ALP ER TONGA / AFRASYAB / TONGA ALP
Pers ve Türk rivayetlerinde geçen "Afrasyab", Milattan yedi yüzyıl önce yaşayan en meşhur kahramanımızdır. Atalarımız ona Tonga Alp - Alp Er Tunga adını vermişlerdir ki, ecdatlarımızın milattan yedi yüzyıl önce Orta Asya'dan ta Karadeniz'e kadar uzanan geniş topraklarda kurdukları Büyük Saka İmparatorluğu'nun mehşhur hükümdarıdır. Milattan önce birinci yüzyıla kadar varlığını sürdüren bu imparatorluğa Persler "TURAN" diyorlardı.
(Tur/Tar Türk kelimesinin köküdür, tüm araştırmacılar bu konuda hem fikirdir. An eki pers dilinde çoğul takısıdır.-SB)
Tonga Alp hakkındaki ilk bilgiler ateşgillerin mukaddes kitabı Avesta'da yer almaktadır. Bu kitapta Turan imparatorundan Afrasyab diye söz edilmektedir. Ebu'l Kasım Firdevsi, Gazneli Türk sultanı Mahmut'un *(997-1030) emriyle yazdığı "Şehname"* adlı eserinin değişik yerlerinde Turan imparatoru Afrasyab'ın Pers padişahlarıyla yaptığı savaşlar hakkında bilgi vermektedir.
Kaşgarlı Mahmut'a göre Tonga Alp havası güzel olan Ordukent (Kaşgar)'te oturmaktadır. Bu sırada Persler de güçlü bir imparatorluk kurmuşlardı. Milattan önce yedinci yüzyılda kurulan Pers Akamenidler sülalesinini (MÖ.700-330) hükümdarı Keyhüsrev Turan hükümdarı Afrasyab'ı mağlup etmiş, o da doğuya çekilip Altay dağlarına geri gelmiş; ama MÖ.625 yılında Azerbaycan'da Perslerle girdiği ikinci bir savaşta atılan bir okla hayatını kaybetmişti.
Tonga Alp'le ilgili Türk ve Pers rivayetleri kafamıza bazı istifhamların oluşmasına yol açmaktadır. Acaba Tonga Alp gerçekten yaşamış tarihi bir kahraman mıydı, yoksa efsanevi bir kişilik miydi? Ellenlerin İskit, PErslerin Saka dedikleri halk Türk müydü yoksa Perslerin akrabaları mıydı?
Tonga Alp'in tarihte geçekten yaşayan bir şahıs olduğu konusunda yeterli delillere sahibiz. Kaşgarlı Mahmud kitabında Tonga Alp hakkında yazılan sagudan bazı parçalar aktarmıştır :
Alp Er Tunga öldi mu -- Alp Er Tunga öldü mü
İsiz ajun kaldı mu -- Kötü dünya kaldı mı
Ödlek öçin aldı mu -- Felek öcünü aldı mı
Emdi yürek yırtılur -- Şimdi yürek yırtılır
Ulşıp eren börleyü -- Erler kurt gibi uluşur
Yırtıp yaka urlayu -- Yaka yırtıp bağrışır
Sıkrıp üni yurlayu -- Yırlayıcı gibi inilder
Sıgtap közi örtülür -- Ağlamak gözü örtülür
Tonga Alp'ın ölümüne gelen beylerin ruh halini beyan eden şiirler de şöyledir:
Begler atın argurup -- Beğler atlarını yordu
Kadgu anı turgurup -- Kaygı onları durdurdu
Mengzi yüzi sargarup -- Benizleri yüzleri sarardı
Körküm angar törtülür -- Sanki safran dürtülür
Tonga Alp hakkında yazılan sagular, onun tarihte yaşayan gerçek bir kahraman ve ecdatlarımızın her zaman saygıyla yad ettiği büyük bir hükümdar olduğunun ispatıdır.
"Büyükelçiler Salonu"nundan detay,7.yy ortaları sağlı sollu Kurt-Ejder tuğlar.
Afrasiyab / Semerkant
ALP ER TONGA / AFRASYAB / TONGA ALP.
