PELASGiANS

Turkic Names of Pelasgians

The language spoken by the Pelasgians, pre-Greek settlers of Greece, has not been identified yet. Nor has the origin of the names of most pre-Greek provinces and cities, or the names of mythological images of the country been identified. What is known is that these names are not Greek. This is also confirmed by the interpretations of the Greek myths. According to H.Kitto, a researcher of ancient Greece, the conflicts between pre-Greek Athena and Greek Poseidon is, in fact, a reflection of the wars between the native Athenians and the Hellenic occupants. The Athenians, the inhabitants of Attica, were not Greeks, more exactly pre-Greeks. However, Poseidon, as a Greek god, represented the Hellenic people.

The later Greeks themselves believed in an original non- Hellenic population which they called Pelasgian, remnants of which still remained pure in classical times, speaking their own language. 

According to Herodotus, one of the two main branches of the later Greek people, the Ionians, were Pelasgian by descent, the other, the Dorians, were Hellenic. Greek-speaking people from the north migrated into this region and imposed their language on the Pelasgians.

To the earlier historians of Greece, Thucydides and Herodotus, the country before the Greeks settled, was called Pelasgia.

Herodotus regarded the Ioninas as a «barbarian» people who had been Hellenized.

So the pre-Greek settlers of Greece appear to have spoken a language, the origin of which is still unknown. In relation to that language Herodotus wrote: «What language the Pelasgians used I cannot say for certain, but if I may conjecture from those Pelasgians who still exist… they spoke a barbarian language» .

Neither could the European linguists manage to learn what language the Pelasgians used. Those who alleged it to be of Indo- European origin were not based on serious linguistic facts. Most of the researchers could not differentiate the early non-Greek substratum from the later Indo-European layer, which had appeared in early Greek onomasticon as a result of the assimilation of the Pelasgians. L.Gindin, a researcher of the pre-Greek substratum in the old Greek language, admitted the existence of the oldest non-Indo-European layer, referring it, however, not to the Pelasgians, but to those who had settled in Greece before the Pelasgians. Like other European linguists, he supported the Indo-European origins of the Pelasgians.

This point of view does not conform with some of the facts - neither does it conform with the Etruscan character of the writings found on Lemnos, settled once by the Pelasgians, nor with the information of ancient writers about the origin of the Pelasgians. Both factors tie the Pelasgians with the Etruscans who are commonly known to have been non – Indo-European by origin.

The Lemnos script has been proved by Western linguists to have only a dialectal difference from the Etruscan writings. 

It raises the question as to how the Pelasgians could have been Indo-European by origin in the event that their language had a close relationship with those of the non-Indo-European Etruscans. 

In the light of antique traditions the idea of their kinship appears to be more believable. The information by D.Halicarnasci concerning the Pelasgians and Tirrenians (Etruscans) being the same nation and by Thucydides concerning the Pelasgians being a part of the Tirrenians originate from the historical reality concerning which they were well-informed.

Tirrens or Tirsens in the old Greek language denoted the Etruscans.

A similar idea is shared by Helanic of Lesbos, a 5th century historian, who writes that Tirsens were initially called Pelasgians, some of which were later called Tirsens .

Another important factor that illustrates the non-Indo-European origin of the Pelasgians is their close relationship to the Thracians - pre-Greek settlers of Greece. Pelasgo-Thracian onomastic parallels, as well as the Thraco – Trojan kinship, dealt with in the "Iliad", exclude the Indo-European origins of both Pelasgians and Thracians, as long as the Trojans are known to have been neither Greek, nor of any other Indo-European peoples. 

According to sources, the pre-Greeks and Greeks also had racial differences. The Greeks were «Homer’s brown - haired Achaeans», who ruled over «black-haired people», the pre-Greek settlers of the Mediterranean basin.

According to Homer, Helen, Akhilles, Menelay and Agamemnon, who were symbolic of the Greeks, were blond, while Hector and Paris, the Trojan brothers, were dark-haired.

Who were these ethnically interrelated peoples – Tirsens or Pelasgians, Pelasgians or Thracians, Trojans or Etruscans? As our research on their onomasticon and epigraphy demonstrate, the
genealogical legends concerning their Turkic origin are to be trusted.

A significant part of the old Greek personal names is found in Turkic anthroponomy. They are the names usually mentioned in ancient literature as belonging to the early settlers of Greece and some of them are openly referred to as Pelasgian by origin: Abas. According to mythological traditions, Abas was the ancestor of the Abants, a Pelasgo-Thracian tribal unit .

A similar name, in different phonetical forms, is observed in old Turkic onomasticon: Abas, Apas, Abaz (personal names); Abas, Avas (ethnonyms); Abaz, Apas (toponyms), etc..

A tribe by the name of Abas belonged to the old Turkic Khazars. It was also the personal name of the Caucasian Albanians, within which the Thracian Abants once settled Albania (Northern Azerbaijan).

Kupavon. The personage who bore this name, according to mythology, was a «swan-man», a Pelasgian. 

It finds its interpretation in Turkic words such as ku, kub, kuw «swan» and Turkic ethnonyms with the same stems: kuban, kuwan, kuman which means «swan-man» .

As a mythological personage Kupavon («swan-man») was also brought to Italy by the Pelasgians. This personal name is also mentioned by P.V.Maron, a Roman author, in the list of those sent to help Eney, a Trojan commander. Here Kupavon is described with a swan’s feather on his head .

A. I. Nemirovski considers this personage to be alien to Latin and Osk-Umbrian languages. For Nemirovski, this symbol was borrowed from neighbouring Thraco-Illirian tribes by the Slavs .

The Turkic character of this personage is evidenced in Turkic mythology where the swan is regarded as a creative beginning and this belief has found its expression in the Turkic ethnonyms such as Kuman (<ku «swan» + man «man», Ku kizhi («ku» + kizhi «man»), the Tatar tribal names .

A great number of pre-Greek (Pelasgo-Thracian) dynastic names are also found to exist in the anthroponomy of Turkic languages – Old Turk, Tatar, Bashkir, Uyghur, Kazakh, Kirghizian, etc.

By denoting physical or moral superiority, these personal names answer the principles of anthroponomy. Such anthroponomic terminology was particularly characteristic of ancient peoples.

What is more, the terminology of all these names are Turkic and they are only observed in old and modern Turkic languages: Egey — a mythological king of Athena, the city which belonged to the Pelasgians. The same name is used in the Turkic (Kazakh) language.

Egey is either derived from the Kirghizian egey («a man with equal power») or consists of the Turkic ege («prince», «owner») and the suffix -y (-ay, -ey), widely used in the Turkic languages to form personal names (Bekey, Bakay, Tinay, Esey, etc.).

Keney, a pre-Greek personal name is the same Kirghizian Turkic Keney , which is derived from ken («vast», «spacious»).

Elat. In ancient literature Keney is presented as the son of Elat, a legendary pre-Greek king. It has a Turkic counterpart — Ilat, a Tatar personal name. It is derived from the Turkic ilat «population», elat «nomad», «nomadic» (people) . 

The same Turkic appellative is observed in old Greek – ilot «the lower layer of people», which refers to pre-Greek (Pelasgian) substratum in old Greek.

Danay. This pre-Greek personal name is completely consonant with the Turkic (Kazakh) personal name Danay .

A similar personal name — Tanay, used in Karachay, Balkar anthroponomy, was interpreted by G. Geybullayev as consisting of Turkic tang (tan, dang, dan «day-break», «dawn») and the suffix - y/-ay to indicate the time of birth. He also conjoins analogical personal name with the word tan – Tantuar («born at daybreak»), used in the anthroponomy of the Tatars and Bashkirs.

Danay also possibly derives from the Turkic word dan (dang, tan «honour», «fame», «nobility») , on the analogy of the Greek and Slavic personal names with the initial components cleo, slav («honour», «fame»).

Danay, like Egey, as a personal name is characteristic of the pre-Greek and Turkic anthroponomy that is not being observed in other languages.

Ergin. He is presented in Old Greek mythology as the son of Poseidon. Ergin has its anthroponomic parallel only in Turkic languages: Ergin (Turkish), Erkin (Kazakh).

Deriving it from the Turkic ergin is reasonable for its specific meaning to characterize a person both physically and morally: «adult», «mature», «free», «self-dependent». Ergin/Erkin, derived from the Turkic erg/erk («power», «strong», «right»), was also used as an official title in some Turkic languages.

Gerey. This name directly referred to the Pelasgians and is completely consonant with the Turkic Gerey . This Turkic personal name is connected with the Turkic appellative geray, girey («worthy», «respectable») and was used as an official title of the Crimean khans . On the basis of this semantics its transition to a personal name is quite possible. 

Inakh. A king of Argos, a Greek province, bore this name . 

Like Gerey, it appears to have originated from an appellative denoting a high title. Old Turkic inakh («a confidential person», «minister») was used as a title, the bearer of which was considered to have a close relation to the ruler. In the 15th C.Chagatay (Turkic) language it meant «minister» or «the representative of the emperor».

As a derivative of the Turkic inan («to believe») this title expressed the confidentiality of the person. .

Transition of this title to a personal name in Turkic languages has not been observed. Yapik. This pre-Greek personal name corresponds to old Turkic Yapig, a personal name . Plutarchus presents Yapik as the grandson of Pelasg, which personifies the Pelasgians.

Yapik, is described by Vergil as the son of Yasiy, who is the relative of Dardan, the ancestor of the Trojans . Yapik, in both sources, is associated with the Pelasgo-Trojan world.

This personal name, as well as its old Turkic counterpart, can be interpreted in two ways:

1. It can be derived from the Turkic yapig («closed») or from the Tatar yabik («closed», «thin», «tired», «miserable»). In the Tatar language it has anthroponomic semantics which is seen in the expression yabik kishi «miserable man»;

2. As a metonymic name it can be derived from the Turkic yapik («wide cloak made of felt or wool») . 

Analogical semantic phenomenon – change of the name of a cloth into a personal name is usual for Turkic languages. For instance, the nickname Tulum in the Gagauz (Turkic) language is derived from tulum («fur», «sheepskin»).

Tulumni, an Etruscan personal name, is of the same origin: tulum + ni adjective forming suffix, which means «a person with overalls» or «a person who makes overalls».

Yapik, the Pelasgian personal name, is a cognate of a tribal name of Attika , a Pelasgian province.

Homer. Homer, a famous pre-Greek poet, was an Ionian Greek. Ionian Greeks were originally Hellenized Pelasgians. 

Therefore, the similarity between the names Homer and Ghumar, an epic personage in the Kazakh mythology, as well as their being both folk singers and poets , serve as an argument to derive them from the same source - common for the Pelasgians and Turanians. If we remember the identity between the names of Priam, a Trojan king, and Priyam, a Turanian personage in the old Kazakh epos, and other anthroponomic ties, the Mediterranean – Turkic relations become even more and more visible.

According to A.Koniratbayev, a Kazakh researcher, the old Greeks might have inherited Homer and other epic personages from the old Turkic Saks, the direct ancestors of the Kazakhs, as a result of contacts . 

The Saks, and their kinsmen, the Cimmerians, are known to have settled the northern Black Sea basin from time immemorial . However, the old Turkic elements in the old Greek anthroponomy and literature originate from inside - from the language of pre-Greek Pelasgians. The old Greeks are known to have inherited most of their mythological epic characters from the Pelasgo-Thracian inhabitants of the country, who in the Bible were known under the names of Gomer, Tiras and others.

Those who consider the Turkic elements in the old Greek language to have been borrowed from outside, simply do not know about the origin of the pre-Greek population of Greece. If the Turkic elements in the old Greek language had been borrowed from outside they would not have covered onomasticon.

Among onomastic parallels there are not only personal names, but also names of rivers, ethnonyms, etc.

Ataman, a Thesalian tribal name , is consonant with the Turkic appellative ataman («leader») which can be associated with the superior position of the Atamans in the area. In the relations of ancient tribes military and political superiority was of significant importance.

Personal name Adaman, used by Turkic Kirghizians, sounds quite similar .

Tartar, the name of a river, which flowed in the territory of the the same province, is identical with Tartar, the name of a river in Azerbaijan.

The river Selenga flowing in the territory of old Greece, does not differ from the name of a Siberian river – Selenga. It originates from the Turkic seleng, selen («noise», «rumble»), an apparent hydronymic term. Similar river names (Seleng, Selenj) were used in many areas where Turkic peoples lived.

However, the interpretation of the pre-Greek Selenga by European scientists is quite unbelievable: they derived it from two theonyms – Selene and Ga, the mythological Mediterranean gods. If they had paid attention to the cognate Turkic river names (Selenga, Seleng), spread in large areas where the Turks lived, they would not have derived this river name from any local ethnonym.

Turkic names are also observed in the onomasticon of the Thracians, who are described as Turkic by origin in old Scandinavian sources . Some researchers consider the Thracians and Pelasgians to have been the same peoples . It is not by meer chance that a great number of Thracian names are found to be Turkic, like those of the Pelasgians.

Professor, Dr.Chingiz Garasharly of Philological sciences 

The Turkic Civilization lost in the Mediterranean basin

Bakü 2011 - Azarbaijan President Library e-book : 

more to read in his book:

I. Who were the pre – Indo – Europeans of the Mediterranean basin?

1.1. The origin of the early Mediterraneans in the Light of Legends

1.2. Turkic Names of Pelasgians

1.3. Tiras, Thracians and Turks

1.4. Turkic Substratum in Old Greek

1.5. Troy – the Mediterranean Turan

1.6. Trojans in the North: Turkic Kings of Scandinavian Sagas

II. Pelasgians and Trojans in Italy: Birth of Etruscan Civilization

2.1. Turkic Names of Roman Kings

2.2. Why Etruscan Writings Remained Mysterious

2.3. A glimpse of Turkic Component of Etruscan grammar

2.4. Etruscan Writings Begin to Speak Literature

__________________________________

"Birçok kez gerek Avrupa gerekse Asya Yunanistan'ında 

görülen Larisa adı bu yok olmuş dillere ait gibi gözükmekte ve 

kale surlarla çevrilmiş kent anlamına gelmektedir. 

Biz bu ilkel topluluklara PELASG adını veriyoruz.

Çünkü bu ad eskiler tarafından Helenlerden önce bulunan ve 

HELENCE OLMAYAN dili konuşanlara verilmiştir. 

