban olarak sunulması gündeme gelmiştir. 


Çiftlik hayvanlarına atfedilen kutsallık, insanoğlunun beslenmesi adına zamanla bozulmuş, böylece hediye kurbanı doğmuştur. İnsanın kurban olarak sunulması döneminde, insan eti yemenin doğru bir uygulama olmadığı düşüncesine ulaşıldığında, onun tamamının yakılması uygulaması doğmuştur. İnsan kurbanından vazgeçildiği dönemde, yani insanın yerini alan hayvanların kurban olarak sunulması döneminden bu kurbanların tamamının yakılarak sunulması uygulaması sürdürülmüştür.

İnsanın kurban olarak sunulduğu dönemden önce yada sonra ortaya çıktığı konusu kesin olmamakla birlikte çeşitli toplumlarda çeşitli doğaüstü güç veya güçlere parmak, el, kol, kulak, penis gibi organların vücuttan koparılarak sunulduğu uygulamalar vardır. 

Ana Tanrıça Kybele'ye rahiplerin ve sıradan insanların penislerini sunmaları, Azteklerde diri diri insanların yüreklerinin sökülerek Kuş Tüylü Tanrı'ya sunulması, çeşitli Amerika, Afrika, Avustralya yerlileri ile Asya etnik grupları arasında görünen doğaüstüne kulak, parmak gibi organların kesilerek sunulmasına ilişkin etnolojide son derece zengin örnekleri vardır. 

Günümüzde Musevilik ve Müslümanlığın gereği olarak uygulanan sünnet ritüelinin, kökleri çok eskiye dayanan bu pratiğin bir devamı olduğu konusu kesinlik kazanmıştır. (*)



(*) Mısır’da Tanrı Baal yağmur ve fırtına gibi doğa olaylarını kontrol eder ve genelliklede sünnet derisi Baal'a kurban edilirdi. Pavlos, Anatanrıça ve Sünnet yazısı için- SB. (*)


İbrahim ve Kurban, Roma dönemi, Efes Müzesi, Selçuk




Fransız Sosyoloji Okulu üyesi olan Henri Hubert ve Marcel Mauss Sacrifice its Nature and Functions adlı çalışmalarında Smit'in ulaştığı sonuçların çoğunu onaylarken, kurbanın temelde basit bir formdan türemediğini, sadece totemizm kökenli olmadığını savunurlar. Özellikle Hint ve Yahudi kurban ritüelleri üzerinde durmuşlardır. Her kurbanın özel durumlara ve özel amaçlara yönelik olduğu sonucuna varmışlardır. Amaçların çeşitliliği, karmaşık sistemlerin farklılaşmasını doğurur ve bu sistemlerin bulunmadığı bir din de yoktur. Tek kural dışı örneği ise, Tanrının kendisi kurban edilir, aracı yoktur. Kurbanın toplumsal dayanışmayı yenilediği, birlikteliği pekiştirdiği, paylaşmayı ve özveriyi körüklediği vb. biçimlerde toplumsal işlevini yerine getirdiği görüşünü ileri sürerler.


Kurban Kültürünün İlk Belgeleri

İnsanoğlu atalarının tinsel kültüre değin eylemlerde bulunuşunun somut belgeleri günümüze ulaşmıştır. Bu belgeler, kült oluşturmaya yeterli olacak kanılar uyandıran cesedin gömülmesi, gömme işleminin gelişigüzel değil, belirli biçimlerde, eşyalarla, otlarla, hayvanlarla, ocak yanı gömerek sıcak bir yere gömülmesi, cesedin yakılması, eşyalarıyla, hayvanlarıyla ve yakınları ile hizmetkarlarıyla gömülme gibi uygulamalar ölü kültünde öte dünya ve doğaüstüne inandıkları ortaya çıkarır. Bu büyüsel eylemler ile de ritüeller oluşur. Ölüm bir son değildir ve bir çok şey sembolize edilerek , doğaüstünü denetlemeye yönelik büyü, bir tür hediye verme biçimi olan kurban da bu uygulamaların en belirginleri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Neolitik toplumlarda kemik,taş,balçık hammedelerinden yapılan heykelcikler, kurbanları temsil ettiği gibi hediye olarak da algılanabilinir. Tanrıları hoş tutma, kızdırmama , bolluk ,bereket isteme, tekrar dirilmeye yardımcı olmak, öte dünyadaki hayatını kolaylaştırma ve doğaüstünü denetlemeye yönelik büyü ve ritüeller ortaya çıkmıştır.

Çayönü yerleşiminde bulunan iskelet buluntuları, buradaki insanların kafatası kültüne sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu külte dayalı olarak bir kült mekanı ya da tapınağının varlığı aydınlatılmıştır. Çayönü iskelet buluntularını inceleyerek değerlendiren ve yorumlayan Özbek ,hangi amaca yönelik olduğu bilinmeyen Çayönü kafatası kültünün eylemsel yönünün insan kurban ritüeli olduğu kanısını belirtmektedir.

Hititlerin, Sümerlerin, Greklerin, Romalıların ve İbranilerin günümüze ulaşan yazılı belgelerinde ,öte dünya tasarımı, büyü, ruh ve kurbana ilişkin oldukça bol bilgi vardır.

Sumer Kraliyet Standardı (detay), MÖ 2600, Uruk


Sümerlerde Kurban:

"Aslında Sümer dini sevgi dini değil tam bir korku diniydi. Sümer dini, sınırları bu yaşamla çizilmiş, bütün güçlü olanların kaprislerinin, ahlaksızlıklarının korkusu üzerine kurulmuş bir dindi. Koyun insanlığın vekilidir; insan yaşamı için bir koyun vermelidir, insan kendi başı yerine bir koyun başı vermelidir. " (Woolley, 1965) (*Hıristiyanlıkta Hz.İsa Tanrı Kuzusudur.)