Tonga Alp hakkındaki ilk bilgiler ateşgillerin mukaddes kitabı Avesta'da yer almaktadır. Bu kitapta Turan imparatorundan Afrasyab diye söz edilmektedir. Ebu'l Kasım Firdevsi, Gazneli Türk sultanı Mahmut'un *(997-1030) emriyle yazdığı "Şehname"* adlı eserinin değişik yerlerinde Turan imparatoru Afrasyab'ın Pers padişahlarıyla yaptığı savaşlar hakkında bilgi vermektedir. Kaşgarlı Mahmut'a göre Tonga Alp havası güzel olan Ordukent (Kaşgar)'te oturmaktadır. Bu sırada Persler de güçlü bir imparatorluk kurmuşlardı. Milattan önce yedinci yüzyılda kurulan Pers Akamenidler sülalesinini (MÖ.700-330) hükümdarı Keyhüsrev Turan hükümdarı Afrasyab'ı mağlup etmiş, o da doğuya çekilip Altay dağlarına geri gelmiş; ama MÖ.625 yılında Azerbaycan'da Perslerle girdiği ikinci bir savaşta atılan bir okla hayatını kaybetmişti... "
"UYGURLAR" Turgun ALMAS (1924-2001), Kaşgar.
...Diğer yandan Türklerin sarışın ve açık renk gözlü olmasından bahseder. Afrasyab'ın bayrağında yaldızla işlenmiş yarım bir ay parlamaktadır der; "Mor menekşe zemin üzerinde, tepede yarım bir Ay'la altın işlemeli ipek bayrak....". Turan ve Çin kralı Argasp'ın ordusunda kullanılan bayrakta Türklerin totemi olan bir kurt resminin varlığı da Şehname'de zikredilmektedir....
Şehname'de Türkler - Tadeusz Kowalski
Çev.Yrd.Doç.Dr.Harun Güngör
Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 1, YıI 1: 289-300
"İran destanlarında Afrasiyap, Divânü Lûgati’t-Türk’te Alper Tunga biçiminde adı geçen kahramanın Sakaların kağanı olduğu sanılmaktadır. Alper Tunga’nın ismi Şehname'de İran-Turan savaşının anlatıldığı bölümde geçmektedir. Bu durum aslında şüpheleri ortadan kaldırmaktadır."
ORTA VE DOĞU KARADENİZ BÖLGESİ’NİN TARİHÎ ALT YAPISI
(TARİH - ETNİK YAPI - DİL - KÜLTÜR)
Doç. Dr. Necati DEMİR / oku
Genelkurmay ATASE ve
Genelkurmay Denetleme Başkanlığı Yayınları, 2005
resim için kaynak:
"The Afrāsiāb wall paintings refer to 7th-century Sogdian murals, discovered in 1965 in the residential part of ancient Samarqand (Samarkand), the most famous cycle of which was found in the so-called “Hall of the Ambassadors.”
The importance of Afrāsiāb as an archaeological site was already recognized after fragmentary wall paintings were found at the beginning of the 20th century. In 1965, the local authorities nonetheless decided to continue with the construction of a road in the middle of Afrāsiāb tepe." link:
Afrasiab is a Turkish Saka leader called Alp Er Tonga in Turkish.
TOMARS / TOMRİS / TOMYRiS
Milattan önce 625 yılında Tonga Alp öldükten sonra Turan imparatorluğunu Amurg, Melike TOMARS [Tomris] ve Şu adlı hanların yönettiği bilinmektedir.
Keyhüsrev öldükten sonra tahta kardeşi Astıyag (MÖ.584-555) geçti. Ondan sonra, Akemenidler hanedanının başına geçen kişi Keykavus [Kyros]'dur.
Keykavus, Turanlara hücum ederek Turan hanı Amurg'ı esir aldı. Ellen tarihçisi Kitesias (?-SB) , Turan hanının hanımı Simapitra'nın (?-SB) erkek ve kadınlardan oluşan bir ordu hazırlayarak Perslerle savaştığını ve savaşta Keykavus'u mağlup edip kocası Amurg'u kurtardığını yazmaktadır. Aynı yazara göre bu savaştan sonra Turanlar Keykavus'la bir anlaşma yapmışlardır, ama Keykavus anlaşmayı hiçe sayrak Orta Asya'ya saldırmıştır.
Herodot'un verdiği bilgilere bakılırsa bu dönemde Masagetlerin (Büyük Saklar) başında Melike Tomars bulunuyordu. Keykavus , Orta Asya'ya düzenlediği sefer sırasında Amu nehrinin arka taraflarındaki çölde yolunu kaybetmiş ve arka saflarından ayrılarak mağlubiyete uğramış ve savaşta ölmüştür. Herodot, Keykavus'un bu seferle ilgili ayrıntılı bilgi vermektedir. Anlaşıldığı kadarıyla Heredot bazı ayrıntıları Tomars, hakkındaki rivayetlerden almıştır.
Tomars hakkındaki rivayetlerde, onun bir tulumu kanla doldurduğu ve savaşta ölen Keykavus'un başını bunun içine sokarak "Kana doymuyordun al, kana kana iç!" dediği nakledilmektedir.