Fakat PELASGLARIN gerçekten kim olduklarını bulmaktan vazgeçiyoruz. (...)" !!!NEDEN?-SB

İnsanlığın Evrimi Kollektif Sentez : Yunan Halkının Oluşumu

Henri Berr, 1923 (Fransız tarihçi-filozof- 1863-1954)

devamı:

_________________________

HEREDOT'UN URAL ALTAY MENSEIILI OLARAK GOSTERDIGI PELASGLAR VE 

YUNAN MEDENİYETİNE BIREBIR ETKILERI

Batılıların kendilerini bağlamak için olağanüstü bir çaba gösterdikleri Yunan Medeniyeti, aslında Yunanistan'da değil, ANADOLU'da doğmuştur!...

Yunan Edebiyatı'nın ilk büyük eserleri BATI ANADOLU'da yazılmıştır!..

Yunan Medeniyeti'nin Atina'ya ulaşması, ETRÜSKLER'in İtalya'ya varmasından 7-800 yıl; Roma'nın kurulmasından da 200 yıl sonradır!..

Eskiden BATI ANADOLU'da yaşıyanlara İYON denirdi... Bölgenin adı da İYONYA idi. Batılılar Yunanlılara GREK veya HELLEN der... Biz ise Araplar'a uyarak YUNAN demişiz... Aslında kelime, Araplar'ın bölgede tanıdğı milletin İYON olmasından gelmektedir!..

PELASG Devleti M.Ö. 3000 yılında Yunanistan'da, ETRÜSK Devleti de M.Ö. 1300 yıllarında İtalya'da kurulmuştur... Akdeniz'in Batısına bugün dahi Tirhen (Tyrrhen) Denizi denir... Eski Yunanca'da Y harfi U okunurdu... Demek ki bu KELİME TURHAN'DIR.

ETRÜSK kelimesinin Yunancası da TYRRHEN'dir... Ancak eski Yunan yazarları TYRRHEN-PELASG olarak kullanırlardı... Yani PELASG-TYRRHEN-ETRÜSK aynı millet için değişik zamanlarda değişik toplumlar tarafından kullanılan adlardır!..

HERODOT, meşhur TARİH'inde PELASGOİ dediği PELASGLAR'ın göçlerini, âdetlerini anlatır ve eserinin bir çok yerinde bir çok kereler bu adı tekrarlar...

Buna rağmen, Batılı tarihçilerin çoğu, ve onları taklitten öteye gidemiyen bizim tarihçilerimiz PELASGLAR konusunda, adeta GİZLİ BİR ANLAŞMA İMZALAMIŞLAR GİBİ, söz etmekten kaçınırlar!..

Eski Büyükelçi ADİLE AYDA şu tesbitleri yapar:
"Fransız ve İngiliz yazarlar nedense PELASGLAR ile ilgilenmemişlerdir... Ancak Alman alimler PELASGLAR üzerine ciddi eserler vermişlerdir. Bunların başlıcaları BELOCH, FICK, TREIDLER, MEYER ve EHRLICH'dir."

Bu tutumun bir sebebi olması gerekir!.. Acaba PELASGLAR, Herodot'u etkilemelerine rağmen, önemsiz midir?.. Yoksa arkeolojik keşifler, tesbitler HERODOT'un iddialarını bir "efsane" mertebesine mi indirmiştir?...

Bunların hiç biri doğru değildir!.. Tam tersine zaman, HERODOT'un da HOMEROS'un da yazdıklarının tarihi temellere dayandığını göstermiştir. Öyleyse?.. Öyleyse sebep basittir. Eğer PELASGLAR, TYRRHENLER, ETRÜSKLER üzerinde çalışmalar yapılırsa, sadece DOĞU ANADOLU'nun tarihin ilk günlerinden beri TÜRK olduğu değil; BATI ANADOLU'NUN EGE ADALARI'NIN, YUNANİSTAN'IN, hatta İTALYA'NIN da TÜRKLÜĞÜ ispatlanmış olacaktır!..
İş bununla da kalmıyacak, Batılıların pek böbürlendikleri Yunan ve Roma Medeniyeti'nin TÜRK ve DOĞU kökenli olduğu ortaya çıkacaktır!.. 

O zaman KİMLERİN BARBAR OLDUĞU çok daha iyi anlaşılacaktır.
İşte bunu engellemek için Batılı tarihçiler PELASGLAR'ı hasıraltı ederler!..

Halbuki konu bizim için son derece önemlidir... İlk kadın elçimiz, 6 Batı dili ve bir o kadar da TÜRK lehçesi bilen büyük araştırmacı ADİLE AYDA; uzun çalışmalar sonucunda aşağıdaki hususları ortaya çıkartmıştır:

- Homer İLYADA'nın 2. Bölümü'nde eski ARGOS şehrinden söz ederken, bu şehri "PELASGİK=PELASGLARA AİT" olarak nitelendirmektedir.

- Homer, daha sonra Yunanlılar karşısındaki TROYA ordusunun "kataloğunu" yaparken, "LARİSSA şehrinin beslemiş olduğu SAĞLAM SÜNGÜLÜ PELASG KABİLELERİ"nden söz eder. LARİSSA, Tesalya'dadır.

- l0. Bölüm'de TROYALI HEKTOR Yunan donanmasını araştırmak üzere DOLON adında birini keşfe gönderir. DOLON yakalanır. Sorguya çekilir ve, "TROYALILAR'IN MÜTTEFİKLERİ'ni sayarken TANRISAL PELASGLAR"dan söz eder. Bu da PELASG liderlerinden en az birinin "gökten inme" olduğuna inandıklarını gösterir. OĞUZ EFSANESİ'nde olduğu gibi... (17)

- 15. Bölüm'de Grek AKHİLLOS arkadaşı PATROKL'u savaşa gönderirken kime dua eder, bilir misiniz? PELASGLAR'IN BAŞTANRISINA!.. Bu ne demektir, bilir misiniz?..

Ya Grekler düşmanları PELASGLAR'ın Tanrısı'nın kendi tanrılarından daha güçlü olduğuna inanıyorlardı, yahut ta PATROKL adlı kişi kendi PELASG'tır ve kendi tanrısına dua edilmektedir!
- ODYSSEA'da TANRISAL PELASGLAR, GİRİT'TE OTURAN MİLLETLER ARASINDA yer alır. (18) 
Böylece Girit medeniyetinde de TÜRK damgası olduğu ortaya çıkar.

- HERODOT, "Yunanistan'da biri YUNANLI, diğeri PELASG OLMAK ÜZERE İKİ IRK BULUNDUĞUNU, BİRİNİN VATANINDAN HİÇ AYRILMADIĞINI, İKİNCİSİNİN İSE GÖÇEBE OLDUĞU"nu söyler... SAMOTRAKE adasında oturan PELASGLAR önce ATTİKA'ya, oradan da HİMET Dağı eteklerine yerleşmişler. Sonra orayı da bırakıp LİMNİ Adasına geçmişler, M.Ö. 510 yılında adadan ayrılmak zorunda kalmışlar...

- HERODOT, LİDYA'ya hakim bir kralın TYRRHENOS adlı oğlunun ülke ahalisinin yarısı ile birlikte İTALYA'ya göç ettiğini anlatır.

- HERODOT'a göre TYRRHENLER'İN yukarısındaki KRESTON şehrinde, ÇANAKKALE BOĞAZI civarında, PLAKYA ve SKULAKA şehirlerinde oturan PELASG kalıntısı ahali, "barbar" bir dil konuşuyorlardı... Yunanlılar KENDİLERİNDEN OLMAYANA "BARBAR" DERLERDİ... Bu da PELASGLAR'ın Hint-Avrupaî olmadığının delilidir.

- HERODOT, "ATİNALI PELASGLAR"dan söz eder. Bunlar SOY bakımından PELASG oldukları halde, Yunanlılarla komşuluk yaptıklarından Yunanca konuşmaya başlamışlardır. (19) Bu kişiler daha sonra Roma hâkimiyetine girdiklerinde Latin dilini benimsemiş DAÇYALILAR, KOMANYALILAR, veya adları dahi TÜRK olan, ama Ortodoksluğu kabul edince slavlaşan BULGARLAR gibi idiler.

- HERODOT'a göre PELASGLAR'ın dini Animizm idi. Çok sonra, Mısırlıların tanrılarını aldılar. YUNANLILAR DA BU TANRILARI PELASGLAR'DAN ALDI!..

- HERODOT, KZERKSES'in ANADOLU seferini ve TROYA harabelerine yürüyüşünü anlatırken ANTANDROS şehrinden söz eder ve bu şehrin PELASGLAR'a ait olduğunu belirtir.

- HERODOT, bir kadının esir olarak satıldığı yerden söz ederken, "kendi zamanında Yunanistan (GREKYA) olarak bilinen ülkenin daha önceki adının PELASGİA olduğu"nu söyler!..

- HERODOT, "Yunan Mitolojisi'nin HEZİYOD ve HOMER tarafından PELASGLAR'dan alınmış tanrılardan yararlanılarak oluşturulduğu"nu söyler. (20)

- HERODOT, eserinin 4. Bölümü'nde "Atinalıların, AKROPOL'un etrafını duvarla çevirmeye karar verince, PELASGLAR'a başvurdukları"nı, tarihçi HEKATEOS'u kaynak göstererek belirtir. PELASGLAR öyle sağlam bir duvar yaparlar ki, bir parçası bugün dahi PELARJİK DUVAR adıyla turistlere tanıtılmaktadır!.. Yani Akrapol'da da TÜRK'ün tuzu vardır.

- HERODOT'a göre, "Yunanlılar büyük millet haline gelmiş olmalarını PELASGLAR'a borçludurlar!" Büyük Tarihçi, "Yunanlıların aslında ZAYIF bir millet olduğunu, ancak BARBAR milletler ve bilhassa PELASGLAR ile karıştıktan sonra büyük millet haline geldiği"ni belirtir...
Bunu biz değil, bir "Yunan" tarihçi söylüyor, hem de Batılılar'a göre, Tarihin Babası!..

- HERODOT'tan sonraki tarihçiler, PELASG ile TYRRHEN kelimelerini aynı anlamda kullanırlar.

- HELLANİKOS'a göre "PELASGLAR, İtalya'ya yerleştikten sonra TYRRHEN (ETRÜSK) adını almışlardır." (21)

- LESBOSLU MYRSİLOS'a göre "TYRRHENLER vatanlarından ayrıldıktan sonra PELASG olmuşlardır."

- HEKATEOS'a göre "BRAURON'da Atinalı kadınları kaçıranlar PELASGLAR'dır." Bu olay Orta Asya'da ve Anadolu'da hâlâ yaygın olan "kız kaçırma" adetinden başka bir şey değildir.

- PHİLOCOROS'a göre "Bu kadınları kaçıranlar TYRRHENLER'dir..." Ki, aynı şeyi anlatmış olur.

- İşte bu yüzden ARİSTOFAN, SOFOKLES gibi yazarlar PELASG-TYRRHEN birleşik adını kullanmaya başlamışlardır.

PELASGLAR M.Ö. 3000 yıllarında kuzeyden gelip Yunanistan'ı istila etmiş olan milletin adı idi... ETRÜSKÇE'ye çok benziyen dilleri Hint-Avrupaî olmayan bitişken (aglutinatif) bir dildi. Bu dilde küçük dağın adı TEPAE=TEPE idi!.. Tıpkı Kuzey Amerika kızılderililerinin çadırlarına verdikleri ad gibi!..

PELASGLAR, BATI ANADOLU'da yaşamış en eski TÜRKLER'dir. 1885 yılında LİMNİ adasında bulunan PELASG dilindeki yazıtlar, Batılıları çok şaşırtmıştı... Çünkü bunlar ETRÜSK harflerine ve diline çok benziyordu!..

Greklerden farklı özellikler gösteren ARKADYALILAR'ın PELASG olduğunu HERODOT söylemektedir!.. MAKEDONYA'ya eski Yunanlılar PELA(S)GONYA derlermiş... Hatta HERODOT "Bir zamanlar Yunanistan'a PELASGİA denirdi," diyor. (22)

Helenlerin Yunanistan'a gelişi M.Ö. 2000 yıllarındadır. PELASGLAR'ın boş bıraktığı yerlere savaşsız yerleşirler. PELASG dilinden Helen diline pek çok kelime geçer... Hint-Avrupaî dil kurallarına uymayan bu kelimeler, bugün dahi Batılı dilcileri şaşkınlığa uğratmaktadır... Açıklamayınca bu kelimeler için "Pre-Helenik, Akdeniz kökenli, Ege kökenli" veya "ASİATİK" gibi tanımlar getirmektedirler!.. Böylece bu kelimelerin Asya'ya ait olduğu hemen hepsi tarafından kabul edilmektedir... Bu kelimeler ETRÜSKÇE'ye çok benzemektedir.

Hz. İSA ile çağdaş Bizanslı tarihçi Strabon, başka Yunanlı tarihçilerin LİDYALI dedikleri kişilere PELASG der:

"Herkesin fikrine göre PELASGLAR, bir zamanlar bütün Yunanistan'a yayılmış, fakat özellikle TESALYA'da yaşıyan çok eski bir ırk veya milletti."

"LİMNİ ve İMROS adalarıyla, o civardaki başka adaları işgal edip, oralarda ilk defa oturmuş olanlar PELASGLAR'dır."

"PELASGLAR arasından Atys oğlu THYRRHEN adlı biri çıkmış. Kendisine bir takım arkadaşlar bulmuş ve onlarla birlikte İtalya'nın yolunu tutmuştur." (23)

Belçikalı tarihçi Albert Severyus, EGELİ tabirini icat eden kişidir. Şöyle der:

"Yunanlılar, kendilerinden daha kültürlü olan EGELİLER'den bronz, bakır, kalay, kurşun, demir, hatta maden anlamındaki kelimeleri almışlardır." (24)

PELASGLAR Yunanistan'ı M.Ö. 3000 yıllarında ele geçirmişlerdir. Grekler bu tarihten l000 yıl sonra ortaya çıkmışlardır.

M.Ö. 1250 yılında AKALAR ile TROYALILAR arasında 10 yıl süren savaş başladı. Yine aynı tarihlerde GİRİT Medeniyeti doruğa çıktı, MİKEN Medeniyeti gelişti.

M.Ö. 1200'lerde Yunanistan Helenler'in soyundan sayılan DORYENLER tarafından istila edildi.