Woolley bu vaazda eski dönemdeki insan kurbanını bulmaktadır. Gerek Ur Kral mezarlarında gerekse Kraliçe Şubad'ın mezarında bulunan, öldürüldükleri kuşku götürmeyen insan buluntularından yola çıkar ama çekinceleri vardır. Çünkü bununla ilgili hiçbir yazılı belge bulunamamıştır. Ceram ise bunları kesinkes insanın insana kurbanı olarak yorumlar.

"Çünkü ölülerin duruşundan buluntunun bütün durumundan bu saray halkının askerlerin ve uşakların hiç de, ölü kocalarını odun yığını üzerinde izleyen Hintli dulların yaptığı gibi , isteye isteye kocalarının peşi sıra ölüme gitmedikleri anlaşılıyordu. Burada kurban sürü ile boğazlama haline gelmiştir. Ölü kralın onuruna kanlı idamlardı bunlar."( Ceram ,1982)

Kral ile beraber gömülme olayı ,Çin kaynaklarında Cengiz için de geçer. Cengiz'in mezarının bilinmemesi, rahatsız edilmemesi için mezar inşaatında bulunan herkes Cengiz'in cenaze töreni ile kurban edilmiş , 'gömülmüştür.'

Sümerlerin dinsel ritüellerinde genel anlamda Tanrıları yatıştırma, bağ kurma kurbanları ve diğer pratiklerden oluşmaktaydı. Bira, şarap, süt, ekmek, tahıl, hurma ve her tür etten oluşan yiyecekler, içecekler tanrılara gündelik kurban ritüellerinde görünür. Din görevlileri ve tapınak sakinleri arasında paylaştırılır. Büyük ve toplu ritüellerde Tanrıya ikram edilecek sığır kurban ediliyor ve sağ ayağı ile böbreği kızartılarak tanrıya sunuluyordu. Diğer bölümleri katılanlar arasında pay ediliyordu.


Hititlerde Kurban - MÖ 8.yy, Karatepe


Hititlerde Kurban:

Hititlerde, Tanrılara ve kutsal yerlere sunulan kurbanlara ilişkin törenleri anlatan metinler, Boğazköy arşivinden ele geçen metinler arasında en önemli yeri tutmaktadır. Kült yapısı içinde yer alan Tanrılar düzeni, onların inançlarına hakim görülmektedir. Kefaret, gönül alma, şükran gibi kurban ritüelleri sisteme bağlıdır. Askeri bir savunmanın ardından, bir mahkumun serbest kalmasından sonra verilen şükran kurbanları büyüsel bir ritüeli kapsar. Hititler pis olarak kabul ettikleri köpek ve domuzu pek nadir olarak kurban ederdi. İlk hasat, bir yaşındaki hayvanlar, Tanrılara sunulan İLKlerin onu yatıştıracağı, bereketli kılacağı inancını taşımaktadır. Yaygın olmamakla birlikte insan kurbanı örnekleri görülmektedir.

Hititlerdeki ölü kültünde , ölünün ruhu ile yaşayanın ruhu farklılıklar içerir. Özellikle zorla veya haksız yere öldürülmüş birinin ruhunu yatıştırmak için ve onların gönüllerini almak için çeşitli kurban sunulduğu bilinmektedir.

En yaygın görülen kurban ritüeli, adak ve kefaret kurbanlarıdır. Adak kurbanı söz verme, istekte bulunma ,kefaret kurbanı ise işlenmiş bir günahın, çiğnenmiş bir dinsel normun yaptırımları olarak karşımıza çıkar.

Hititlerde Kral ve Kraliçenin ölümü, onların Tanrı olmaları biçiminde yorumlanır ve ölümün hemen ardından, o an bir sığır ve içki kurbanı yapılır ve cesetler özel bir çadıra taşınır.


Eski Yunanlılarda ve Romalılarda Kurban:

Homeros'un İlyada'sı ile Odysseia'sı bize Yunanlıların kurban ritüelleri hakkında geniş bir bilgi vermektedir. Tanrılar başka bir evrende yaşar ve hepsi kişileştirilmiştir. Onlar da insanlar gibi, kin, nefret, acıma, sevgi, öç alma, aşk gibi duygularla, yemek yemek, içmek, barınmak , korunmak, evlenmek ve çocuk sahibi olmak gibi insanı bir yaşama sahiptir. Ama doğaüstünlüğünü ellerinde tutarlar. Bu nedenle de onları kızdırmamak,olumsuz konuşmamak, her isteklerini yerine getirmek, yüceltmek, hoşlandıkları şeyleri yapmak gibi sanılara insanlar uymak zorundadırlar.

"Bir gün sana yaraşır bir tapınak yaptıysam, boğaların, keçilerin yağlı butlarını yaktıysam senin uğruna, şu dileğimi tezelden yerine getiriver" (İlyada 1/35-40)

"Adak mı adamadık, yüzlük kurbanlar mı kesmedik? Uzaklaştırması için başımızdan şu salgını koyunların, lekesiz keçilerin razı mı yağ dumanlarına ? " (İlyada 1/65)

"Troyalılar, getirin koyunları hadi, Erkeği ak olsun, dişisi kara, Trak tanrıya biri , Güneş tanrıya biri, Getirelim Zeus için biz de bir tane." (İlyada 3/100)

"Tanrılara ant töreni için haberciler, kent boyunca dolaştırdılar sunuları, bu sunular iki koyundu, bir de keçi tulumu içinde keyif veren şarap, toprağın ürünü" (İlyada 3/245)