Orta Asya halklarının ülken anası, akıllı, ferasetli, cesur, yürekli ve vatansever Turan kızlarının idolü olan Tomars'ın, Tonga Alp'ın torunu olduğu söylenmektedir. Paul Wittek'e göre Tomars'ın asıl adı Tömür'dür. Yunan tarihçileri ise onu Tomaris ve Tömürs şeklinde kaydetmişlerdir.
Saklar tarihte en ihtişamlı dönemlerini MÖ.7.yüzyılda Tonga Alp zamanında yaşamıştır. Sakların Fars kökenli olduğunu ileri sürmektedirler, ama bu doğru değildir. Nitekim miladı Romalı tarihçi Attalata "İskitler (Saklar) ile Türkler aynı soydandır" demektedir.
UYGURLAR
Turgun ALMAS (1924-2001), Kaşgar
Selenge Yayınları,2013
Bu eser yayınlandıktan sonra Çin hükümeti tarafından tüm eserleri yasaklandı ve ağır siyasi baskılara maruz bırakıldı.
"Massagetlərin türk (hun) olduğu barədə bir çox tarixi qaynaqlar xəbər verir. Məsələn Romalı səlnaməçi Kesariyalı Prokopi, və ya qrabar mətnləri. Əslində yuxarıda gedən olaylar Türküstanda deyil Qafqazda, yəni Azərbaycanda baş vermişdir. Tomur Xanım (onun adını yanlış olaraq Tomris yazırlar) Qafqaz maskutlarının hökmdarı idi. Bu mövzunun coğrafiyası Herodotda göstərilmişdir. Günümüzün tarixçilərisə, nədənsə Ktesinin yazdığına önəm verirlər."
Elşad Alili
Mısır'da "TAMARISK"
Dr.Mustafa Aksoy
***
ŞAHNAME / ŞEHNAME ve FİRDEVSİ
Şahname'nin Türkler hakkında verdiği bilgiler taraflıdır ve objektif bir yargı yoktur. Kaynağı Avestâ, Tevrat ve Hudaynâmeler olan ve bir çeşit Türk düşmanlığı saçan bu eseri Türk Sultanı olan Gazneli Mahmud kabul etmemiş ve Firdevsi ödüllendirilmemiştir.
Şehname, baştan bir iki genel girişten sonra, sonuna kadar Efrasiyab , İran ve Turan savaşını anlatmaktadır. Bizim Alp Er Tunga adını verdiğimiz İranlıların Efrasiyab dedikleri Türk Kahramanı' nı ve cihana hakim olmuş, asırlarca İran'ı ve Turan'ı yönetmiş olan kahramanımızı yerden yere vurma gayreti içine girmiş; onu korkak, savaştan kaçan, her çarpışmada yenilen ve en sonunda da öldürülen bir asker olarak ele almıştır. Ona göre bizim bu kahramanımız - anlattığı - İran padişahlarının hüküm sürdüğü yılları dikkate alacak olur isek, 300 yıl kadar yaşamış, İran hükümdarlarının torununun torunu ile de savaşmıştır. Zal ve oğlu Rüstem isimli hayâl kahramanlarını hep galip getiren bir destan bu.
Şair, 120 yıl hakimiyet süren Menuçehr zamanında önce Rüstem 'i doğurur, sonra da birdenbire konunun içine İran şahı Nevzer zamanında Efrasiyab'ı İran'a getirir, ardından Bizim Alp Er Tunga'mıza Nevzer'i öldürtür...Ve Nevzer döneminden itibaren, Şehname'nin anlatımında tek konu vardır : Efrasiyab ... Bir insan ömrü ile asla bağdaşmayacak uzunca bir süre bizim Efrasiyâb ona göre yaşamış ve İranlılarla savaşmıştır.
Eserin daha yarısına bile gelmemişken, Efrasiyâb; bu destanda, İran Padişahlarından
-Nevzer- 7 yıl
-Tahmasb oğlu Zev- 5 yıl
-Gerşâsp: 9 yıl
-Keykubat: 100 yıl
-Keykâvus: 150 yıl olmak üzere tam tamına 271 yıl eder ki sadece, eserin bu kısmında 271 yıl ve artı savaşacak yaş en azından 25 olsa, Efrasiyâb'ın yaşının 296 olması gerekir.