M.Ö. 8. asırda Karadeniz'den bir PROTO-TÜRK dalgası geldi, EGE ve AKDENİZ'e yayıldı. Sonra bazı yerli kavimler ile birleşerek Mısır'a saldırdılar. Bu saldırı Mısır belgelerinde "Deniz kavimlerinin saldırısı" diye geçer. Kavmin adını ise bazı bilginler TÜREŞ, bazıları da TURŞA diye okumaktadır. (25)

Mısırlılar bu istilaya karşı koyunca, TURŞALAR geri döndüler, Batı Anadolu sahillerine yerleştiler. Fransız Rene Dussaud TURŞALAR'ın ETRÜSKLER olduğunu ileri sürer. (26) Zaten İranlılar da ETRÜSKLER'e TRUŞKA demektedir.

Bu da bize gösteriyor ki, PELASGLAR, AMAZONLAR,. TURŞALAR, TYRRHENLER, ve ETRÜSKLER, BATI ANADOLU'da yaşamış TÜRKLER'dir. Yunanistan'a ve İtalya'ya medeniyeti PELASGLAR ve ETRÜSKLER taşımışlardır.

ATATÜRK'ün tarih kongreleri ile 1930'larda ortaya çıkardığı bu gerçek, maalesef Milli Şef İnönü döneminden itibaren rafa kaldırılmıştır.

Sonraki yıllarda HALİKARNAS BALIKÇISI tarafından tekrar dile getirilmiş ise de; bizim Batı hayranı sola mütemayil tarihçilerimiz tarafından önemsenmemiştir.

Artık pek çok Batılı yazar medeniyetin ANADOLU'da, MEZOPOTAMYA'da başladığını, oradan MISIR'a ve EGE'ye yayıldığını, her iki kanaldan da ADALAR'a atladığını, sonra YUNANİSTAN'a ve ROMA'ya intikal ettiğini kabullenmektedir.

Bunun MEZOPOTAMYA-MISIR-EGE-ADALAR- YUNANİSTAN kısmı, zaten HERODOT'un çizdiği hattır... Hatta Herodot, bazı Libya kabilelerinin kendilerini TROYALI saydıklarını söyler!.. (27)
Bunlar herhalde M.Ö. 800'lerde Karadeniz'den Ege'ye, oradan da Mısır'a yayılan TÜRKLER'dir.

Derleme T.Türkkan

(17) - İlliade-Odyssee, Paris, 1965, sf. l27,132
(18) - aynı eser, sf.808
(19) - Herodotus, Oxford, 1949, sf.25,26,134
(20) - aynı eser, sf. 135
(21) - Pauly-Wissowa, Realencyclopade der Klassischen Altertumsvissen- shaft, 
Stuggart, 1948 , sf.1910
(22) - Powell, J. Enoch, Herodotus, Oxford, 1949, cilt 1, sf. 75
(23) - "Geographie de Strabon", Paris, 1867, sf. 366
(24) - "Greece et Proche-Orient avant Homere", Bruxelles, 1968, sf. 41
(25) - Realencylopaedia, Tyrrhen maddesi, sf.1909
(26) - "Prelydiens, Hittites, Acheens" Paris, 1958, sf.21
(27)- Herodot Tarihi, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1973, sf. 287

________________________________

Türk‟ün Adı ve Adları : T+R

“Türk” adının çeşitli şekillerini, tarih boyunca değişikliklerini, Türklere takılan farklı adları ve anlamları iyi anlaşılmadığından karmakarışık isimler yanlış sonuçlar vermiştir. Türk‟ün “TRK” adı tartışmalı bir konudur. 

Önceleri bunun ancak 6. yüzyılda Gôktürklerle başladığı sanılmıştı. Çinli‟lerin “T‟ukü-e” (Tukyu) şeklinde yazmaları okunup da, ardından Orhun yazıtlarının çôzülmesiyle, asıl adın “Kôk-Türük” (Gôktürk) olduğu ortaya çıkmıştı.

Ancak, “Türk” kelimesinin çekirdeğini oluşturan “T+R”, bazen de “T+R+K” (veya sadece “T+K”) sesinin daha eski kayıtlarda keşfedilmesi bu adın 6. yüzyıldan ônce de kullanılmakta olduğunu gôsteriyor. 

Bu eski izi, M.Ö. 1400‟lerde de yakalıyoruz: Türk‟ler Orta Asya‟dan doğrudan doğruya (veya Sümer ilinden geçerek) ônce Kars civarlarına gelmişler, sonra Ege kıyılarına kadar gôçüp, orada denizci bir toplum haline gelerek Akdeniz‟e iyice açılmışlardır. Mısırlılar onlardan tarihlerinde, “başlarında tüyler takılı “Turuşka” deniz savaşçıları” diye bahsetmişlerdir. 

Hintliler bugün bile Türklere “Turuşk” ve “Turuhka” dediklerine gôre Mısırlıların M.Ö. 1400‟lerde kullandıkları “Turuşka” adının “Türk” kelimesinin bir şekli olduğunu kabul edebiliriz. Ön Asya çivi yazılarında da var.

Türşka‟kaların bir başka gôçü İtalya‟nın kuzey-batı bôlgesine yerleşen ve M.. 800‟lerde ünleri iyice parlayacak olan “Etrüsk”lerdir. Sonradan Romalıların taktıkları, kelime başı harflerini atarsak, “(E)Trüsk” kavim adıyla ve soykütükleri olan (R asena-Asena) bozkurt totemiyle karşı karşıya kalırız. 

İşte bu “TRSK” adı, “TURUŞKA” gibi, Türk adının en eski izidir. Etrüsk‟ün İtalya‟daki diğer izleri de hep (E) ile değil (T) ile başlar: yaşadıkları toprakların adı “Tuskan” idi (bugün de “Tuscany” denir). Kıyılarıyla başlayan denizin adı -bugün de- “Tirhen”dir. “Tirsen” ve “Turski” adlara da rastlıyoruz.

Çin‟e girip, Çinlileri M. Ö. 1100‟den 400‟lere kadar yôneten Türk kôkenli u/Su/eu sülalesinin yıllığında ve Hintli Aryen‟lerin “Avesta” destanlarında “T+R”li kavim adları vardır.

Çin kayıtlarında M.Ö. 1100‟lerden itibaren ve ôzellikle M.Ö. 1328‟de kuzeyli kavimler arasında gôsterilen Tu-Kue, “Tik” ve “Ti”lerin de “Türk”-Tu-çüe‟leri ifade ediyor olabilir. Sinolog L. K. Katona‟nın 1966‟da Sinologların Uluslararası Kongresinde verdiği bir tebliğde, Çin alfabesineki “r” harfinin eksikliğini bir kere daha -ôrnekleriyle- kanıtlamıştır. 

“T” ile başlayan çeşitli “kuzey boylarının”, sonunda hangi ekler gelirse gelsin, “T+r” şeklinde okunması doğrulanmış oluyor. “Ti” ve Tik‟in bir başka şekli de in arşivlerinin Toba (Topa)lardan sôzeden kısmında Tu-Ku oymağının ve Hyung-nu hanedanının Tu-Ko menşeinin “r” ile okununca “Turka” adı ortaya çıkıyor.

Türkistan‟ın Semerkant yakınlarında “Tukhs” ve Tukhsici” adındaki kôyler (YAQUİ, I, 828), Eşgil Bulgarlarının “Tukhsi” olarak anılması (İbn Fadlan 221, 222) Gene Çin‟de, De Groot‟un sôzünü ettiği “Tok-sin” ile “Tik”lerin bir kolu olarak gôsterdiği (28-29) “Tso”lar, Sarı Yugar Türklerinin Kansu‟da “Türgüş” ve “Togşı/Tukhsi” boyları (ZVT, 433, not 164) “r”li “r”siz telaffuzuyla “T+S+K” isim şekillerinin ne kadar yaygın olduğunu gôsteriyor.

Yunanlılar çağında da bôyle izler buluyoruz: M.Ö. 480‟lerde yaşamış olan ünlü tarihçi Herodot‟un, “yurkae” ve “targitoes” diye yazdığı adın, 2. Plinius ile P. Mela‟da “turkae” şeklinde geçmesi, artık açıkça “Türk” adını çağırıştırıyor. Truvalılarda “Tenkri‟ler” boy ismine rastlanıyor. Truva‟da ilk tabakalardaki halkın Türklerle akraba (Pelaj‟lar) tahmin ediliyor. Doğrudan doğruya Pelajlarda da “Turxum” şeklinde bir isme rastlıyoruz.

Prof.Dr.Reha Oğuz TÜRKKAN

TÜRKLER - CİLT 1 - pdf

_____________________________________

The “fifteen achievements” E. Akurgal gathers in his book titled “The Aegean. Birth of Western Civilization” under the section referring to “The Importance of Eastern Hellenic Art and Culture in World History”; inessence, is a summary of the artistic and cultural superiority of the “Eastern Greeks” over the “Western Greeks”. 

My only disagreement with this statement is the use of the terminologies “Eastern Greek” and/or “Eastern Hellenic”. The Hellenic character of the Ionians doesn’t be based on the historical documents; instead it bases on the myths fabricated with the nationalist view in Athens, seven hundred years after the immigrations, in the 5th century.

It is obvious that themyth is not the history. The perception of the Ionian land as a part of the Hellenic land is because of the same myth. It was a tale of “colonisation” of the Hellenic people won by war, on the mid-west Anatolian costs and the nearby islandsby the leadership of the Athenians after the barbaric attacks of the Doric people. If it was a true story, Ionians who werethe creator of the western civilization, had to bring with them from Hellas their culture and art as well; however all thearchaeological evidences prove just the opposite of it. 

Although the pottery tradition was accepted as the most importantstandpoint, just like their sculpture and architecture, Ionians are not indebted to Hellas their pottery tradition as well.Ionians owe their Gods and Goddess, their script, their cultural and intellectual achievements to Anatolia. 

The archaeological evidence on about the identity of the Ionians has already been proved with a recent find in Egypt, by aninscription mentioning “Great Ionia” dated at least two hundred years before the migration. Therefore, it is the time questioning the definition of the “Hellenic identity” of the Anatolian civilizations with the scientific documents and evidences...

Prof.Dr.Fahri Işık : devamı

_____________________________________

_____________________________________

BİLGİ GÜÇTÜR

KNOWLEDGE IS POWER 

Francis Bacon (1561 -1626)

______________________________________

______________________________________

The most remarkable series of monuments the world possesses, were built by people of Turanian race....

Mr.Fergusson tells us in his His.of Architecture, that all "the most remarkable series of monuments the world possesses, were built by people of Turanian race, " who were "the first to people the whole world".

Writing as it were geologically, he adds: " they were the substructure of the whole, and occupied the vast portion of its surface: - everywhere underlying all the others, and affording their disintegrating materials to form the more recent strata that now overlie and frequently obliterate them - in appearance at least".

Speaking as an historian of architecture, he says that "in the age of the Pyramid builders, all the arts (developed by these Aithiopik races) were as perfect and as complete, as they were when the country fell under the domination of the Romans".

And this is not so in the West only; for in China, he thinks "the earliest works are as perfect- in some respects more so- as those of to-day;" whilst in Tartary Northern and Southern India, Barma, Siam, Java, &., he finds "Turanian monuments of dimensions unsurpassed....and displaying a degree of taste and skill the most remarkable."

Whilst, in regards to the Aryans, who gradually supplanted these great artizans and architects, he finds, as in the West so in the East, they took thousands of years to equal the Turanians, even thought they had their works before them, and the builers to instruct and aid them. He states that, "no Shemite and no Aryan built even a tomb that could last a century, or was worthy to remain so long."

Even the arts developed by Pelasgi, Etruskans and Kelts, he attributes to their admixture of Turanian blood; indeed he thinks the former were " the last men of the Turanians.... adn displacers of more purely Turanian tribes", from whom they also borrowed their religions and mythologies. "Their quasi-Turanian theology (or rather theosophy and theogony) required tmeples almost as grand as those of the Copts and Tamuls;" yet not till the very close of the 7th century BC. were any worthy Aryan shrines reared within Grecian limits or Western Asia; nor in India till about the 6th century BC. or the rise of Budhism.

There were indeed prosperous cities and necessarily shrines in the days of Aryan Rama and other stirring periods of the epic poems; and the early Budhists mention shrines and palaces, but they must have been rude and, except as caves, ephemeral; for not until about the Christian era were there any really enduring shrines - as stupas with temples, and this must have been some 3000 years after the Aryan began to displace the old Turano-Kusian rulers.

That the invaders were then rude nomads, we shall show more fully hereafter, from such passages as those wherein they describe the "cities and towers" of the Turanians as "built of stone firm as iron, lofty and impregnable."

Even in America, says Mr.Fergusson, Turanian art "sprang up with as much perfection we may assume, as it would have attained, had they (the Turanians) been prnctised for thousands of years". Nay, he is "startled to find" that the arts of those "who inhahited theSouth of France, on the skirts of the Glacial period, are identical with those of the Eskiom of the present day, and even at that early period, they had attained a degree of perfection which could hardly be surpassed by any people in the same condition of life at the present day."

Rivers of Life ii - Forlong - book

..............

The Turanian races were the first to people the world beyond the limits of the original cradle of mankind, in the valley of the Euphrates before the Semitic or Aryan races came there.

In the ancient world the typical Turanians were the Egyptians ; in the modern, the Chinese and Japanese, and perhaps the Mexicans.

The Turanians existed in the valley of the Euphrates before the Semitic or Aryan races came there. The Tunguses in the north, the Mongols, Turks, and all the tribes generally described as Tartars, are Turanians.

The oldest people in Europe of this family are the Pelasgi and the Etruscans. The race also appears in the Magyars, Finns, and Lapps, but ultimately they were everywhere overpowered by the Aryans who drove them into remote corners.

The Semitic races developed themselves in the track of country between the Mediterranean, Tigris, and Red Sea; also in Abyssinia, and colonized the northern coast of Africa.

The Turanians were builders; the Semitic races never erected a building worthy of the name. When King Solomon decided to build the Temple at Jerusalem, he lead recourse to Turanians to take the lead in the work.

The Aryans first appear prominently in the Western world in Greece, where by a union with the Pelasgi, a people apparently of Turanian race, they produced a civilization more brilliant than anything the world had before seen.

The Aryans next appear in Rome, mixed with the Turanians, Etruscans, and Celtic tribes of Italy; and lastly in Northern Europe.

The Picts, or Pictish, were a Celtic race, and were first known to history in the northeast of Scotland. Their descendants are now found in Ireland, the Highlands of Scotland, a part of Wales, and the north of France.

The Scoti, or Scots, were also a Celtic people from Ireland

Moses W.Redding, Illustrated History of Freemasonry, 
Kessinger Publ.1997, p.194
An Authentic History of the Institution from its Origin to the Present Time Traced from the Secret Societies of Antiquity to King Solomon's Temple at Jerusalem thence through the Roman Colleges of Builders, Traveling Bands of Masons, and the Guilds to Free Masonry. Embellished with over 100 fine Engravings.

* link   * link   * link 

ilginizi çekebilecek diğer yazı

TRUVA SAVAŞI BİTTİKTEN SONRA....

ERMENİ KIPÇAKLARI MI , GREGORYEN KIPÇAKLAR MI?

The Armenian Qypchaqs or Gregorian Qypchaqs?

Dr. Gülnisa AYNAKULOVA

XVI-XVII. yüzyıllarda başta Lvov, Kamenets-Podolsk, Lutsk olmak üzere Ukrayna, Lehistan, Romanya, Moldavya, Kırım’daki vs. Gregoryen Kıpçak toplumu tarafından oluşturulmuş zengin yazılı miras 1521-1669 yıllarında Ermeni alfabesiyle fakat Kıpçak dilinde düzenlenmiştir. İlmi edebiyatta Ermeni alfabesiyle yazılmış bu Kıpçakça metinler bilerek ya bilmeyerek Ermeni-Kıpçak, Kıpçakça Ermeni Eserleri, Ermeni Kıpçakçasıyla yazılmış eserler olarak adlandırılmakta, söz konusu eserleri vücuda getirmiş olan ahaliye de Ermeni Kıpçakları, Kıpçak dilli Ermeniler, Türk dilli Ermeniler denmektedir. Makalede Türk tarihi, Türk edebiyat tarihi ve yazılarından çeşitli örnekler verilerek Ermeni harfleriyle yazılmış metinleri oluşturan topluluğun Türkçe konuşan Ermeniler mi, yoksa Hıristiyanlığın Gregoryen mezhebine intisap etmiş Türkler mi? sorusuna cevap aranmaktadır.

The rich written heritage created by the Gregorian Qypchaq community dwelling in Ukraine, Poland, Romania, Moldovia, Crimea, etc., especially in the cities of Lvov, Kamenets-Podolsk, and Lutsk in XVI-XVIIth Centuries was written between 1521 and 1669 in the Armenian alphabet but the Qypchaq language. These Qypchaq texts written in the Armenian alphabet are called, deliberately or indeliberately, Armenian-Qypchaq, Armenian-Qypchaq Monuments, or Written Monuments of Armenian-Qypchaq Languages in the scientific literature, and the community that created these works are called Armenian Qypchaqs, Qypchaq speaking Armenians, or Turkish speaking Armenians. In the article, various examples will be given from the Turkish history, Turkish literature history and written works, thus an answer will be sought to the question whether the community that created those texts written in the Armenian alphabet were Turkish speaking Armenians or Qypchaqs/Turks that joined the Gregorian sect of Christianity?

Günümüz tarih ve Türkoloji bilimi, Kıpçak dil tarihinin eski dönemi hakkında yeterli bilgiye sahip değildir. Kıpçak dilinin yadigârları olan gerek Rus vakayinamelerinin verdiği bilgiler, gerek Mısır’da Türk hakimiyetinin gelişmiş olduğu dönemlerde yazılmış sözlükler, gramer kitapları veya “Ermeni Kıpçakları” olarak adlandırılan Podolya, Lvov vs. Gregoryen Kıpçaklarının (G. A.) dilinde yazılmış hukuk belgeleri vs. Erken Ortaçağ ve Geç Ortaçağ dönemlerine aittir (XVIII. yüzyıla kadar). 

Kıpçak terimi genel olarak Ortaçağ döneminde Çin’den Doğu Avrupa ülkelerine, Kuzey Kazakistan steplerinden Bizans ve Mısır’a kadar uzanan geniş alanda yaşamış Türk boylarının büyük birliğinin genel adını ifade etmektedir. 

Kelimenin kıpçak, kıfçak, kıvçak, kıpşak, hıpçah, hıpçah, hıbçah, hpçah, hbçah) olmak üzere birkaç fonetik varyantı mevcuttur. Türkoloji ilmi söz konusu Kıpçak boylarının dilinde yazılmış bütün eserlerin dili için Eski Kıpçak Dili (Eski Kıpçakça) terimini kullanmaktadır (Balakayev, Tomanov 1971, 3: 130). 

A. K. Kurışcanov, günümüzde bilinen ve eski Kıpçakça ile ilişkisi olan bütün yazılı eserleri; 

1. Erken Ortaçağ, Ortaçağ ve Geç Ortaçağ olmak üzere çeşitli devirlerde Kıpçakların konuşma dilinde yazılmış eserler ve 
2.Kıpçakça ve aynı zamanda Kıpçakça-Oğuzca orijinal edebi dilde yazılmış eserler olarak iki büyük gruba ayırmaktadır (1970, 6: 54).

Bununla birlikte birinci gruptaki eserleri de sırasıyla dört alt gruba bölmektedir. Bunlar:

a) Kuman Kıpçakçasıyla yazılmış eserler (XIII. yüzyılın sonunda Güney Rusya bozkırlarında meydana gelmiş “Codex Cumanicus” bu gruba aittir).

b) Polovets Kıpçakçasıyla yazılmış eserler (Bu dil XI-XIII. yüzyıllara ait Rus vakayinameleri, Doğu Avrupa kronikleri, Polovets-Rusça sözlüklerinde yansımıştır).

c) XIII-XV. yüzyıllarda Mısır ve Suriye’de yaşamış Memlûk Kıpçaklarının dilinde yazılmış eserler.

d) XVI-XVII. yüzyıllarda Kamenets-Podolsk’te yaşamış Ermeni Kıpçaklarının (yani Gregoryen Kıpçakların G. A.) dilinde yazılmış eserlerdir. (Kurışcanov,3-60; Kıpçak dil yadigarları hakkında daha geniş bilgiler almak için bakınız: Garkavets A. N., Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye I. Katalog i Tekstı Pamyatnikov Armyanskim Pismom, Almatı, Deşt-i-Kıpçak, 2002,1084 sayfa; Garkavets A.N., Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye II. Pamyatniki Duhovnoy Kulturı Karaimov, Kumanov-Polovtsev i Armyano-Kıpçakov, Almatı, Kasean / Baur, 2007, 912 sayfa; Grunin T. İ., Dokumentı na Polovetskom Yazıke XVI v. Sudebnıye Aktı Kamenets-Podolskoy Armyanskoy Obşinı. (Transkriptsiya, perevod, predisloviye, vvedeniye, grammatiçeskiy kommentariy i glossariy T. İ. Grunina), Moskva, 1967 vs; Türkiye’de yayınlanmış bazı eserler için bakınız: Chirli N., Algış Bitiği, Ermeni Kıpçakça Dualar Kitabı, 2005; Kasapoğlu Çengel H., Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesiyle Yazılmış TÖRE BİTİĞİ ve Eserdeki Töre, Yargı, Bitik Terimleri Üzerine, Gazi TÜRKİYAT Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, Güz, 2007, No:1; Altınkaynak E.,Gregoryan Kıpçak Dil Yadigarları, 2006 vs.).

Makalemizin ana konusunu teşkil eden “Ermeni Kıpçakları” veya “Ermeni-Kıpçak” meselesi ve onların bıraktıkları Ermeni harfleriyle yazılmış binlerce sayfalık dil yadigarlarına gelince; Ermeni harfleriyle yazılmış Kıpçakça metinleri, başlıca olarak Ermeni-Kıpçak Kanunlar Mecmuası (Töre Bitiği) ve Mahkeme Usulü Kanunu’nun zabıtları oluşturmaktadır (Garkavets 2003: 758; Garkavets 2002: 6). 

Fakat bununla birlikte belediye meclis evrakları, mali senetler, vakayinameler (kronikler), sözlükler, dinî, edebî eserler ve muhtıralar olmak üzere çeşitli türlere de rastlanmaktadır. XVI -XVII. yüzyıllarda başta Lvov, Kamenets-Podolsk, Lutsk olmak üzere Ukrayna, Lehistan, Romanya, Moldavya, Kırım’daki vs. “Ermeni” olarak adlandırılan ahali tarafından oluşturulmuş bu zengin yazılı miras 1521-1669 yıllarında Ermeni alfabesiyle fakat Kıpçak dilinde düzenlenmiştir. Günümüze kadar ulaşmış olan 112 yazılı eser yaklaşık 25-30 bin sayfaya ulaşmaktadır (Garkavets, Khurshudian 2001: XIX). Bu “Ermeni” kolonilerinin ahalisi / göçmenler tarafından başka dillerde yazılmış (Ermenice, Latince, Lehçe, Ukraynaca vs.) yazılı miras 1519’dan 1786’ya kadarki bir tarihî dönemi kapsamaktadır.

Sözünü ettiğimiz eserler Viyana Milli Kütüphanesi, Matenadaran Eski Elyazmalar Enstitüsü, Lehistan-Varşova Arşivi vs. gibi Avusturya, Hollanda, İtalya, Romanya, Rusya, Ukrayna, Ermenistan vs. olmak üzere dünyanın pek çok ülke ve kütüphanelerinde muhafaza edilmektedir.

Bu aşamada akla gelebilecek sorulardan biri neden bu Kıpçak Türklerine “Ermeni Kıpçakları” denmiş olmasıdır. Genel olarak, konuyla ilgili araştırma yapmış olan başta T. İ. Grunin (1967), Y.R. Daşkeviç (1962), V. R. Grigoryan (1961; 1980) vs. olmak üzere gerek Rus, Ukraynalı, Ermeni araştırmacıları olsun, gerek diğer Avrupalı bilim adamları olsun araştırmalarında “Ermeni Kıpçakları”, “Kıpçak dilli Ermeniler”, “Türk dilli Ermeniler” ya da sadece “Ermeniler” ifadelerini kullanarak vaktiyle Gregoryen Kıpçaklar ile birlikte Doğu Avrupa’ya gelmiş ve burada Gregoryen Kıpçaklarla birlikte Lvov, Kamenets-Podolsk vs. kolonilerini meydana getirmiş olan Ermeni kökenli Gregoryen ahalisinin söz konusu bölge ve şehirlerdeki kültürel üstünlüğünü, Ermeni kimliğini ön plâna çıkararak Ermenilerin önemini abartmaya çalıştıklarını görmek mümkündür. Ermenilerin burada medenî unsur rolünü oynadıklarını göstermektedirler. 

Halbuki yukarıda sözünü ettiğimiz Gregoryen Kıpçakların ortaya koydukları zengin literatür Ermenilerden sadece Ermeni harflerini muhafaza etmiş, dil olarak da Eski Kıpçakça’yı yaşatmıştır. Bu konu üzerinde çalışan özellikle Ermeni asıllı araştırmacı ve bilim adamlarının eserlerinde, söz konusu “Ermeniler”in menşeindeki Türk etnik unsurunu tamamıyla yok sayarak olaya tek taraflı açıdan yaklaştıklarını ve tek taraflı değerlendirmeler yaptıklarını gözlemek mümkündür.

Söz konusu çalışmalarda, XVI-XVII. yüzyıllarda anılan topluluk tarafından ortaya konmuş kültürel değerler, Ermeni harfleriyle ama Türkçe yazılmış eserler olmasına rağmen tamamıyla Ermenilere münhasıran bir tarihsel olay olarak, Ermeni tarihi ve kültürünün bir uzantısı, Ermeni kültürü ve edebiyatının mahsulü olarak gösterilmektedir (Grigoryan 1980: 236; Grigoryan, 1964). 

Esasen, Doğu Avrupa’nın Podolya, Galiçya, Moldavya, Vlahya vs. gibi çeşitli bölgelerinde yaşamış ve faaliyet göstermiş Gregoryen cemaati ve kolonilerin ekonomik, kültürel ve dini hayatı üzerine atfedilmiş çok sayıda literatür bulunmaktadır. Ama bu zengin literatürün büyük kısmı yukarıda belirtildiği gibi sadece Ermeniler açısından yani peşin fikirli olarak ele alınıp yorumlanmıştır

Türk halklarının köken ve dil gibi ortak noktalara ilaveten, büyük ölçüde ortak tarihi ve bundan esinlenen büyük bir kültürü vardır. Türk halklarının ekseriyeti büyük Avrasya göçebe devletlerinin birer parçası olmuşlardır. Bu devletlerde gelişen kurum ve gelenekler, müteakip Türk devletlerinin siyasi kültürünün şekillenmesinde çok önemli rol oynamıştır. 

Bu yüzden, Avrasya kıtasının pek çok bölgesinde bütün Türkleri birbirine bağlayan ortak siyasi ve kültürel bağlar mevcuttur. Söz konusu Gregoryen Kıpçaklar meselesinde de, Türkleri bir araya getiren başlıca ve mühim bağlardan biri olan dil faktörünün ön plâna çıktığı görülmektedir. 

Bu Hıristiyan Kıpçaklar kendi ana yurtları, dil ve kan kardeşlerinden çok uzaklarda olmalarına rağmen kendi dillerini muhafaza etmişler, Avrupa’nın göbeğinde kendi ana dillerinde muazzam bir literatür ortaya koymuşlardır. Ama bu dili ve edebiyatı kaydetmek için Orta Asya Türk tarihinin diğer örneklerinde de gördüğümüz, bildiğimiz gibi (Ergin: 1992; User: 2006; Ercilasun: 2005) bazı dini, siyasi, ekonomik ve sosyolojik nedenlerden dolayı başta Ermenice, sonra Lehçe, Latince, Ukraynaca vs. alfabe sistemlerini kullanmışlardır.

Bilindiği gibi, insanoğlu kendisini dil vasıtasıyla ifade eder, dil vasıtasıyla iletişim kurar ve başkalarını da yine dil vasıtasıyla algılar. Dil kültürün hem koruyucusu hem de geliştiricisidir. Sözlü ve yazılı kültür dille oluşturulur ve dille yaşatılır. Alfabe ise dil bilimi açısından baktığımızda sadece bir işaret sistemidir. Dolayısıyla olayı dil ve alfabe bağlamında değerlendirecek olursak belirleyici güç kesinlikle dildir. 

Asya, Avrupa ve Afrika’nın çeşitli bölgelerinde yaşayan Türkler, çeşitli zaman ve mekanlarda birbirinden çok farklı din ve inanç sistemlerinin etkisi altında kalmışlar ve bunları benimsemişledir. 

Yukarıda da belirttiğimiz gibi Podolya, Galiçya, Moldavya, Vlahya vs. gibi çeşitli bölgelerde yaşamış Gregoryen Kıpçakların kullandıkları alfabe sistemlerinin benimsenmesinde de başta inanç sistemleri olmak üzere bazı siyasi, ekonomik ve sosyal olayların etkisi büyük olmuştur. 

Bu sebeple, bize göre de Kıpçak Türkleri ile Ermeniler arasındaki bu çok yönlü ilişkide baskın kültürün Kıpçak-Türk kültürü olduğu açıkça meydandadır. Fakat öte yandan, bu Gregoryen Kıpçakların dil faktörünün yanı sıra, toplum hayatında en az dil kadar önem taşıyan, maddi ve manevi kültürün teşekkülünde temel taşı oluşturan din olgusu (şu halde Gregoryenlik) da aynı şekilde ön safhada yer almaktadır. 

Zira, milliyeti meydana getiren unsurlar arasında dinin ehemmiyeti de çok büyüktür. İnanç toplum içinde birliğin sağlanması hususunda ortak dil ve kültür ile birlikte en önde gelen amillerden biridir. 

Bilindiği gibi zor tarihsel koşullar altında Doğu Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde kendileri için yeni bir yurt edinmiş olan bu Gregoryen Kıpçaklar zamanla Hıristiyan dininin mezheplerinden biri olan Gregoryenlik ve birliğinden hareketle oluşturdukları kolonilerde müşterek yaşadıkları diğer Ermeni asıllı Gregoryen gruplarıyla kaynaşarak Ermenileşmişler veya daha doğrusu Ermeni olarak algılanmışlardır.

“Ermeni olarak algılanmışlardır” diyoruz çünkü Gregoryenlik mezhebi zamanla Ermeniliğin milli mezhebi haline getirildiği için söz konusu mezhebe intisap etmiş herkes aynı zamanda Ermeni olarak telakki edilmiştir. Çünkü Gregoryen Ermeni Kilisesi millidir. Başka bir deyimle Ermenilerde kilise ve millet bir ve aynı şeydir. Yani bu kavramlar iç içe girmiş durumdadır (Tümer, Küçük 1997: 309). 

Ermeniler Gregoryen mezhebini tamamen ve sadece kendilerine mahsusmuşçasına sahiplendikleri nispette bu inanca mensup olan insanları, halkları mensup oldukları ırk veya millete bakmaksızın Ermeni saymışlardır. 

Dolayısıyla Ermenilik bir köken değil bir dini şemsiye kimliğinin adıdır. Ermenilerin menşei konusunda çeşitli görüşler ileri sürülmüş (Ermenilerin menşei üzerine ileri sürülen görüşler için bakınız; Canard M., Arminıya / Encyclopedia of İslam, I. Cilt, New Edition, Leiden-London, 1960, s. 634; Uras E., Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul, 1987, s. 98-100; Grousset R., Başlangıcından 1071’e Ermenilerin Tarihi, Çeviren S. Dolanoğlu, İstanbul, Aras Yayınları, 2005, s. 66-68. ) fakat henüz bir fikir birliğine varılamamıştır. 

Aslında bugün Ermeni olarak adlandırdığımız bu millet ta eski çağlardan beri kendisine “Hay / Hayk”, yaşadığı bölgeye de Hayastan demiştir. 

Konu uzmanlarının fikrine göre “Armenia” tabirine M.Ö. 521 yılına ait Darius kitabesinde rastlanmış (Grous set, 73; Uras: 99-101) ve bu tabir “Yukarı İller /Yukarı Memleket” anlamında kullanılmıştır (Baykara 1988: 24-25; Koçaş 1967: 16). 

Yani Armenia / Ermenistan bir coğrafi ad olup, kavim ve halk ile ilgili bir anlamı yoktur. Buna göre “Ermeniler” denilince “Yukarı Memlekette yaşayanlar” anlaşılmakta ve başlı başına bir ırk ifade edilmemektedir. (bakınız Firudin Ağasıoğlu "Ermen Türk Boyları"-SB) 

Mesela aynı müelliflerin bilgilerine göre, Türkiye Selçukluları devrinde de söz konusu yöre Ermen diyarı olarak anılmaktaydı. Bu coğrafî bölgede hüküm süren Türkler kendilerini Ermen-şah diye de adlandırabilmişlerdi (Baykara, 25). 

Yüzyıllarca sadece tarihi, coğrafi bir isim olarak hatırlanan “Armenia” adı XIX. yüzyıllın milliyetçi politikaları döneminde tekrar güncel anlam kazanmış ve Ermenilik konusu siyasi boyuta taşınmıştır.

Gregoryenlik yoluyla Ermeni toplumuna intisap etmiş olan Kamenets-Podolsk, Lvov vs. kolonilerinin Gregoryen Kıpçakları kendi dillerine “Kıpçak Tili”, “Bizim Til” veya “Tatarca” demişlerdir (Garkavets 2002: 11). 

Fakat ilmi edebiyatta Ermeni alfabesiyle yazılmış bu Kıpçakça metinler bilerek ya bilmeyerek Ermeni-Kıpçak, Kıpçakça Ermeni Eserleri olarak adlandırılmakta, söz konusu eserleri vücuda getirmiş olan ahaliye de Ermeni Kıpçakları, Kıpçak dilli Ermeniler, Türk dilli Ermeniler denmektedir.

Bu yanlış ifade veya terimlerin ilmi edebiyatta ilk olarak nasıl kullanılmaya başladığı üzerine Azeri araştırmacı Lale Ağamirzekızı Әliyeva’nın çok önemli tespitleri bulunmaktadır. Araştırmacı, Kıpçaklar ve Azerbaycan üzerine hazırladığı eserinde konuyla ilgili olarak şöyle bir açıklamada bulunmaktadır:

“Bu yazılı eserlerin ilk numunesi 1912’de Avusturya’da Von Kraelitz-Greifenhorst tarafından neşredilmiştir. Bu numune Ermeni alfabesiyle yazılmış 50. Zeburun Kıpçakça metnidir. Gerçek soyadı Daşyan olan Fiedrich von Kraelitz-Greifenhorst metnin yazıldığı dilden daha çok onun tertip edildiği alfabeye büyük önem vererek bu tür yazı numunelerini Ermeni-Kıpçak veya Kıpçakça Ermeni metinleri olarak adlandırmıştır. Bununla birlikte bilim terminolojisine yanlış bir ifade dahil edilmiştir. Sonraları diğer müellifler de aynı fikri geliştirmişlerdir.

Onlar metinlerin Ermeni alfabesiyle yazılmış olduğu hususu, metinlerde bir sıra Ermeni menşeli sözlerin mevcudiyetini ve metinlerden bazılarının sırf Ermenice olmasını esas olarak göstermişlerdir” (2006: 92-93). 

Türk tarihinde rastladığımız buna benzer olaylarda Hıristiyan, Budist veya Maniheist Uygurlar’ın sırf dini mensubiyetinden hareket ederek onların etnik menşei hakkında veya tertip ettikleri metinlerin Türklüğe ait olup olmadıkları üzerine tartışmalar yapılmamaktadır.

Konu uzmanları, tarih boyunca Türkler kadar sık alfabe değiştirmiş başka bir milletin olmadığı konusunda hemfikirdirler (User, 7-9). Eski Türk tarihinden bilindiği üzere Türkler Mani, Soğut, Brahmi, Tibet, Süryani-Estrangelo, İbrani ve Grek alfabelerini de kullanmışlardır. 

Orta Asya’da Türk kavimleri arasında yayılmış dinlerle alfabeler arasında belli bir bağlantının olduğu ve bunlardan çeşitli dinlere intisap edenlerin farklı alfabeler kullandıkları pek çok araştırmacı tarafından tespit edilmiş (Caferoğlu 1984: 162-169, 187; Köprülü 1984: 37-39), metinler üzerinde çeşitli incelemeler yapılmıştır (Pimenov 1992: 427-549). Genel olarak metinlerde, mensup oldukları dine olan bağlılığın bir simgesi olarak yazı sisteminin de değiştiği açıkça ortadadır (Katanov 1894: 6-7). 

Soğut harflerinin dışında Mani dinine mensup olanlar Mani, Hıristiyan dinine mensup olanlar Süryani alfabelerini kullanmışlar, hatta çok daha eskiden Budizm dinine dair Hint harfleriyle yazılı Türkçe metinlerin mevcut olduğu bilinmektedir (Caferoğlu, 163). Buna göre “Manihey harfleriyle, Mani dinine ait Türk edebiyatı”, “Süryani alfabesiyle Türkçe edebiyat” vs. diyebilmekteyiz (Pimenov, 533). 

Sırası gelmişken Kırım, Litvanya ve Polonya’da yaşayan Karaim Türklerinin Yahudi dinine mensup olduklarını ve İbranice yazdıklarını da hatırlatırsak yerinde olacaktır (Zajaczkowski 1961: 37-44; Dunlop 1954: 222, 261).  

(ilgili yazılar: KUDÜS-FİLİSTİN-OSMANLI-TURAN ve  HİTLER AVRUPASI VE YAHUDİ SOYKIRIMI - SB) 

Bütün bu anlatılanlara istinaden her hangi bir eserin dini mensubiyeti, metinleri vücuda getiren her hangi bir ırkın etnik mensubiyetinin tespitinde belirleyici bir faktör olamayacağı kanaatine varmaktayız.

Osmanlı devletine bilimsel araştırma ve gözlemler yapmak üzere gelmiş Avrupalı seyyahların notlarında da aynı durumu gözetmek mümkündür. Yabancılar Türkiye’de yaşayan Rum ve Ermenilerin kendi aralarında hemen her zaman Türkçe konuştuklarını, arkadaşlarıyla mektuplaştıkları zaman bile Türkçe yazdıklarını ancak alfabe olarak Ermeni ve Yunan alfabelerini kullandıklarını kaydetmektedirler 

(Burnaby 1999: 145-146; Ermeni Harfleriyle Türkçe Eserler için bakınız; Pamukçiyan K., Ermeni Harfli Türkçe Metinler, Aras Yayını, İstanbul, 2002; Pamukçiyan K., Ermeni Harfli Türkçe Elyazması Bir Destan / Halk Kültürü, 1984/3, İstanbul, 1984, s. 97-102; Pamukçiyan K., İkinci Sultan Mahmud’a Dair Ermeni Harfli Türkçe Dört Manzum Methiye / Belleten, C., LIV, Sayı 209-211, s. 1053-1071, Ankara, TTK, 1991 vs.; Kut A. T., Ermeni Harfleriyle Basılmış Türkçe Halk Kitapları, Halk Kültürü, 1984/ 1, İstanbul, 1984, s . 69-79; Kut A. T., Ermeni Harfleriyle Basılmış Türkçe Destanlar I, Halk Kültürü, 1984/ 3, İstanbul, 1984, s. 65- 73, vs.). 

Bu satırlardan anlaşılan, kendi anadillerini unutarak Türk dili ve Türk kültürünü benimsemiş ve Türk dilinde eserler meydana getirmiş olmalarına rağmen sözünü ettiğimiz Ermenilerin, Ermeni yazı sistemini kendi ırkı ve dini cemaatinin bir sembolü olarak muhafaza ettikleri anlaşılmaktadır. Aynı şeyi bir anlamda Kamenets-Podolsk, Lvov vs. gibi kolonilerde yaşayan Gregoryen cemaatlerinde de müşahede etmekteyiz.

Onlar için de Ermeni harfleri Gregoryenliğin sembolü, “Gregoryen mezhebinin mensubu” anlamını içermektedir. Yalnız burada başka bir durum göze çarpmaktadır.

Birincisi, bu Gregoryenler Osmanlı topraklarından gitmiş bir topluluk değildi, yoksa bunlar Osmanlı devletinde “asimile olmuş” “Türkleşmiş Ermeniler” olarak Osmanlı Türkçesinde konuşmaları gerekiyordu. 

İkincisi, bulundukları coğrafyada kendilerinin haricinde onları asimle edecek veya Kıpçaklaştıracak bir Kıpçak devleti veya Kıpçak muhiti de bulunmamaktadır. 

Bu Gregoryen cemaatlerinin bulundukları topraklarda hakim diller Lehçe, Ukraynaca, Romence vs. dir. İçinde bulundukları coğrafya ve çevrenin tesiri altında bu toplumun tıpkı Osmanlı toplumunda görüldüğü gibi ya Lehleşmesi, yada Ukraynalılaşması gerekiyordu.

Fakat Ukrayna’daki bu Gregoryen/Ermeni kolonilerinin sakinleri başlıca olarak “Kıpçakça konuşuyorlar, Kıpçakça yazıyorlar, Kıpçak dilinde dua ediyorlar; kendilerini “Ermeni” olarak adlandırmalarına rağmen Ermenice bilmiyorlardı” (Garkavets, Khurshudian, XVII) ve yukarıda zikredildiği gibi kendi dillerine “Kıpçak Tili”, “Bizim Til”, “Tatarca” diyorlardı. 

Fiedrich von Kraelitz-Greifenhorst’un dediği gibi (1996:14-15) gittikleri ülkenin dilini konuşma dili yada yazı dili olarak kabul etmemişlerdir. 

Tersine, bizim bakış açımıza göre, “Ermeni” denilen bu Gregoryen Kıpçaklar, söz konusu bölgelere gelerek burasını yurt edindikten sonra da, dinin, toplum hayatının her yönünü etkileyen ortaçağ fikir ve hayat anlayışının çok önem taşıdığı bu zamanlarda Ermeni/Gregoryen Kilisesine bağlı olmalarına rağmen, Kıpçak Türkçe’sine daha sıkı sarılarak bilinç altında kendi Kıpçak etnik kimliklerini yaşatmışlardır. 

İlginç olanı, bu Gregoryen topluluğu kendi dillerine “Bizim Til”, Kıpçak dili, Tatarca demekte ama konuştukları lisan için asla Türkçe / Türk dili kelimelerini kullanmamaktadır.

Ermeni harfli Kıpçakça metinlerden anlaşılan bu Hıristiyan Kıpçaklar için Türk kelimesi aynı zamanda “İslam”, “Müslüman” çağrışımını vermekte, türk boldu = Türk oldu, Müslüman oldu, sünnet oldu, türk etti =sünnet etti, Türkleştirdi, Müslümanlaştırdı anlamına da gelmektedir. 

Mesela, Kamenets Kroniği’nde Osmanlı ve Kırım Tatar askerleriyle olan mücadelelerden söz edilirken Türkler için gavur anlamında hep “dinsizler”, “dinsiz Türk”, “dinsiz Tatar” olarak söz edilmesi dikkat çekmektedir (Garkavets 2002, I: 535-567). 

Örneğin;
A kšonže Koreckiyni tiri tuttular, alayže Aleksandr Olaχ biyin χardašï bilä da anasï bilä, da kšonže Koreckiyniŋ χatunun da. Da bu türlü zvïčenstvo etti dinsiz, da χayttï Aska, da anda χoydu biyliχkä Radulnu, Multan biyin. A ol oγrašta bizim čörüvdä bar edi olaχ boyarlarï– nečik Byčko, alay Nikorica da özgäläri, evet oγraš zamanda čïχïp obozdan da χačtïlar da zradit ettilär. Soŋra Skender Paša yeberdi Stïmbolga nečik Koreckiyni, alayže hospodarnï Aleksadrnï χardašï bilä da domna anasï bilä, χaysï ki domnani Stimbolda tas etmä kliyir edilär, evet türk boldu nečik kendi, alay 2 oγlu. A Koreckiyni vežaga saldïlar. A bu domna bunuŋ soŋra tez öldü. Da 1 oγlu türk etkändä öldü, da birisi, χaysï ki hospodar edi, tedï türk padšahi pokoyovïy etti kendin yanïna (Garkavets,
540). 

Türkiye Türkçesiyle:
…Ama Knez Koretskiy’i, Vlah Beyi Aleksandr’ı ve onun annesi, kardeşi ve Koretskiy’in eşini canlı ele geçirdiler. Böyle bir zafer elde ettikten sonra dinsizler Yassı’ya döndüler ve orada Vlahya’nın beyi Radul’u biylike (hakimiyete) getirdiler. Ve bu savaşta bizim orduda Bıçko, Nikoritsa v.s. gibi Vlah boyarları da vardı; ama savaş zamanında ihanet ettiler ve ordugahtan kaçtılar. Sonra İskender Paşa hem Koretskiy’i, hem Aleksandr Beyi kardeşi ve annesiyle birlikte İstanbul’a gönderdi, ki onu (annesini G.A.) İstanbul’da idam etmek istediler. Fakat o ve iki oğlu da “türkleştiler” (yani sünnet olmayı kabul ettiler, Müslüman oldular G.A.). Koretskiy’i ise kuleye hapsettiler. Ama annesi bundan sonra çok yaşamadı. Onun bir oğlu “türkleştirirken” öldü (A. N. Garkavets’in yorumuna göre, bunlar ikisi sünnet olmayı kabul etmişler ama görüldüğü gibi ameliyat başarılı geçmemiş, “türkleştirilirken” yani sünnet olurken birisi iltihap kapmış ve ölmüştür); efendi olan diğer oğlunu Türk Padişahı oda hizmetçisi olarak yanında bıraktı.

Ol že künnü kičaynakün Türk χondikârï sultan Ahmätniŋ oγlu sultan Osman keldi kendi čörüvü bilä 250 kerät 1000 adam bilä da 250 top bilä da turdu nemič obozuna χaršï ašïra yuvuχ, ančaχ čerek mil yerdä, alay ki bir oboz birsi sin igi körüy idi… Da skoro kelip turdu obozu bilä dinsiz türk, na zaraz ol že künnü kečägä yuvuχ oχvotniki čïχtï placka toplar bilä da kelip nemič obozuna uruy edilär (Garkavets, 552) v.s. 

Türkiye Türkçesiyle:
Aynı gün, Perşembe’de Türk [hükümdarı] Sultanı Ahmed’in oğlu Sultan Osman kendi ordusu -250 kere 1000’er kişi ve 250 top- ile geldi ve Leh ordusunun karşısında çok yakın bir mesafede, ancak çeyrek millik bir yerde kendi karargahını kurdu; öyle ki bir karargah diğerini iyi görüyordu… Dinsiz Türkler gelip karargahını kurar kurmaz, aynı gün akşama doğru toplarıyla gönüllüler ortaya çıktı ve Leh ordugahı üzerine ateş ettiler.

Nögärikün dinsiz türk χazaχ üsnä šturmovat etiy edi, da özgäläri kelip, nečik yayovlu, alay atlïsï, da zdradem aš zamanïna šturmovat etti nemič p’eχotasï üsnä (Garkavets, 553 vs…). 

Türkiye Türkçesiyle: 
Salı günü dinsiz Türkler Kazaklara hücum ettiler. Hem yaya, hem süvari olmak üzere diğer askeri kuvvetler de geldi ve öğle yemeği zamanında haince Leh piyadelerine hücum ettiler vs.… (Bunun gibi pek çok örnek vermek mümkündür).

Yani, iki tarafın ortak etnik mensubiyetlerine rağmen farklı mezheplerden olmaları durumu, o zamanlarda Osmanlı devleti ile Lehistan, Ukrayna, Vlahya vs. ülkeleri arasında geçen savaşlar, bir yandan söz konusu bölgede Hıristiyan birliği şuurunun oluşmasına, halkların birbirine yakınlaşması ve birleşmesine hizmet ettiği gibi, öte yandan Osmanlı devleti ile bölge arasındaki manevi bağların kopmasında da belirli bir rol oynamıştır.

Aslında bu Gregoryen topluluğu Gregoryenlik mezhebinden olmaları hasebiyle bütün komşularından farklı bir camia teşkil ediyordu. Yalnız bu ahalinin aynı dinde ve aynı coğrafi ve tarihi şartlar içinde bulunmaları Hıristiyanlık his ve şuurunun teşekkülüne, kuvvetlenmesine imkan vermiştir. Bu ülke ve halkların içinde bulundukları siyasi durum ve sosyal olaylar, aynı coğrafyanın çeşitli bölgelerinde yaşayan ve çok farklı din ve inanç sistemlerine mensup olan Türklerin, din birliği anlayışlarından hareket ederek kardeş ülke, müttefik ülke, düşman ülke vs. kavramlarının şekillenmesinde ve bu kavramları farklı bir şekilde algılamalarında etkili rol oynadığı gibi aynı zamanda muhataplarının tercihinde de belirleyici faktör olmuştur.

Dikkat çeken diğer bir husus da sözünü ettiğimiz Gregoryen Kıpçakların dillerin ‘Tatarca’ olarak adlandırmalarıdır;

Bašlanïyïrlar töräläri ermenilärniŋ ermeni tilindän… Tilindän ermeniniŋ latingä čïχargandïr, latindän polskiygä, a polskiydän bizim tilgä… Ne türlü ki bu bitiktä yazïlïptïr eki türlü til bilä – nemiččä da tatarčä (Garkavets 2003: 765). 

Türkiye Türkçesiyle:
Başlangıçta Ermeni töreleri Ermeni dilinde düzenlenmiştir Ermeni dilinden Latince’ye çevrilmiş, Latince’den Lehçe’ye, Lehçe’den de bizim tile... Bu kitapta yazıldığı gibi Lehçe ve Tatarca olmak üzere iki farklı dilde yazılmıştır. 

A. N. Garkavets bütün bunların haricinde sadece bir iki yerde türkčä (Türkçe) ve türkmän (Türkmen) tabirlerine rastlandığını ama her iki kelime de açık bir şekilde hakir ve tahkiramiz karakter içerdiğini belirtmektedir. Nasıl ki, vaktiyle Mısır Kıpçakları kendi dillerini Türkçe olarak adlandırıyorlar ama Türkiye’dekilerin diline Türkmence diyerek Türkmence’yi kaba ve aşağı buluyorlardıysa (Ercilasun 2007, I: 3), bu Gregoryen Kıpçaklar da kendi dillerine Kıpçakça, Tatarca demişler fakat Türk / Türkçe sözcüklerini farklı algıladıkları için asla Türkçe olarak adlandırmamışlardır.

Yalnız buradaki Tatarca tabiri herhalde daha sonraki dönemlerde Kırım Tatarcasından ve Tatarca ile Kıpçakça arasındaki benzerliklerden haberdar olan tercümanlar sayesinde yayılmış ve yerleşmiş olsa gerektir. Burada bizi ilgilendiren konu, bu Kıpçakların Gregoryenliğe ne zaman intisap ettikleri, nereden geldikleri ve bu kolonilerin ne zaman teşkil edildiği meselesidir.

Kıpçakların Hıristiyanlığın Gregoryenlik mezhebine intisabı, bu mezhebin ana taşıyıcıları olan Ermeni ahalisiyle bir araya gelmeleri ile birlikte başlamış olması gerektir. Araştırmacılara göre Kıpçakların ilk olarak Güney Kafkasya’da boy göstermeleri daha VIII.yüzyılda başlamıştır.

Altay topraklarını terk etmiş olan Kıpçakların bir kolu VII -VIII.yüzyıllarda Batıya doğru hareket etmişler ve VIII.yüzyılda Hazar hanlığı ile ittifaka girerek Güney Kafkasya’ya birkaç kez sefer düzenlemişlerdir (Şaniyazov 1974:45). 

722-723 yıllarında Kıpçakların Arran / Azerbaycan ve Ermenistan topraklarında iken Hazarlar ile birlikte Araplara karşı savaştıkları, 765 yılında da diğer Türk boyları ve yerli ahali ile birlikte Gürcistan’da Araplara karşı savaştıkları bilinmektedir (Buniyatov 1965:109, 115). 

XI.yüzyılda başkenti Ani şehri olan Bagrati Ermeni Beyliği’nin Selçukluların eline geçmesi ile Ermenilerin Kuzey Kafkasya ve Batıya doğru göçleri başlamıştır. Diğer kaynaklardan da pek iyi bildiğimiz gibi, söz konusu dönemlerde Kıpçak konfederasyonu; 
1. Orta Asya bölüğü, 
2. Volga-Yayık bölüğü, 
3. Doneç-Don bölüğü, 
4. Aşağı Dinyeper bölüğü, 
5. Tuna bölüğü olmak üzere beş bölükten ibaret olarak varlığını sürdürmekte (Rasonyı 1939: 409; 1993: 140), dolayısıyla Tuna ile İdil arasında bulunan bütün Kuzey Karadeniz stepleri Kıpçakların elinde bulunmaktaydı (Kudryaşov 1959:14). 

Şu halde, Kuzey Karadeniz sahilleri, Kuzey Kafkasya ve Hazar denizinin kuzey sahilleri Kıpçakların hakimiyetinde bulunması sebebiyle buraya göç eden Ermeniler de doğrudan Kıpçakların hakimiyeti altına girmiş bulunuyorlardı.

Bize göre, Kıpçakların Ermeniler ve onların inançları ile yakından tanışmaları işte bu dönemlerde başlamış olmalıdır. Öte yandan Kuman-Kıpçaklar birinci sınıf atlı asker olmaları sebebiyle, komşu devletler tarafından ücretli asker olarak sık sık davet edilmişlerdir.

Onlar bu sıfatla Lehistan, Macaristan ve hatta Çek (Bohemya) memleketinde de savaşmışlardır. Bu suretle Kıpçakların savaşçı hareket sahaları Orta Asya’da Harezm sınırlarından başlayarak Kafkaslarda Anadolu sınırları, Doğu Avrupa’da İdil Bulgarları, Rus Knezlikleri, Balkanlar’da Bizans, Orta Avrupa’da Lehistan ve Macaristan’a kadar çok geniş bir sahada cereyan etmiştir (Kurat 1992: 74-75). 

Kıpçaklardan bir zümre, 1109 yıllarında Ruslarla yapılan mücadele esnasında yenilgiye uğrayarak eski kudretlerini kaybedince 1118’de başbuğları Atrak’ın kumandasında O’nun damadı olan Gürcü Kıralı II. David’in daveti üzerine Gürcistan’a gelmiş ve kralın hizmetine girmiştir. Gürcü tarihçileri bu olayı şu şekilde anlatmaktadırlar:

“David’in tarihçisinin anlattığına göre kralın yanında metanetle savaşabilecek çok az müfreze bulunmakta, askerlerin çoğunun maneviyatı bozulmuş, orduda Selçuklu ordusunun yenilmezliği üzerine bir efsane yayılmış durumdaydı. Ülke insan gücüne ihtiyaç duymakta, fakat Gürcistan ahalisi devletin ihtiyaç duyduğu asker sayısını vermeye muktedir değildi. Ama kral bu karmaşık sorunu Kuzey Kafkasya’dan Gürcistan’a 40 000 aileden oluşan bir Kıpçak ordusunu davet ederek çok ihtiyatlı ve etkili bir şekilde çözmeyi başarmıştır” 

(Lordkipanidze 1974: 96-97; Murguliya 1971: 44, 47; Söz konusu dönem ve olaylar hakkında daha geniş bilgi almak için bakınız: Marie Félicité Brosset, Gürcistan Tarihi (Eski Çağlardan 1212 Yılına Kadar), çeviren H. D. Andreasyan, yayına hazırlayan E. Merçil, Ankara, TTK, 2003; Ayrıca, Gürcü kaynaklarına göre XI-XIV.yüzyıllarda Kuzey Kafkasya’daki Kıpçaklar hakkında daha geniş bilgiler edinmek için bakınız: Ançabadze Z. V., Kipçaki Severnogo Kavkaza po Dannım Gruzinskih Letopisey XI-XIV vv. / Materialı Sessiyi po Probleme Proishojdeniya Balkarskogo i Karaçayevskogo Narodov, Nalçik, 1960).

Atrak’ın maiyetinde aileleriyle birlikte 300 bini aşan kalabalık bir Kıpçak kitlesi bulunmaktaydı (Kurat 1992: 83-84). Gürcü Kıralı yukarıda belirtildiği gibi bunlardan 40 000 kişilik mükemmel bir (daimi) atlı ordu teşkil ederek Kür nehri kuzeyinde ve Şirvan’da yerleşen Türkmenlere hücum etmiştir (Toğan 1993: 102). 

Gürcülerin bu Kıpçak kuvvetlerine dayanarak Anadolu Selçuklularının hücumlarına karşı koydukları da bilinmektedir (Turan 1965: 174). Kral, Kıpçakların yardımı ile bütün ülkelerin hükümdarları üzerinde korku yaratmış, onlara büyük darbeler indirmiştir. Lordkipanidze, Kıpçakların Gürcistan’ın çeşitli bölgelerinde yerleştirildiğini, onların bir kısmının İç Kartli’de, bir kısmının da hudut bölgesini oluşturan Kuzey Ermenistan ve Ereti’de yerleştirildiğini, onların görevinin devlet sınırlarını korumak ve takviye etmek olduğunu belirttikten sonra şöyle devam etmektedir: 

“Kıpçaklar Gürcistan’da çabuk asimile olmuştur. Onlar Hıristiyan dinini kabul etmişler, Gürcü dilini benimseyerek yerleşik hayata geçmişler ve bu şekilde yerli ahaliyle karışmışlardır” (1974: 98). 

Kıpçakların askeri gücünden yararlanma geleneği müteakip Gürcü Krallarının zamanında da devam etmiştir. F. Kırzıoğlu’nun bilgilerine göre, daha sonra gelen ve “Yeni Kıpçaklar” olarak bilinen Kıpçakların çoğu, Gürcü-Ortodoks kilisesine bağlı olmakla birlikte bir takımı da, 1200’de fethettikleri Ani-Şeddadlı Emirliği ülkesindeki Gregoryen-Ermeni mezhebine girmişlerdir. 

Gümrü’nün güneyinde ve Elegez (Arakaz) dağının kuzeybatı eteğindeki Ertik kasabası yanında, büyük “Kıpçağ” adlı bir Ermeni yerli köyünün bulunması ve burada asıl adı “Kıpçaka Vank” (Kıpçak Manastırı) olup, “Harıc-a Vank” da denilen XIII. yüzyıldan kalma çok güzel bir tapınak ile, Elegez güneyinde, yine XIII. yüzyıldan kalma “Aştarak/Eşterek” kasabası kilisesinin (Başgırt boyu “Eşterek / Heşterek / İşterek kolunun Kıpçaklar ile buraya gelen topluluğundan kalma) ve ayrıca Iğdır’da bir “Kuçakh” (Kıwçakh) köyünün varlığı, Kıpçakların Elegez dağı çevresinde ve Aras’ın sağ tarafında da yayıldıklarını göstermektedir. 

Kıpçakların bir kısmı sonraları değişik sebeplerden ötürü Gürcistan’dan ayrılmış ve Kuzey Kafkasya’daki soydaşlarının yanına gitmişlerdir. 

Görüldüğü üzere, XII-XIII. yüzyıllardan itibaren Kür, Aras, Çoruk boylarına yayılarak bir kısmı Gürcü-Ortodoks kilisesine, diğer bir kısmı da Ermeni-Gregoryen Kilisesine bağlandıkları için Türkçe konuştukları halde sırf “haçperest” olmaları sebebiyle bu Kıpçaklara, Osmanlılara, Rum / Rumiyân denilmesi gibi “Gürcü” veya “Ermeni” denilmesi adet olmuştur (1992: 136-140).

Әliyeva’ya göre, Moğol istilası zamanında Ermenilerin bir kısmı Moğollardan kaçan kalabalık Kıpçak grupları ile birlikte Podolya, Galiçya bölgelerine doğru hareket etmişler, diğer bir kısmı da Moğol ordularının baskısıyla Pereskop’tan geçerek Kırım’a gelmişlerdir (2006: 90). 

Ermeniler özellikle Kefe, Solhat ve Sudak bölgelerinde yoğunlaşmışlar ve bu sefer de Kırım’da yaşayan Kıpçaklar ve Kıpçak kültürü ile karşılaşmışlardır. Garkavets’in çok doğru olarak tespit ettiği gibi, Ermenistan’ı terk etmek zorunda kalan pek çok Ermeni işte bu Kırım’da, Besarabya’da vs. uzun zaman Kıpçaklar ile komşu olarak yaşamışlar ve bunun sonucunda Kıpçak dilini öğrenmişlerdir. 

Ermeniler Kıpçak Türkçesini önce kilise dili, ardından da resmi dil olarak benimsemişlerdir. Öte yandan, bu karşılıklı etkileşimin sonucu olarak Gregoryenliğe intisap etmiş ve kendilerini “Ermeni” olarak adlandırmalarına rağmen Ermenice bilmeyen ve Kıpçak diliyle dua eden Kıpçak asıllı bir Gregoryen grubunun da bulunduğunu dikkatimizden kaçırmayalım. Araştırmalardan, başta Lvov, Kamenets-Podolsk, Lutsk olmak üzere Ukrayna, Lehistan, Romanya, Moldavya’daki vs. Gregoryen cemaatleri tarafından oluşturulan kolonilerin XIV. yüzyılın ilk yarısında, Altın Orda döneminde meydana geldiği bilinmektedir.

Daha sonraları, XV. yüzyılın sonunda Osmanlı Türklerinin Kefe şehrini ele geçirmeleri ile birlikte (1475) buraya koloni akınları da eklenmiştir. Kefe’li “Ermeniler” kütle halinde Kırım, Kefe şehrini terk etmişler ve Ukrayna’nın Podolya ve Galiçya bölgelerinde yaşayan dindaşlarının yanına göç etmişlerdir (Garkavets 2003: 758).

Tercüme, transkripsiyon ve yorumunu İ. A. Abdullin’in yaptığı, 1620’da Agop der Krikor oğlı1 tarafından Ermeni harfleriyle Kıpçakça yazılmış bir muhtırada “Ermenilerin” Kamenets-Podolsk’a göç ettikleri ve yerleştikleri zaman ve tarih hakkında çok muayyen bilgiler bulunmaktadır.

Agop yazısında “Ermenilerin”, muhtıranın yazıldığı 1620 yılından hemen 300 sene önce yani yaklaşık 1320 yılında Kamenest şehrinde yerleştiklerinden söz etmektedir (Abdullin 1971, 3: 118 -121). Agop’un verdiği bu bilgiler Kamenets Gregoryen kolonisinin kuruluşunun XIV. yüzyılın ilk yarısında gerçekleştiği hakkındaki bilgileri bir kez daha doğruladığı gibi, araştırmacı bu bilgilerin sonucunda Kamenets’teki “Ermeni” kolonisinin, Kıpçak dilini Kefe’de öğrenmiş Kefe’li Ermeniler tarafından değil, doğrudan doğruya Kıpçak dilli Ermeniler (yani Gregoryen Kıpçaklar G.A.) olan Ak Saray ahalisi tarafından kurulduğunu ortaya koymuştur (1971, 3: 119).

Zaten metinlerin sadece cüzi bir kısmının sırf Ermeni dilinde yazılmış olması durumu da Kıpçaklar ile birlikte batıya göç eden Ermeni asıllı Gregoryenlerin sayısına işaret etmektedir. Ermenilerin bir kısmı daha kalabalık olan Kıpçakların arasında erimiştir. Fakat XV-XVI. yüzyılın belli dönemlerinde Lvov mahkeme zabıtlarının (Kapral 2003: 741-754), XVI.yüzyılın ikinci yarısında da Kamenets- Podolsk mahkeme zabıtlarının bir kısmının Ermenice düzenlendiği olgusunu dikkate alırsak Ermenilerin diğer bir kısmının da kendi etnik özelliğini muhafaza ettiği anlaşılmaktadır.


Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz ki;
Avrupa’nın göbeğinde kendi kolonilerini meydana getirmiş olan ve “Ermeniler” olarak adlandırılan bu topluluk etnik bakımdan saf bir ırk veya milletten ibaret değildi. Töre Bitigi gibi bazı metinler, metinlerde rastladığımız bir takım kültürel veriler, Gregoryenlik’ten önceki bazı milli inanç ve tefekkürlerin muhafazası (Aynakulova 2007: 21-28), bu Kıpçak asıllı Ermenilerin=Gregoryen Kıpçakların, intisap ettikleri Ermeni kültürünün içinde Türk kültürünün en güzel örneklerini de yaşattıklarını göstermektedir. 

Bundan dolayı Podolya, Galiçya, Moldavya, Vlahya vs. gibi Doğu Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde yaşamış ve faaliyet göstermiş Gregoryen toplumunun önemli kısmını Hıristiyan fakat Türk asıllı Gregoryen Kıpçakların oluşturduğu kanaatindeyiz.

Bu Gregoryen Kıpçaklar diğer Ermeni grupları ve mensup oldukları Ermeni kültürüyle kaynaşarak bildiğimiz Ermeni harfleriyle yazılmış Türkçe metinlerin meydana getirilmesinde önemli katkıda bulunmuşlardır.



NOTLAR
Agop der Krikor oğlı, Kamenets Kroniği’nin yazarlarından biridir.

KAYNAKÇA:
1. Abdullin İ. A., “Pamyatnaya Zapiska” Agopa na Armyano-Kıpçakskom Yazıke (1620) / Sovetskaya Tyurkologiya, No: 3, 1971.
2. Altınkaynak E., Gregoryan Kıpçak Dil Yadigarları,IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2006.
3. Ançabadze Z. V., Kipçaki Severnogo Kavkaza po Dannım Gruzinskih Letopisey XI-XIV vv. / Materialı Sessiyi po Probleme Proishojdeniya Balkarskogo i Karaçayevskogo Narodov, Nalçik, 1960.
4. Aynakulova G. İ., Gregoryen Kıpçaklar ve Oniki Hayvanlı Türk Takvimi Üzerine / Millî Folklor, Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi, Yaz,No 74, 2007.
5. Balakayev M., Tomanov M., A. K. Kurışcanov. İssledovaniye po Leksike Starokıpçakskogo Pismennogo Pamyatnika XIII v.-“Tyurksko-Arabskogo Slovarya”//Sovetskaya Tyurkologiya,1971, No 3.
6. Baykara T., Anadolu’nun Tarihi Coğrafyasına Giriş I. Anadolu’nun İdari Taksimatı, Ankara, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1988.
7. Brosset M. F., Gürcistan Tarihi (Eski Çağlardan 1212 Yılına Kadar), Çeviren H. D. Andreasyan; Notlar ve yayına hazırlayan E. Merçil, Ankara, TTK, 2003.
8. Buniyatov Z., Azerbaycan v VII-IX vv., Baku, 1965.
9. Burnaby F., At Sırtında Anadolu, Çeviren F. Taşkent, İletişim Yayınları, İstanbul, 1999.
10. Caferoğlu A., Türk Dili Tarihi, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1984.
11. Canard M., Arminıya / Encyclopedia of İslam (Eİ), I. Cilt, New Edition, Leiden-London, 1960.
12. Chirli N., Algış Bitiği, Ermeni Kıpçakça Dualar Kitabı (An Armeno Kipchak Prayer Book), Haarlem-Netherlands: SOTA Türkistan ve Azerbaycan Araştırma Merkezi, 2005.
13. Daşkeviç Y. R., Armyanskiye Kolonii na Ukraine v İstoçnikah i Literature XV-XIX Vekov (İstoriografiçeskiy Oçerk), Erevan, İzdatelstvo AN Armyanskoy SSR, 1962.
14. Dunlop D. M., The History of the Khazars, 1954.
15. Garkavets A. N., “Kamenetskaya Hronika” Bratyev Svyaşennika Agopa i Aksenta, 1610-1652 / Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye I. Katalog i Tekstı Pamyatnikov Armyanskim Pismom, Almatı, “Deşt-i-Kıpçak”, 2002.
16……….………...., Kıpçakoyazıçnıye Armyane i Kıpçakskoye Armyanopismennoye Naslediye XVI-XVII Vekov / Garkavets A.N., Sapargaliyev G.; Töre Bitiği. Kıpçaksko-Polskaya Versiya Armyanskogo Sudebnika i Armyano-Kıpçakskiy Protsessualnıy Kodeks. Lvov, Kamenets-Podolskiy, 1519-1594. Almatı, “Deşt-i Kıpçak”, “Baur”, 2003.
17…….……….…..., Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye I. Katalog i Tekstı Pamyatnikov Armyanskim Pismom, Almatı, “Deşt-i-Kıpçak, 2002 (1084 sayfa).
18 ………………..., Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye II. Pamyatniki Duhovnoy Kulturı Karaimov, Kumanov-Polovtsev i Armyano-Kıpçakov, Almatı, Kasean / Baur, 2007.
19……….……..…., Zagadoçnıye Ukrainskiye Armyane, Kotorıye Govorili, Pisali i Molilis po Kıpçakski i 400 Let Nazad Napeçatali Pervuyu v Mire Kıpçakskuyu Knigu / Garkavets A.N., Kıpçakskoye Pismennoye Naslediye I. Katalog i Tekstı Pamyatnikov Armyanskim Pismom, Almatı, “Deşt-i Kıpçak”, 2002.
20. Garkavets A. N., Khurshudian E., Armenian-Qypchaq Psalter Written by Deacon Lussig from Lvıv 1575-1580,Ed. by Alexander Garkavets,Eduard Khurshudian,Almatı,“Desht-i Qypchaq”,2001.
21. Garkavets A.N., Sapargaliyev G. Töre Bitiği. Kıpçaksko-Polskaya Versiya Armyanskogo Sudebnika İ Armyano-Kıpçakskiy Protsessualnıy Kodeks, Lvov, Kamenets-Podolskiy, 1519-1594, Almatı, “Deşt-i Kıpçak”, “Baur”, 2003.
22. Grigoryan V. R., Aktovıye Knigi Armyanskogo Suda Goroda Kamenets-Podolska / İstoriçeskiye Svyazi i Drujba Ukrainskogo i Armyanskogo Narodov, Erevan, İzdatelstvo AN Armyanskoy SSR, 1961.
23….….……….…..., İstoriya Armyanskih Koloniy Ukrainı i Polşi (Armyane v Podoliyi), Erevan, İzdatelstvo AN Armyanskoy SSR, 1980.
24..….……..………., Ob Aktovıh Knigah Armyanskogo Suda Goroda Kamenets-Podolska (XVIXVII vv.) / Vostoçnıye İstoçniki po İstorii Narodov Yugo-Vostoçnoyi Tsentralnoy Yevropı I, (Pod Red. A. S. Tveritinovoy), Moskva, İzdatelstvo Nauka, 1964.
25. Grousset R., Başlangıcından 1071’e Ermenilerin Tarihi, Çeviren S. Dolanoğlu, İstanbul, Aras Yayınları, 2005.
26. Grunin T. İ., Dokumentı na Polovetskom Yazıke XVI v. Sudebnıye Aktı Kamenets-Podolskoy Armyanskoy Obşinı. (Transkriptsiya, perevod, predisloviye, vvedeniye, grammatiçeskiy kommentariy i glossariy T. İ. Grunina), Moskva, “Nauka”, 1967.
27. Ercilasun A. B., Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara, Akçağ AŞ., 2005.
28. Ercilasun A. B., Türk Dünyasının Entegrasyonunda Dilin Rolü / Gazi TÜRKİYAT, Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, Güz, 2007, I.
29. Ergin M., Türklerde Yazı ve Alfabeler, Ankara, TDEK, 2. cilt, 2. baskı, 1992.
30. Әliyeva L. A., Qıpçaqlar vә Azәrbaycan (Etnogenez Kontekstindә), Bakı, Bakı Universiteti Nәşriyyatı, 2006.
31. Faulmann C., Yazı kitabı Tüm Yerkürenin Tüm Zamanların Yazı Göstergesi ve Alfabeleri, Çeviren I. Arda, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayını, 2001.
32. Katanov N. Ö., Etnografiçeskiy Obzor Turetsko-Tatarskih Plemen, Kazan, 1894.
33. Kapral M., Pravovoye Ustroystvo Armyanskoy Obşinı Lvova v XIV-XVIII vv. Obzor Dokumentov/ Garkavets A.N., Sapargaliyev G., Töre Bitiği. Kıpçaksko-Polskaya Versiya Armyanskogo Sudebnika i Armyano-Kıpçakskiy Protsessualnıy Kodeks, Lvov, Kamenets-Podolskiy, 1519-1594, Almatı, “Deşt-i Kıpçak”, “Baur”, 2003.
34. Kasapoğlu Çengel H., Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesiyle Yazılmış TÖRE BİTİĞİ ve Eserdeki TÖRE, YARGI, BİTİK Terimleri Üzerine, Gazi TÜRKİYAT Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, Güz, 2007, No: 1, s. 77-95.
35. Kırzıoğlu M. F., Yukarı-Kür ve Çoruk Boyları’nda Kıpçaklar. İlk Kıpçaklar (M.Ö. VIII - M.S. VI.ve Son Kıpçaklar (118, 1195) İle Ortodoks - Kıpçak Atabekler Hükümeti (1267-1578) (Ahıska / Çıldır Eyaleti Tarihi’nden, Ankara, TTK, 1992.
36. Koçaş S. M., Tarihte Ermeniler ve Türk-Ermeni İlişkileri, Ankara, Altınok Matbaası, 1967.
37. Köprülü M. F., Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul, Ötüken Yayınları, 1984.
38. Kraelitz-Greifenhorst F., Ermeni Harfleriyle Türkçe Hakkında Araştırmalar, Çeviren H. T. Karateke, Kebikeç, No 4, 1996.
39. Kudryaşov K. V., Borba Rusi s Koçevnikami Priçernomorskih Stepey / Kudryaşov K. V., Pro İgorya Severskogo, Pro Zemlyu Russkuyu, Moskva, 1959.
40. Kurat A.N., IV.-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri, Ankara, Murat Kitabevi, 1992.
41. Kurışcanov, K İstorii İzuçeniya Razgovornoy Reçi Kıpçakov XIII-XIV vv. // İzvestiya AN KazSSR, Seriya Obşestvennıh Nauk, 1970, No 6.
42. Kut A. T., Ermeni Harfleriyle Basılmış Türkçe Destanlar I, Halk Kültürü,1984 /3,İstanbul, 1984.
43. Kut A.T., Ermeni Harfleriyle Basılmış Türkçe Halk Kitapları,Halk Kültürü, 1984/1,İstanbul,1984.
44. Lordkipanidze M. D., İstoriya Gruzii XInaçale XIII v.v., Tbilisi, Metsniereba, 1974.
45. Murguliya N. P., K Voprosu Pereseleniya Polovetskoy Ordı v Gruziyu // İz İstoriyi Ukrainsko-Gruzinskih Svyazeyi, AN Ukrainskoy SSR, Kiyev, İnstitut İstoriyi, 1971.
46. Pamukçiyan K., Ermeni Harfli Türkçe Elyazması Bir Destan/Halk Kültürü,1984/3,İstanbul, 1984.
47. Pamukçiyan K., Ermeni Harfli Türkçe Metinler, Aras Yayını, İstanbul, 2002.
48. Pamukçiyan K., İkinci Sultan Mahmud’a Dair Ermeni Harfli Türkçe Dört Manzum Methiye / Belleten, C., LIV, Sayı 209-211, s. 1053-1071, Ankara, TTK, 1991.
49. Pritsak O., Kıpçakça / Tarihi Türk Şiveleri, Derleyen Mehmet Akalın, Ankara, Atatürk Üniversitesi Yayınları, No 551, 1979.
50. Rasonyı L., Tarihte Türklük, Ankara, TTK, 1993.
51 Rasonyı L.Tuna Havzasında Kumanlar/Belleten, III.Cilt,Sayı 11/12, s.401-422,Ankara,TTK,1939.
52. Şaniyazov K. Ş., K Etniçeskoy İstoriyi Uzbekskogo Naroda, (İstoriko-Etnografiçeskoye İssledovaniye na Materialah Kıpçakskogo Komponenta), Taşkent, “Fan”, 1974.
53. Toğan A. Z. V., Azerbaycan / İslam Ansiklopedisi (İA), C. II., İstanbul, 1993.
54. Turan O., Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, Ankara, 1965.
55. Tümer G., Küçük A., Dinler Tarihi, Ankara, Ocak Yayınları, 1997.
56. Uras E., Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul, 1987.
57. User H. Ş., Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara, Akçağ, AŞ., 2006.
58. Vostoçnıy Turkestan v Drevnosti i Rannem Srednevekovye: Etnos, Yazıki, Religii, Redaktor A.A. Pimenov, Moskva, Nauka, Glavnaya Redaktsiya Vostoçnoy Literaturı, 1992.
59. Zajaczkowskı A., Karaims in Poland. History, Language, Folklore, Science, Panstwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa Mouton & Co, La Haye-Paris, 1961.
60. Garkavets A. N., http://www.qypchaq. unesco.kz
61 ……………….., http://www.qypchaq.unesco. kz/Qypchaq_Languages_Rus.htm
62. ……………….., http://www.qypchaq.unesco. kz/Garkavets-En.htm vs...
pdf:

___________________

*WRITTEN MONUMENTS OF TURKIC LANGUAGES:

1-Alexander Garkavets. Qypchaq Written Heritage. Volume I. Catalogue and Texts of Monuments Written in Armenian Script. Russian Version.– Almaty: Desht-i Qypchaq, 2002.– 1084 p.
2-Alexander Garkavets. Qypchaq Written Heritage. Volume II. Monuments of Spiritual Culture. Russian Version.–Almaty: KASEAN; BAUR, 2007. - 912 p.
3-Alexander Garkavets. Qypchaq Written Heritage. Volume III. Qypchaq Dictionary.–Almaty: Baur, KASEAN, 2010. – 1802 pages
4-Alexander Garkavets. Qypchaq Dictionary. A Separate Edition. – Almaty: Almatykitap Baspasy, 2011. – 1802 pages.
5-Alexander Garkavets. Codex Cumanicus: Qypchaq-Cuman-Polovets texts XIII-XIV centuries. -
Almaty: Desht-i Qypchaq, Baur, 2004. - 60 pp.
6- Alexander Garkavets. Armeno-Qypchaq manuscripts in Ukraine, Armenia, Russia: Catalogue. 
Second, revised edition. - Almaty: Desht-i Qypchaq, 2002.
7-Qypchaq-Polish version of the Armenian Code of Laws and Armeno-Qypchaq Code of Practice, 1519-1594 / Ed. by Alexander Garkavets and Ghairat Sapargaliev.- Almaty: Desht-i Qypchaq, 2003.– 792 pp.
8-Armenian-Qypchaq Psalter written by deacon Lussig from Lviv, 1575/1580.
9-Urum play about Ashykh Garib. Urum texts from Mariupol’. Urum Gospel from Greek village Karakuba in Crimea. Fragments
10-Turkic Runic and Greek inscriptions on vessels of so-called «Attila treasure» from Nagy-Szent-Miklos, Romania

HEPSİ LİNKTE:

..............

*"Ancaq erməni etnonimi ilk dönəmlərdə bugünkü haylara de­yil, tamamilə başqa dilə və mədəniyətə mənsub subar türklərinin er­men adlı boylarına aid olmuşdur."

Haylar necə erməni oldu? Prof.Dr.Firudin Ağasıoğlu Celilov

/ link

*Turkic tribal divisions were also called Arman/Erman/Ermen

How Hays Became Armenian Prof.Dr.Firudin Ağasıoğlu Celilov

/ link

* THE ARMENIANS IN HISTORY AND 

THE ARMENIAN QUESTION by ESAT URAS - PDF:

.......

* Gregoryen Ermeniler , Kıpçak Türk'ü mü?: / link

* Armeno-Kıpchak: / link

* Algiş Bitig : / link

* KIPCHAKS / link

* Armeno-Kipchak Texts in the Alchemical Treatise by Andrzej Torosowicz (17th Century) / link

* Kypchak-Armenian Language of Armenian Community from Southern and Western Ukraine/ link

........

* Bazı kaynaklarda ise bundan farklı olarak Ermenilerin kökeninin Urartulara dayandığı tezi iddia edilmektedir. Fakat günümüzde artık bu tezin geçerliliği kalmamıştır çünkü Ankara Üniversitesi Antropoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Erksin Güleç ile Doktora Öğrencisi Araş. Gör. Ayşen Açıkkol’un yaptığı çalışma ‘Urartularla akraba oldukları’ yönündeki Ermeni tezlerini bilimsel açıdan çürütmüştür.

Ermeniler, 8–7. yüzyıllar arasında Doğu Anadolu ve Kafkaslarda güçlü bir uygarlık kuran Urartularla tarihsel köken açısından akraba olduklarını, Van başta olmak üzere Urartu hegemonyası altında bulunan toprakların kendi yurtları olduğunu iddia etmekteydi. Bu tez, arkeolojik ve dilbilimsel açıdan geçmişte çürütülmüştü. Şimdi de iddianın gerçeği yansıtmadığı antropolojik açıdan ispat edildi. Bunun öncesinde ise ilk defa dil farklılığından hareketle Ermeniler’in Urartuların devamı olamayacağı kanıtlanmıştır.

Gregoryen mezhebinin kurucusu olan Aziz Gregor, Hay kavmine mensup değildir, Partlı’dır (Partlar Dış-İskitler'dir, yani Türk'tür-SB). Yine Arsasid hanedanı ve Tiridat da Fars kökenlidir. Bu konuda tarihçilerin büyük çoğunluğu hemfikirdir. Bunun yanı sıra Aziz Gregor’un Türk olduğunu hattâ Dede Korkut’la aynı kişi olduğunu iddia edenler de vardır. Dahası Haylar’ın yazı dilleri olmadığından, Aziz Gregor Hıristiyanlık’ı yaymak için Grekçe ve Süryanice’yi kullanmıştır. Ayrıca yine bu dönemde Türkçe’nin Gregoryen dinî eğitiminde oynadığı role de dikkat çekmek gerekir.

Hicri 1031 yılında Osmanlı padişahının Ankara ve Kayseri sancakbeylerine hitaben yazdığı bir fermanda, Anadolu’daki Gregoryen Türk ailelerinin çocuklarının, Gregoryen kilisesindeki Ermeni papazlarca ayartılıp eğitim bahanesiyle manastırlara götürüldüğü ve buralarda asimile edilerek Ermenileştirildiği ve ahalinin bu durumdan kaynaklanan şikayetlerinin giderilmesi belirtilmektedir.

Bir diğer örnek ise kişi adlarının değişiminde gözlemlenmektedir. Önceleri ana dillerini olduğu gibi kişi adlarını da, hatta kilise görevlisi olan Türkler dahil olmak üzere, korumayı başaran Gregoryen Türk toplulukları, daha sonra zamanla Hay (Ermeni) adları almaya başlamışlardır.

Sonuç olarak denebilir ki, Gregoryen Kilisesi’nin Ermenilerin milli kilisesi olduğu tezi, mono milliyetçi Ermeni milli yapılanmasını güçlendirmek için ortaya atılmıştır. Bugün Gregoryen inançlı Ermeni milleti içinde Hay kavmi dışındaki Türk, Pers, Grek, Süryani ve Partlı gibi diğer etnik grupları görmüyor isek bu, Ermenilerin mono milliyetçilik ve buna bağlı asimilasyon ve etnik temizlik politikaları sebebiyledir. 

Özetlemek gerekirse; Ermeniler, Gregoryen cemaatinin ürettiği her türlü kültür değerini Ermenilik adına sahiplenmiş ve Hay etnik kimliği dışındaki toplumları ya zorla asimile etmiş ya da bölgeden sürmüştür. Bu tarihî gelişim seyri içerisinde, Bulgar Türkleri’nin Slavlaşmasına benzer bir şekilde Gregoryen inançlı Türklerin ‘Hay’laşması süreci yaşanmıştır.

Bir Başka Açıdan Ermenilerde Din - Yıldız DEVECİ BOZKUŞ

ERMENİ ARAŞTIRMALARI, Sayı 14-15, Yaz - Sonbahar 2004

link

........

‘Ermeno-Kıpçak’ dedikleri mavi gözlü Ermenilerin ataları 

Kıpçak Türkü'dür.

Kıpçakların Türklüğü gözardı edilemeyen bir gerçektir, 

lakin Türk'ü silip ona bile sahip çıkıyorlar....

Saygılar,

SB.

KIPCHAK TURKS.

YOU CAN'T WRITE ABOUT HISTORY WITHOUT TURKS.

İlgili diğer yazılar:
AKDAMAR- HIRİSTİYAN KIPÇAK TÜRKLERİ'NİNDİR
GREGORYEN KIPÇAKLAR VE ONİKİ HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ ÜZERİNE
Öşvank Kilisesi ve Manastırı
KUMAN-KIPÇAK / CUMAN-KIPCHAK
KUMAN-KIPÇAK / CUMAN-KIPCHAK

____________________________________

____________________________________