"Toprağı saran Poseidaon, dinle beni, ki gerçekleşsin isteklerimiz, ne olur, ün bağışla Nestor'la oğullarına en başta, sonra çok ünlü yüzlük kurbanlar için iyi bir karşılık ver Pylos halkına " (Odysseia 3/55)

"Bir sürü kurban butları yaktık kutsal sunaklarda, işlemeli kumaşlar, altınlar astık adak diye" (Odysseia 3/270)

Kurbanların tamamı yada bir kısmı yakılmaktadır. Tanrıya hoş koku kurbanı uygulaması eski ritüellerde de görülür. Ant ,adak kurbanları Orta Asya medeniyetlerinde de görülür. Kurbanların özellikleri belirlenmiştir, adedi, nasıl ,ne zaman, neyle kesilmesi gerektiği , hangi amaca hizmet ettiği hep belirtilmiştir. Homeros bu iki destanıyla bize halkın sahip olduğu inanç sistemini ve buna dayalı uygulamaları büyük bir ustalıkla bize aktarmaktadır.

Grek asıllı her iki kültürde de 4..yüzyıla , paganlığın son dönemlerine değin kutsanmış etin simgelediği kutsallığı birlikte yeme ve eski "Dionysiac" ritüellerde insan kurbanının var olduğu bilinmektedir. Kurbanlıkta iki ana grup vardır: Birisi etinin hiç yenmediği, tamamının Tanrılara sunulduğu kurban ritüelleri, diğeri ise etinin bir kısmının Tanrılara sunulduğu, diğer kısımlarının törene katılanlar tarafından yendiği ritüelleridir.

Kurbanı sunan kişi yıkanarak arınır,sunakta yanan ateşe şarap döküp, arpa taneleri saçar. Kurbanın tüylerinden bir kısmını ateşe atar. Bir rahip Tanrıya övgüler düzerken, şükranlarını sunup yardımlarını diler. Bazı ritüellerde bağırsakları ayrıca pişirilerek, toplu kutlama başlamadan bundan tadılır. Tanrı ritüellerin şeref konuğudur. Her iki kültürde de, diğer kültürlerdeki gibi kurban olacak sunulacak hayvanların sakat olmayanlarının, en iyi ve kusursuz olanlarının seçimine dikkat gösterilmektedir. Tanrılar genellikle erkek kurbanları tercih ederken, gök Tanrıları az tüylenmiş, yeraltı ve öte dünya Tanrıları kara kurbanları tercih etmektedir.

Roma Tanrıları, Eski Yunan Tanrılarından farklıdır. Roma Tanrıları Etrüsk kökenlidir. Kurbanlamalar Eski Yunan örneğindeki gibi , kurban ; eti ile birlikte yenmezdi. Ayrıca, kurbanın amacı ve sunma teknikleri de farklılık gösterir. Roma kurban ritüelleri arasında, kurban edilen hayvanın bağırsaklarının /karaciğerinin biçiminden öngörü/kehanet yapılırdı. Ancak belge eksikliğini ve Grek etkisini de hesaba katarsak ,Etrüsk panteonunu tam olarak belirlemek çok zordur.


Mayalarda Kurban:

Mayalarda esirlerin kurban edilmesi olayı 12.yy başladığı sanılmaktadır. Başlangıçta düşmana korku vermek isteği yatar. Esirlerde özel bir durum görülürse, o kutsal sayılır ve boyununa kutsal pamuk iplik bağlanır ve bir yıl boyunca her isteği yerine getirilir. Sonunda vücudu gül yağı ile ovulduktan sonra Ay Tapınağı'nda rahip tarafından kalbi çıkarılır. Rahip bu kalp üzerine elini koyup dua ederek halkı kutsar.

Mayalarda kimi kadınların, kendilerini aşk tanrıçasına kurban ettikleri bilinmektedir. Kuraklık döneminde, genç kız ve delikanlılar bir ritüelle, dibinde büyük yılanların ve canavarların yaşadığına inanılan volkanık bir kuyuya atılarak kurban ediliyorlardı.


Azteklerde Kurban:

İnsan adına bir vahşeti sergileyen bu insan kurban ritüelleri , Aztek inanç sistemi içinde aile ve devlete refah sağlamaya, toprağın bolluk ve bereketini artırmaya yönelik olarak gerçekleştirilmekteydi. Geleneğe göre, pek çok toplumda yaygın olan, ilk doğanın kurban edilmesi, yada onun yerini alan bir esirin kurban edilmesi çok sık görülüyordu. Her yirmi günde bir kurban ritüelleri yineleniyor, kurbanlık öldürülmeden obsidyen bir bıçakla kalbi çıkarılıyor, cesedi parçalanarak yeniliyordu. 

Tanrı Huitzilopochtli ya da Vitzilipastli'nin bedenlerinin ekmek gibi ortaklaşa yenmesini temsil eden uygulamada, insan olan kurbanlığın eti ve kanı hamura karıştırılarak tapınanlarca yeniyordu. Kutsal saydıkları köpek yeri geldiğinde kurban edilir ve cesetle beraber gömülür. Köpeğin görevi öte dünyaya yolu göstermektir. 1486 yılında Aztekli rahiplerin bir tapınağın yapımını kutsama adına bir haftada 7000 insan kurban ettikleri bilinmektedir. Aztek başkentindeki Teocalli sunağında ,ahşap iskeletli bir binada tavan dek özenle dizilmiş 136000 insan kafatası sayılmıştır. 
( *Hıristiyanlarda kan/şarap- et/hamur ve Kerberos !)


İnkalarda Kurban :

İnkalarda kurban Mayalar ve Azteklerde görülenden farklı değildi. İlk başlarda iyi insanlar olduklarına inanılan esirlerden seçilen kurban işkencesiz olarak tanrılara sunulurdu. Sonradan İspanyol Pizzaro'nun Azteklerden öğrenip İnkalara öğrettiği bilinen kurbanlığa işkence etme biçimine bırakmıştır. Oldukça kanlı ve ürpertici operasyonlar ile yaratıcı Tanrı Vira Koça'nın günlük gıdası olurlardı. İnkaların satın aldıkları fakir çocukları kurban ederek, etlerini yiyip kanlarını içtikleri, ara sıra kurban kanıyla yoğrulmuş kek ve kurabiyeler yedikleri belirtilmektedir. İnsan kurbanı geviş getiren lamaların kurban edilmesiyle son bulmuştur.


Kuzey Amerika Yerlilerinde Kurban: 

Pawnee'ler ölen bir savaşçının atını onun mezarında öldürürler. Comanche'ler yine ölen bir savaşçının piposunu, en gözde silahlarını ve en iyi atlarını birlikte gömerler. (*Türk kültürü) 

Köpek ruhunun çocuk ölülere ruhlar aleminde yol göstereceğine inanılır, bu yüzden köpek kurban edilerek çocukla beraber gömülürdü.

Hindu çiftçiler arasında, öte dünyada geçilecek olan Vatirani nehrini, Brahmanlara sunacakları siyah bir sığırın kuyruğunu tutarak geçebilmeyi garanti altına alma inancı vardı.

Araplar arasında ölünün gömülmesi sırasında bir devenin kurban edilmesi, Kuzey Asya'da etnik gruplardan olan Çukçiler'de ölen birinin cesedi ren geyiğinin çektiği bir kızağa konularak uzaklara götürebilmesi için kurban edilmesi, Kuzeydoğu Asya etnik gruplarından olan Yakutlar ,Ostiyaklar, Çuvaşlar ve Vogullarda ölülere güçlü atlardan kurbanlar kesilir.

Bu örneklerin ana teması, Musevilikte ve Müslümanlıkta "sırat köprüsü" ile benzerlik taşır.

Eski Türk boylarında görülen kurbanlamalarda ışık evreninde bulunduğu tasarımlanan Ülgen ve öteki ruhlara besili ve en iyi hayvanlar sunulurken; karanlıklar evreninde bulunduğu tasarımlanan Eryik ve diğer ruhlara cılız ve makbul olmayan hayvanlari ritüel için yeğlenmeyen yerlerde sunulmaktadır. Çünkü birincisi iyilik, güzellik, doğrulu, cömertlik niteliklerine sahip bir evren olarak algılanırken, diğeri bunların zıddı niteliklere sahip bir evrendir.

Eski Türk boylarında, savaşa katılacak olan kişinin atının kuyruğunun bağlanması/kesilmesi öldüğü taktirde de atıyla gömülmesi, yada savaşçı olmayan birinin ölmesi durumunda atının kuyruğunun kesilmesi "tullamak" dul yapmak anlamını taşır. "Tul at" Çağatayca'da savaşa binmek için hazırlanan at anlamını taşır.

"Eri ölen at, erin karısı gibi dul kalmış oluyor ve bu kuyruk kesme yoluyla da sembolleştiriliyor." (Ögel,1991)

Borneo Kayanları arasında ölen kişinin köleleri, köleliklerinin öte dünyada da süreceği inancıyla öldürülür.

9.yy'da Güney Asya'da gezen gezgincilerin anlatımı: " Burada kral göreve gelirken bir miktar pirinç hazırlanır. Üçyüz dörtyüz kişi bu pirinçten hiçbir zorlama olmaksızın yer. Kral öldüğünde bu pirinçten yiyenler cenaze töreninde bulunuyorlarsa hiç tereddüt etmeden kendilerini kralın yakıldığı ateşe atarlar.

17.yy'da bir Japon soylusu öldüğünde, onun 10. ile 30. hizmetçileri arasındaki 20 hizmetçi harakiri yaparak kendilerini efendilerine kurban ederlerdi.


Üç Kutsal Kitapta Kurban Konusu :

Allah'ın emirlerini bir kitapla bildirdiği peygamber sayısı dörttür. Bu kutsal kitaplardan Zebur Davud peygambere ; Tevrat Musa peygambere ; İncil İsa peygambere ve Kur'an Muhammed peygambere indirildiği kabul edilen Tanrı buyruklarını içerir.

Sözünü ettiğimiz üç dinde, Hz.Muhammed'ten önceki peygamberler , Tanrıyla bir tür antlaşma yapmışlardır. Bu antlaşmalar genellikle insanoğlu tarafından Tanrıya kurban sunularak yürürlüğe sokulmuştur. 

Tevrat'a, Eski Antlaşma adının verilmesi Musa'nın , İsrailoğullarıyla Tanrı arasında yaptığı antlaşmadan kaynaklanır. Musa antlaşmayı hayvan kanı ile geçerli kılmıştır ve bu antlaşma Tevrat, Çıkış 24'de anlatılmaktadır.

İsa, Musa'nın yaptığı antlaşmanın zamanla bozulması üzerine kendisini kurban olarak sunup, Tanrıyla yeni bir antlaşma yapar. Bu yüzden İncil Yeni Antlaşma olarak adlandırılır. (İncil ; İbraniler ; 8/8-9)


Tevrat'ta Kurban:

Tamamı 39 kitaptan oluşan Eski Ahit'in hemen her kitabında kurban konusuna değinilmiştir. Neyin, ne zaman, nasıl, hangi hayvanın, hangi normlarda, yağından derisine, budundan kellesine tüm organların ve diğer kısımlarının ne tür işlemlere tabi tutulacağı en ince ayrıntısına kadar anlatılmıştır.

Kain ve Habil : "Ve Kain günler geçtikten sonra toprağın semerisinden Rabbe takdime getirdi. Ve Habil kendisi de sürünün ilk doğanlarından ve yağlarından getirdi. Ve Rab Habil'e ve onun takdimesine baktı; fakat Kain'e ve onun takdimesine bakmadı" (Tevrat ; Tekvin 4/3-5)

Kain (ilkdoğan) takdimesinin kabul görmemesinden dolayı öfkelenir ve Hain'i (ikincidoğan !) öldürür. Tanrı da toprağı ve Kain ile soyunu lanetler.

Burada ilkel topluluklarda görülen ilk doğan hayvanın , ilk ürünün , ilk doğan çocuğun kurban edilmesi motifleri görülür.

Çıkış kitabında Musa'ya yönelik açık bir şekilde şöyle denilir: " Bütün ilk doğanlar benimdir ; ve inekten ve koyundan, bütün hayvanların ilk doğan erkeklerin hepsi benimdir. Ve eşeğin ilk doğanı için bir kuzu fidye vereceksin; ve eğer fidye veremeyeceksen, o zaman onun boynunu kıracaksın. Oğullarının bütün ilk doğanları için fidye vereceksin. Ve kimse önümde eli boş görünmeyecek" " Kendi toprağının turfandalarından ilkini senin Allahın Rabbin evine getireceksin."

Hayvan yağının yenmesi, İsrailoğulları'na Tanrı tarafından yasaklanmıştır. Öküz, koyun, keçi gibi hayvanların her neresinden olursa olsun yağlarının herhangi bir işte kullanılabileceği , ancak kesinlikle bunlardan yenmemesi gerektiği, bunların yakılan takdimeler olarak Tanrı'ya sunulması özellikle vurgulanır. (Tevrat; Levililer,1-18)

Kurban yağlarını, Yunan kurban ritüellerinde de Tanrılar için ayrılan makbul kısımlar olarak görürüz. Bununla ilgili olarak Prometheus: " Hayvanların bacaklarını, kollarını, sırtlarını yağlara sardırıp yaktırdım " (Aiskhiylos) diyerek bu durumu vurgular. (* Prometheus insanı yaratandır, Zeus kurban ister lakin ateşi alan insanlar aydınlanır ve tanrıların yemediklerine karar verir, bu yüzden eti kendilerine saklarlar, Zeus kızar ve Prometheus'un getirdiği ateşi insanlıktan alır. - SB)

Nuh tufanından sonra Nuh ve ailesi karaya çıkar. Kendilerini bağışlayan Rabbe şükranlarını sunar: "Ve Nuh Rabbe bir mezbah yaptı, ve her temiz hayvandan ve her temiz kuştan aldı, ve mezbah üzerinde yakılan takdimeler arzetti. Ve Rab hoş kokuyla kokladı;ve Rab yüreğinde dedi: Adamın yüzünden artık toprağı tekrar lanetlemiyeceğim" (Tevrat ; Tekvin, 8/20-21)

Burada da ilkel toplumlarda yakılıp dumanın göklere çıkarılıp Tanrıların hoş kokudan memnun kalması motifi görülür.

Nuh ve oğullarına toprakta görülen her canlı ve ot ile denizlerden çıkan balıklar için yeme izni verilir, sadece kanı ile yenmesi yasaklanır. nitekim Neandertal ve sonrası insanların kanı can ile ilişkilendirilmiştir. Ölenin solgun bedenlerine eski rengini vermek için, dolayısıyla canını yeniden kazandırmak için, kırmızı toprak serpmeleri bu inancın ilk örneklerindendir. (*Çayönü)

Ancak: Hezekiel'de Rab Yehova, Ademoğlunu İsrail dağlarında keseceği koç,kuzu,erkeç,boğa türünden kurbanların, doyuncaya dek etini,yağını yemeye, sarhoş oluncaya dek kanını içmeye davet eder. (Tevrat; Hezekiel ,39/17-20)

İsrailoğulları gelmeden önce Kenan ülkesinde ,yeni doğmuş ilk çocukların kurban edildiği bilinir. İbrahim'in oğlu yerine hayvanı kurban etmesi gerektiği Rab tarafından bildirilince, Yahudilikte İnsan kurban olayı bitmiştir. İbrahim peygamberin ilk doğan oğlu İsmail olmasından ve kurban ritüeline göre onun kurban olarak sunulması gerekmektedir. Lakin İsmail cariyeden olma olduğu için ,Yahudilikte İshak ilk doğan olarak kabul görür. Bu sebepten dolayı kurban olarak sunulan oğul hangisidir tartışmaları olur. Tevratta ve İncil de İshak kurban olarak belirtilirken , Kur'an da İbrahim peygamberin hangi oğlunu kurban olarak götürdüğü belirtilmemiştir. 

Genel bütünlüğe baktığımızda Tevrat'ta kanlı kansız iki çeşit kurban olayı vardır. Ve Evrensellik anlamında "Ben sana, sen bana ver" prensiplerine dayanır.

"Bu kurbanın neden istendiğini anlamaz; yine de bunu yerine getirir, çünkü Tanrı böyle istemiştir. Görünürde saçma olan bu eylemle İbrahim yeni bir dinsel deneyimi, imanı başlatmıştır." (dinler tarihçisi Mircea Eliade ,1994) . İmanı başlatması İncil'de de vurgulanmıştır. Eliade konuya, ilk çocuğun kurban edilmesi motifi açısından şu açıklamayı getirmektedir.

"Morfolojik açıdan bakıldığında İbrahim'in oğlunu kurban edişi Eski-Doğu dünyasında sıkça uygulanan ve İbranilerin Peygamberler dönemine kadar sürdürdükleri, ilk çocuğun kurban edilişi pratiğinden başka birşey değildir. 

İlk çocuk, çoğunlukla bir tanrının çocuğu olarak görülürdü, hatta arkaik Doğu'da evlenmemiş kızların tapınakta bir gece geçirmeleri ve tanrı (onun temsilcisi,rahip veya elçisi,"yabancı") tarafından hamile bırakılmaları adet olmuştu. Bu ilk çocuğun kurban edilmesi Tanrıya ait olanları ona geri verilmesi demekti. Böylece genç kan, tanrının tükenmiş enerjisini artırıyordu (zira doğurganlık tanrıları dünyayı sürdürme, bolluk sağlama çabasında kendi tözlerini tüketiyorlardı; dolayısıyla onların da periyodik olarak yenilenmeleri gerekiyordu) ve bir anlamda , İshak Tanrının oğluydu, zira Sara doğurganlık çağını geçtikten çok sonra İbrahim ve Sara'ya verilmişti." (Eliade, 1994)


İncil'de Kurban:

Yeni Ahit'te Tanrı her nedense artık türleri ve nitelikleri belirtilmiş hayvanlardan, buğdaydan, undan, ekmek ve yufkadan, şaraptan kurban istemez. İsa peygamberin yaydığı din bir önceki peygamberlere dayanıyorsa da kurbana ilgi göstermemiştir. İncil, kurbana ilişkin açıklamalarında, kendinden önce kurban kapsamı içinde Tanrı'ya akıtılan kanların insanı yetkinliğe erdiremediğini vurgular. Kan akıtarak günahlardan arınılamacağını belirten İsa, ümmetine kurban bağlamında kan akıtmamasını öğütler.

İncil'de İsa ve 12 öğrencisinin "Fısıh Bayramı" dolayısıyla birlikte yedikleri bir yemekten söz edilir. Son Akşam yemeği olarakta bilinir. " Yemek sırasında İsa eline ekmek aldı, şükran duasını yapıp ekmeği böldü ve öğrencilerine verdi. 'alın ,yiyin' dedi 'bu benim bedenimdir'. Sonra bir kase alıp şükretti ve bunu öğrencilerine vererek 'hepiniz bundan için' dedi. 'çünkü bu benim kanımdır, günahların bağışlanması için birçokları uğruna akıtılan antlaşma kanıdır" (İncil, Matta;26/26-28 , Markos;14/22-24 , Luka; 17-22 , Paulus: Korinthoslulara I.Mektup;11/23-25)

İsa'nın da belirttiği gibi ekmek onun etini, şarap ise onun kanını simgelemektedir. İncil, Tevrat'ta Salem kralı ve kahin Melkisedek'in İbrahim'i kutsayışını özellikle vurgular. (İncil;İbraniler 7) Büyük olasıkla şarap ekmekle ilgili bu ritüel, Melkisedek'in uygulamasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca Harris, "Eucharist" ayininde rahip ve cemaatin yediği yufka biçimindeki mayasız ekmeğin adının (wafer) "host" odluğunu, bu sözcüğün Latince kurban anlamına gelen "hostis"ten türediğini belirtmektedir.

İsa peygamberin dininde kanlı kurban yoktur. O son kurbandır. Özellikle Aziz Paul, kurban kesmenin dindarlık olamıyacağını vurgulamıştır. İsa'yı vaftiz eden Vaftizci Yahya, O'nun Mesih olduğunu ilan ederken şu ifadeyi kullanmıştır. "İşte, dünyanın günahını ortadan kaldıran Tanrı kuzusu!" (İncil;Yuhanna,1/29)

İsa'nın çarmıha gerilmesi olayı, İncil'in öğretisi adına Tanrı ile Yahuda halkı arasında yeni bir sözleşmenin, şükran göstergesi olarak son kurban ritüelini simgelemektedir. Buradaki Kutsal Yasa her ne kadar tanrısal olarak betimlensede İncil'in konumuzla ilgili bütünlüğü içersinde bunun, toplumun küçük yasası olduğu düşüncesi daha güçlü görünmektedir. Çünkü İsa, o gün için var olan, kökleri çok gerilere giden inanç sisteminin ve buna dayalı olarak kurban ritüelinin, doğaüstü bir güçle hiçbir ilgisi olmadığının, tüm ritüeller gibi dinsel ritüellerin de Durkheim'in ileri sürdüğü gibi "toplumun heyecanları ve buna dayalı tezahürler" olduğunun bilincine varmış bir görünüm sergilemektedir.


Kur'an da Kurban:

Tektanrı kitapların sonuncusu olan Kur'an da kurban bizim ele aldığımız anlamda üç ayrı yerde geçer. Maide süresi 27.ayet - Hacc süresi 28,34,35,36,37 ayetler - Kevser süresi 2.ayet.
Bunun dışında Akhaf süresinin 28.ayetinde geçen kurban sözcüğü, bağışlayan,affeden, ilah, şefaatçi anlamında kullanılmıştır.

"Ey, Muhammed! Onlara, Adem'in iki oğlunun kıssasını doğru anlat ; İkisi birer kurban sunmuşlar, birininki kabul edilmiş, diğerininki edilmemiştir. Kabul edilmeyen "and olsun seni öldüreceğim" deyince, kardeşi "Allah ancak sakınanların takdimesini kabul eder" demişti" (Maide 5/27) (*isimler verilmemiştir)

"Ta ki kendi menfaatlerine şahid olsunlar; Allah'ın onlara rızk olarak verdiği hayvanları belli günlerde kurban ederken O'nun adını ansınlar. Siz de bunlardan yiyin, çaresiz kalmış yoksulu da doyurun." (Hacc 22/28)

Burada Tevrat'taki gibi Tanrı'ya ve kahine (din adamı) de pay verilmesi gerektiği vurgulanmamıştır.

"Her ümmet için Allahın kendilerine rızk olarak verdiği kurbanlık hayvanların üzerine O'nun adını anarak kurban kesmeyi meşru kıldık" (Hacc 22/34-35)

"İşte kurbanlık deve ve sığırları Allah'ın size olan nişanelerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Bağlı halde keserken üzerlerine Allah'ın adını anın. Yan üstü düşüp ölünce onlardan yiyin, isteyene de istemeyene de verin. Şükrederseniz diye böylece sizin buyruğunuza verdik. Bu hayvanların ne etleri ve ne de kanları Allah'a ulaşacaktır. Allah'a ulaşacak olan ancak sizin O'nun için yaptığınız gösterişten uzak amel ve ibadettir. Size doğru yolu gösterdiğinden, Allah'ı yüceltmeniz için onları böylece sizin buyruğunuza vermiştir. Ey Muhammed !İyilik yapanlara müjde et." (Hacc 22/36-37)

Bu ayette deve ve sığırın kesim işlemi anlatılırken hayvanın bağlı olması belirtilmektedir. Yan üstü düşüp ölünce biçiminde söylenmesi de Arapların İslamiyet öncesi kurbanlarını genellikle boğazın dikine yarılarak sunulduğu bilinmektedir. Bir olasılıkla ,Araplar deve ve sığır cinsi kurbanları yatırmadan, çökertip bağlayarak ve gırtlağı dikine yararak kesiyorlardı. Etinin ve kanının Allah'a ulaşmayacağı açıkça da belirtilmiştir. Kurbanda asıl olanın , niyet ve ibadet olduğu vurgulanmaktadır. Yani Kur'an da Allah kendisi için kan akıtıp kurban kesilmesini istememekte ve bunlar aracılığıyla bir antlaşma önerisinde bulunmamaktadır.

İbrahim'in oğlunun kurban verilmesi olayında isim geçmez. Lakin : "Ona iyilerden olan İshak'ı peygamber olarak müjdeledik.Kendisini ve İshak'ı mübarek kıldık" der . (Saffat 37/112-113)

Kevser süresinin 2.ayetiyle Hicret'in ikinci yılında gerekli şartları taşıyan Müslümanlara kurban kesmek zorunlu kılınmıştır. " Öyleyse Rabbin için namaz kıl, kurban kes" buyruğu yer almaktadır. Çeşitli kaynaklarda bu "inhar" sözcüğünün açık olmadığı vurgulanmaktadır.

"bu ayetteki deveyi boğazla, kurban kes manasına gelen inhar emri ,bizzat Peygamberimize hakkında varid olduğundan ümmeti için kurban kesmek farz değildir. (Aydın ,1991) "burada inhar sözü açık olmamakla beraber kurban bayramında kesilmesi icabeden hayvanı kesmeye delalet etmektedir." (Yavuz,1978)

"Kurban kavramı, Kur'an da sedece et , kan ve boğazlamak anlamlarını taşımıyor ve en sonda dikkate alınan bir boyuttur. İnsanlık tarihinde Allah'a yaklaşmanın, dinin en önemli unsuru halinde ele alınmış ve boğazlanmak, kan dökmekten ibaret hale getirilmiş kurban kavramı, hür ve samimi bütün niyetlerinin beslediği iyiye yönelik davranışlar halinde sunmaktadır. Böylece, sadece can almak şeklinde algılanan bir Allah'a yaklaşma anlayışının din gerçeğiyle bağdaştırılamayacağına dikkat çekmektedir. 

Allah'a yaklaşmak için Allah dışında yakınlık aracı (kurban) seçilen hiçbir şeyin insana faydası olamayacaktır. İslam bilginleri söz birliği ile tespit etmişlerdir ki, Kur'an daki kurban kes emri bir farz (kulluk borcu) olarak yalnız Hz.Peygamber'e hitap eder. Diğer Müslümanların kurban kesmeleri onlar üzerine bir farz değildir. Burada normal kurban ibadetiyle, bir Müslümanın nezir (adak) yoluyla kendisine farz haline getirdiği kurban kesmeyi birbirine karıştırmamak gerekir. Adak veya keffaret icra şekli kurban kesmek de olsa ayrı bir yükümlülüktür. Adak adayan kişi ve akrabaları bu etten faydalanamaz. Ve Hac İslam şartlarından biridir. Kurban her yıl , Hac ise ömürde bir kez yerine getirilir. Ayrıca Hac bir farz olduğu halde kurban sünnettir.Hac'ta kurban şartı yoktur. Bu hacca niyet eden hacı, kurbanını kendi memleketinde keser ve kendi halkının istifadesine sunabilir." (Öztürk, Kur'an'ın Temel Kavramları,Kurban)

Dolayısıyla Anadolu'daki Müslüman topluluğunda kurban bayramlarında uygulanan kurban olgusunun İbrahim'in kurbanıyla ilgisi yoktur. En azından bunu, ritüelin uygulanması açısından rahatlıkla söyleyebiliriz. Çünkü, İbrahim'in oğlu yerine bir koçu kurban etme ritüeli, Tevrat'ta belirtildiği gibi kesildikten sonra tamamı yakılarak gerçekleştirilen bir ritüeldir. Oysa Müslümanlıkta kurbanın asıl amacı etinin yenmesi veya dağıtılmasıdır.



Gürbüz ERGİNER
Kurbanın Kökenleri ve Anadolu'da Kanlı Kurban Ritüelleri,1997





EKLER:

• "Kurban sünnettir, farz değil. Kurban, insanın şuuraltındaki "boğazlamak, kan akıtmak" hevesini tatmin ederek psikolojik bir hizmet sergilerken, bir yandan da yoksul grupların himayelerine yaramak suretiyle sosyal bir yardım kurumu olarak rol oynamaktadır. Kurbanların eti, derisi ve varsa yünü, sütü yoksulun hakkıdır, hiçbir şekilde satılamaz, satılırsa da parası yoksullara aittir. Kurban sahibi etin bir bölümünü kendisi için saklayabilir, bu etin 3'te 1'idir, üstüne çıkamaz. Adak ise, nezirdir kurban değil ve adağın sahibi bu eti yiyemez." - Y.N.Öztürk - Kur'an'ın Temel Kavramları- Kurban maddesi

•  ESKİ TÜRKLERDE KURBAN KÜLTÜRÜ - link ya da PDF

• "İskitler her yıl Ares'e atlar ve her yüz savaş tutsağından birini kurban ediyorlardı..." Mircea Eliade, Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi-1.

• Truvalılar’da Skamander (Kara Menderes) Nehrine At kurban ederlerdi.

• Asya’daki şamanlık ayininde genelde 4 aşama görülür bunlar, ruhların çağrılması, yardımcı ruhların gelmesi, kurban kesilmesi ve hastalıklı ruhun göğe götürülmesi. Yardımcı ruhlar nasıl bir kurban kesileceğini söyler, hastalıklı ruh bir kurbana aktarılır ve kurban kesilir.

• “Geleneksel Türk dini inanışları içerisinde en köklü ve günümüze ulaşanı kurban geleneğidir. Kanlı ve kansız olmak üzere ikiye ayrılan kurban ibadeti, hangi dine mensup olursa olsun bütün Türk toplulukları tarafından yerine getirilmektedir. Önceleri ruhlar için kesilen/yapılan bu kurbanlar, günümüzde şükran ve kefaret kurbanlarına dönüşmüştür. Tanrı rızası için bu kurbanların etleri komşulara dağıtılmakta ya da kurban sahibi tarafından pişirilerek evde, bahçede, kilise veya cami avlusunda insanlara ikram edilmektedir. Burada bilinmesi gereken hususlardan biri de kurban edilen hayvanın kemiklerinin kırılmamasıdır.” - Prof.Dr.Harun Güngör


Truva Kralı Priam'ın kızı Polyxena, Aşil'in oğlu Neoptolemus tarafından babasının mezarı başında kurban edilirken.
'Kurban' Polyxena yere bakmaktadır, yani 'Yer'e kurban edilir.



Memlekette fakir-fukara-aç varken, borç içindeyken ve yaşadığımız zamanı da göz önünde bulundurursak , bence ‘kurban kesmek’ anlamını yitirmiştir. Borçla alınan ‘kurbanlığın’ da kabulüne inanmıyorum. Ayrıca hiç ihtiyacı olmayanların ülkesinde, yani ‘hac'da kurban’ kesmeyi manasız buluyor, gösteriş için yapanları da kınıyorum.

Sevgilerle,
SB








PROF. DR. GÜRBÜZ ERGİNER (1945–2009)
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde halkbilim disiplininin 1980 sonrası yakın tarihine tanıklık eden ve bu sürece damgasını vurmuş çok yönlü değerli bir bilim insanı idi. Erginer, bir etnolog-halkbilimcidir. Kuşkusuz etnolog-halkbilimci olmak Ankara DTCF’de oluşmuş “halkbilim geleneğinin” temsilcisi olmak anlamına da gelmektedir. Aynı fakültede halkbilimin akademik kurumsallaşma çabalarına öncülük eden Pertev Naili Boratav sonrası uzun bir sessizliğin ardından, 1960’lı yılların başına değin Türkiye’de “folklor, etnografya ve etnoloji” çalışmaları için DTCF akla gelen ilk önemli merkezlerden biri olmuştur. Bu yıllardan itibaren Antropoloji Bölümü “Etnoloji Kürsüsü” ders programlarında Orhan Acıpayamlı ve Sedat Veyis Örnek tarafından verilen “folklor” içerikli derslerin sayıca arttığı gözlenir. Bu durum belli bir uzmanlaşmanın habercisi olduğu gibi Batı’nın kendi özgün koşullarında oluşmuş etnoloji-halkbilim (folklor) ayrımının da giderek ortadan kalmakta olduğunun habercisi olarak görülebilir.

Erginer 1966 yılında Antropoloji Bölümü “Etnoloji Kürsüsü”nde lisans öğrenimine bu ortamda başlar. 1970’li yıllar kürsüde halkbilim programlarının ağırlıklı olarak oluştuğu yıllardır. 1976’da mezun olduğu kürsüye asistan olarak atandığında o, artık bu sürecin bir parçasıdır. “Etnoloji Kürsüsü” 1980 yılında “Sosyal Antropoloji” ve “Halkbilim” olarak ayrıldığında, “Halkbilim Bölümü”nün kurucusu olan hocası Prof. Dr. Sedat Veyis Örnek’in yanında genç bir asistan olarak yer alır. Türkiye üniversitelerinde ilk kez disiplin ayrımlarını da aşarak bağımsız bir “Halkbilim Bölümü” kurulmuş oluyordu. Ne yazık ki uzun ömürlü olmadı. Aynı yıl Sedat Veyis Örnek’in ani kaybının ardından 1981’de YÖK Kanunu ile yapılan düzenlemede bölüm kapatılarak Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü içinde “Halkbilim Anabilim Dalı”na dönüştürüldü. Bu yeni ama sorunlu duruma ilk itiraz edenlerin başında Gürbüz Erginer gelir. Bir yandan geleneğe sahip çıkmak öte yandan etnoloji ve folklor’un artık bir “kültürbilim” yaklaşımıyla sürdürülebileceği iddiası ile mücadeleye devam etti. 

AYAKTA ÖLEN AĞAÇLAR NESLİNDEN: PROF. DR. GÜRBÜZ ERGİNER (1945–2009) HAYATI VE YAYINLARI - PDF
Prof. Dr. M. Muhtar KUTLU
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Halkbilim Bölümü