Eserin ne kadar hayâlci olduğunu ortaya koymaya yetmektedir. Firdevsi, "hiç yoktan yeni bir İran halkı diriltme"ye çalışırken, yeryüzü tarihinin en önemli kahramanlarından, tarih yazan Türk, Alp Er Tunga' ya Efrasiyab adını verdikten sonra, ona demediğini bırakmaz. 60.000 beyitlik Şahname-Şehname'sinde baştan sona Efrasiyâb'la uğraşan şair, hayâl kahramanlarıyla asırlarca savaştırır Efrasiyâb'ı ve sonunda daha fazla dayanamaz, bir harpte onu İranlı kahramanlarına mağlup ettirir ve öldürtür.
Oysa Alp Er Tunga ömrü boyunca hem Turan illerinin hem de İran'ın hakimi olarak adaletle koskoca bir coğrafyayı yönetmiştir. Hiç bir savaşta yenilmeyen, bileği bükülmeyen, kahramanlar kahramanı , tarih yazan kahraman Alp Er Tunga'yı, korkak, kaçak, saklanan, ağlayan, salya sümük yalvaran duruma düşüren bu İran şövenisti Firdevsi'nin yazdıklarından kopyalanıp nesillerimize DESTAN diye sunanlara yazıklar olsun!!!
Gerçek şudur ki : 1000 yıldan fazla İran'ı Türk hakanlar yönetmiştir.
Gerçek şudur ki: Arian Çingeneleri'nden bir İran ulusu yaratmaya çalışmış Firdevsi ve Türk kahramanı Alp Er Tunga'ya ödlek, korkak ve zavallıların yapacağı şekilde, uydurmasyon ve iftira saçan bir kalem anlayışıyla yaklaşmıştır.
Mustafa Ceylan / LİNK
* "Tomris Türk ismidir. Sakaların (İran'daki İskitlere verilen ad) bilinen en eski Türk boylarından birisi olduğu tarihi gerçeğini burada bir kez daha belirtmekte yarar görmekteyim. Amazonlar ile Büyük İskender arasında politik diyalog sonucu, Amazonlar Büyük İskender'e yılda 100 talent altın ve 500 kadın savaşçı desteği ile 100 adet at teklif etmişlerdir." Uluslararası Giresun ve Doğu Karadeniz Sosyal Bilimler Sempozyumu: 09 - 11 Ekim 2008
* Tur ailesi, "Manijeh, Türkan'ın kralı Afrasyab'ın kızıdır. " - "family Tur, Manijeh is the daughter of Afrasyab, the King of Turkan." A study of the story of Bijan and Manijeh in Ferdowsi’s Shahnameh (The Epic of
Kings) Susan Fotoohi
* "TOMRIS - historical person, woman rule ( Azerbaijan )Tomyris, was a queen who reigned over the Massagetae, a Turkic people of Central Asia (Azerbaijan ) , at approximately 530 BC. she "defeated and killed" the Persian emperor Cyrus the Great during his invasion and attempted conquest of her country." turkic world
*“Tonga/Tunga” sözcüğü aslında leopar cinsinden yırtıcı bir hayvanın adıdır. Ton/tun leopar veya panter demektir. Türkçede Don/Ton Tong donanımlı olmayı ifade eder ve giysi, teçhizat manaları da taşır. Bu yüzden Şehname'deki Leoparlı olan aslında Afrasiyab olmalıdır....
*Alber, the name of a Trojan commander, is the same old Turkic Alper, denoting “hero”, “brave” (O.Turk. alp, alb, “hero”, “brave” - er “man”) which was widely used as a component of Old Turkic personal names, and in the name of Alper Tonga, a Turanian ruler.
Garasharli discovers this name in old Germanic sagas. “The saga about Nibelungs” tells us about the albs (”heroes”) and their king Alberikh - Trojan by origin, who were the leaders of the Trojans..
“The Turkic Civilization Lost in the Mediterranean Basin”Chingiz Garasharly
*Afrasiyab, (Afrāsīāb, Afrosiab), günümüz Özbekistan'da MÖ 500 ile M.S. 1220 yılları arasında Semerkand'ın kuzeyinde eski bir yerleşim yeridir. Buluntular Semerkand Afrasiyab Müzesi'nde sergilenmektedir.....
*15 yy'da yaşamış olan Ali Şir Nevai, 1488 yılında Esterabad valisiyken yazdığı “Târîh-i Mülûk-i ‘Acem” (İran Memleketleri Tarihi) eserinde “Arjasp Binni Efrasiyab kim, Türk Padişahi erdi", derken Avesta'da geçen Arjasp'ın Alp Er Tunga olduğunu söyler. Kaşgarlı Mahmut‘dan sonra Türk diline hizmet eden en büyük Türk edebiyatçılarından biridir......
Ali Şir Nevai Belgeseli:
1-TRT:
2-AVAZ:
