Kallinos (Callinus) of Ephesus

Boys, how long are you going to shrink?

When will you show some heart?

Aren't you ashamed to face your past,

and play the coward's part?

You think you're living in times of peace,

the same as you've always done;

But your country's fast in the grip of war,

and it's time for a man and a gun.

And a man's work now is to fight the foe,

and to kill one more as he falls;

And it's glory to you to fight the foe to the death

when your country calls.

What do you think your country is?

It's home, and kiddies, and wife,

It's friends, sweethearts, and fellow men;

it's all that makes your life.

The fellow that shrinks gets never a thought,

he's never missed at all;

But the boy that fights is the darling of all;

and his memory's dear should he fall.

Yes, it's bitter pain to his country's heart

when a brave man bites the dust;

But if he lives, he's a god to his folk

he's a tower of strength they trust.

Kallinos (Callinus) of Ephesus

A lyric poet

source:
The lines from Callinus (690 B.C.), of which the following are a translation, were written when the Scythians (cognate with the Huns) threatened Ephesus. reading from June 1915 - link


SB Note:

* It was not Scythians, but Cimmerians, and both of them are cognate with the Huns. 

* Ephesus used to be called Smyrna, as for instance in a passage of Callinus, who in addressing Zeus calls its inhabitants Smyrnaeans: "and have pity on the Smyrnaeans;"

* Callinus of Ephesus is also the earliest author who mention Homer. But the most notable Homeric critics of antiquity was Zenodotus of Ephesus, librarian of the great library at Alexandria under Ptolemy Philadelphus (who reigned 285-247 BC). Zenodotus edit also the books of Homer.





The Elegiac Poems of Callinus

“ Callinus: How long will ye lie idle? When, young men, will ye show a stout heart? Have ye no shame of your sloth before them that dwell round about you? Purpose ye to sit in peace though the land is full of war?  ...   more: / more:

Cimmerians Huns

"Ancient sources provide detailed information that the Cimmerians belonged to the Scythian people who were later called the Huns. Generally speaking, the Ancient Greeks bestowed the appellation "Scyth" on all those European tribes whose religious orientation, to judge from the semantic implications of the word, centred on fire worship. The name the peoples themselves used to describe their race was, however "As"."

Türkic-lingual Period Of European History

by Yu.N.Drozdov, 2011

MÖ.7.yy'da Kral Lygdamis komutasındaki Kimmerler'in işgali

Efes Müzesi -Selçuk

"Kaynaklarda geçen Lygdamis Tugdamme (Toktamış) 'dir ve Kimmerler Türk'tür, Hunların atasıdır."

(Müze yetkilileri açıklamaya bunu ekleyememiş !..)

Tuqdamme:

"Strabonun əsərində Luqdamis şəklində yazılmış bu ad akkad yazılışına (mTug-dam-mi-i) uyğun Duqdamis formasında bərpa olunmuşdur. Vaxtilə Börülər, Atabəyliyinin qurucusu Atabəy Tuğtekinin adındakı tuğ (bayraq) sözü ilə bağlı Tuqdamme adının da “damı bayraqlı” anlamı daşıyan və tuğdamlı>tuğdammı dəyişməsinə uğrayan elbəy ləqəbi olduğunu söyləmişdik, lakin buna tam əmin deyilik, çünki Duqdamis forması bu yozuma girmir və daha çox Toxtamış adındakı toq-ta-mı elementləri ilə izah olunmasını ön plana çəkir. Hər iki halda bu adın türk antroponimi olması şübhə doğurmur. Qədim türk abidələrində Tuk-tekin, Tuk-Varsen adları bəllidir. Bu da bəllidir ki, 1146-da Malazgirdə yaxın Tuğtab şəhəri neçə 

əsr əvvəl Tuğdamlının at oynatdığı Qamər bəyliyinin ərazisində idi."

Prof.Dr.Firudin Ağasıoğlu

"Assyrian sources who call kimmers “gamira” tell about them Manna, I mean as inhabitants of Azerbaijan and tell the name of their ruler Tuqdammen (Tokhtamish). (8.327-219). "

Prof.Bahtiyar Tuncay

Gençler, daha ne kadar küçüleceksiniz?

Ne zaman biraz yürek göstereceksiniz?

Geçmişinizle yüzleşmekten utanmıyor musunuz,

ve korkaklığı oynamak?

Sen, barışta yaşadığımızı sanıyorsun

Her zaman yaptığın gibi ;

Ama ülken hızla savaşın pençesinde...

KURŞUNLANAN TÜRKOLOJİ

Yahya Kemal, Edebiyata Dair” adlı kitabında “Kalble Dil” başlıklı yazısına “Kalbi olanların dili yok, dili olanların kalbi yok.” diye başlar. Milletleri derinden etkileyen büyük felaketler ve bunun neticesi olan acılar kendiliğinden dile gelmezler. Şairler veya yazarlar ancak bunları kaleme alır ve sonrakilere aktarırlar.


Prof. Dr. Ahmet Buran’ın Kurşunlanan Türkoloji adlı kitabını okuyunca milletinin yaşadığı felaketleri kalbinin en derinlerinde duyan bir insanın dilinden dökülen çığlıkları, acıları, ıstırapları gördüm ve sonra düşündüm ki insanın kalbi ve dili bir arada olunca ortaya “Kurşunlanan Türkoloji” çıkıyormuş.


Elazığ’da faaliyet gösteren Manas Yayıncılık tarafından basılan Kurşunlanan Türkoloji adlı eser, 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın ilk yarısı arasında, yaklaşık yüz yıllık zaman dilimi içinde Türk dünyası coğrafyasında meydana gelen sürgün, kıyım ve ölümlere kısacası Türklüğün trajedisine tutulmuş bir aynadır. Yüzlerce yıl dünyanın dört bir köşesine insanlığı, adaleti, hoşgörüyü götüren bir milletin son yüzyılda maruz kaldığı acılar, bütün dehşetiyle ortaya konulmaktadır.


Ahmet Buran, Moskova’da bulunduğu sırada “Repressirovannaya Turkologiya” adını taşıyan bir kitap görür. Bu kitapta, Sovyetler Birliği döneminde sırf Türkolojiyle ilgilendikleri için cezalandırılan Türkologların bir kısmının hayat hikâyesini okuyunca çok etkilenir ve bu konuyla ilgili daha fazla bilgi ve belge toplamaya başlar. Ahmet Buran, bu eseri yazma amacını ve adını “ da Kurşunlanan Türkoloji” koymasının sebebini şöyle açıklamaktadır:


""Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra “Repressiya Kurbanları” ile ilgili çok sayıda kitap yayınlanmıştı. Repressirovannaya Turkologiya adlı kitabın ilhamıyla bu konuda yazılmış kitapları ve makaleleri toplamaya başladım ve gördüm ki, gerçekten büyük bir sorumluluk altındayız. Değişik Türk topluluklarına mensup binlerce aydın, “Türkçü, Turancı, halk düşmanı, sistem karşıtı, Japon ya da Alman ajanı” olmakla suçlanarak, sürgüne gönderilmiş, baskı altına alınmış, hapsedilmiş ya da kurşuna dizilerek öldürülmüşlerdi.

Türkler sözkonusu olunca Uluslararası hukukun, adalet ve insan haklarının işe yaramadığını biliyordum. Bu durumda beynimde Gaspıralı’nın sözleri yankılandı:

“Millete hizmet etmek istiyorsan, elinden gelen işle başla...”

Evet, bunları yazmak elimden gelebilirdi ve ben çeşitli kaynaklarda yer alan, ancak kamuoyu tarafından çok ayrıntılı olarak bilinmeyen bu olayları yazmaya başladım. Bu çalışma vesilesiyle öğrencilik yıllarımdan beri adlarını ya da bir kısım eserlerini bildiğim, Samoyloviç, Polivanov, Hocayev, Çobanzade, Cumabayev, Baytursunov, Tınıstanov, Atnagulov, Gubeydullin, Şabdanov, Jubanov, Şonanov, Aliyev, Asan, Kurmanov, Simumyagi, İpçi, Zebirov, Şeref, Hasanov, Arabayev, Azizoğlu … gibi birçok dilbilimci-Türkoloğun cezalandırıldığını ve genellikle de kurşuna dizilerek öldürüldüklerini öğrenince gerçekten çok üzüldüm.


Elbette öldürülenler burada sayılanlarla sınırlı değildi ve daha birçok şair, yazar ve devlet adamı öldürülmüştü. Öldürülen bu şair, yazar, fikir ve devlet adamları Türk topluluklarının fikir ve kanaat önderleriydi. Onlar Türk toplumuna yol gösterecek, Türk dilini işleyecek ve Türk aydınlanmasını gerçekleştireceklerdi.


Onları yok etmek, Türk milletini, yolunu aydınlatacak ışıktan yoksun bırakmak demekti. Onlar sadece bir can değil, bir millet demekti…Onun için bu kitabın adına “Kurşunlanan Türkoloji” dedim.""


İki bölümden meydana gelen 1. bölümü Korku Tüneli (s. 19-234), 2. bölümü Kurşunlanan Türkoloji (237-389) adlarını taşıyan eser bir Ön Söz (s. 7-12) ile başlamaktadır. Buran, ön sözde Türk dünyasının bulunduğu alanı kısaca belirledikten sonra, 1552’de Kazan’ın Ruslar tarafından işgaliyle başlayan ve İdil-Ural, Kırım, Kafkaslar ve 19. yüzyılın ikinci yarısında Türkistan’ın işgaline kadar devam eden sürece değinir. Batıda ise 1683 yılındaki Viyana yenilgisi ile başlayan Osmanlı çekilişi devam eden asırlarda Kuzey Afrika, Arabistan yarımadası, Irak, Suriye, Balkanlar ve Avrupa’daki toprakların önemli bir kısmının kaybedilmesiyle son bulur.16. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar devam eden dönem Türklerin güç kaybetmeye başladığı, toprak kaybettiği, insan kaybettiği, büyük acılara düçar olduğu yıllardır.


İki bölümden oluşan eserin Korku Tüneli adını taşıyan birinci bölümünde 19. yüzyılın ikinci yarısı ile 20. yüzyılın ilk yarısı arasında, yaklaşık yüz yıllık zaman dilimi içinde Türk dünyası coğrafyasında meydana gelen bu sürgün, kıyım ve ölümler özetlenmiştir. Türkler Kırım’da, Balkanlarda, Kafkaslarda, İdil-Ural’da, Batı Türkistan’da, Doğu Türkistan’da, İran, Irak, Suriye Bölgeleri ile Anadolu’da gerçek bir ölüm kalım mücadelesine girişmiş ve nüfuslarının yarıdan fazlasını kaybetmişlerdir.


Yazarın kendi ifadesiyle: “Kitabımızın bu bölümünde, sonsuza akan zaman yolculuğunda, Türklerin panik halinde girdikleri, yüz yıllık karanlık “korku tüneli”nden sağ çıkanları ile çıkamayanlarının öyküsü özetlenmiştir.” (s. 9).


Yazar, Korku Tüneli adını taşıyan birinci bölümü (s. 19-234) kendi içerisinde yedi ana başlık altında ele almıştır. Bu bölümün ilk ana başlığı “20. Yüzyılda Türklerin Uğradığı Sürgün, Baskı ve Soykırımın Genel ve Kısa Tarihçesi” (s. 19-21) adını taşımaktadır. Yazar, efsanelere/destanlara göre Türk tarihinin bir soykırımla başladığını ve bu sürecin 20. yüzyıla kadar da kısman böyle devam ettiğini, 20. yüzyılın ise Türkler için “kara” bir yüzyıl haline dönüştürüldüğünü ifade eder.


İnsanlığın yaşadığı derin acılardan sonra demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü ilkesinin bütün dünyada benimsenen ortak değerler haline getirildiği 20. yüzyılda Türkler yine kaybetmeye devam etmişlerdir. Yazar, bu bilgileri verdikten sonra, 18 ve 19. yüzyıllarda devam edip 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar kaybeden, göç eden, sürgün edilen ve soykırıma mahkum bırakılan Türklerin yaşadığı acıları ise altı ana başlık altında anlatır.


İlk başlık “Balkanlarda” (s. 23-36) adını taşımaktadır. Bu bölümde, Avrupa’da ve Balkanlarda hakim olduğu süre içinde bir çok farklı etnik grubu hoşgörü ve adalet içerisinde yaşatan Türklerin 1687’den başlayıp 1989’a kadar devam eden süreçte geriye çekilirken yaşadığı acılar ve kaybettikleri insanlar konu edilir.


Mora yarımadasında yaşayan 20.000 Türkü Yunanlılar, Harmanlı’daki 20.000 Türkü ise Bulgarlar bir kerede katlederler. Sadece Balkan Savaşı sırasında meydana gelen göçte, 600.000 Müslüman öldürülür.


1877/78 Osmanlı-Rus savaşında bir Alman demir yolu memurunun hatıralarında “Yolda dört yüz cesede rastladım. Üst üste yığılmışlardı ve hepsi çıplaktı. Kadın, erkek, çocuk hepsi önce karda, soğukta çıplak bırakılmış, sonra öldürülmüşlerdi. Bunların içinden iki yaşında bir çocuğu ben kurtardım.” geçen bu ifadeler Türklerin Balkanlarda uğradığı soykırımı açıkça anlatmaktadır.


Yazarın da ifadesiyle Balkan savaşları, Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki topraklarının % 83’ü, nüfusunun da % 69’unu kaybetmesiyle sonuçlanmıştır.


“Adalarda” (s. 37-49) başlığını taşıyan bölümde ise Türk milletinin Kıbrıs’ta (s. 37-46) ve Girit’te (s. 46-49) yaşadığı acılardan bahsedilir. Kıbrıs ve Girit’te de sonuç farklı olmamış yine binlerce insan Rum ve Yunan çetecileri tarafından öldürülmüş, on binlerce insan da vatanlarından göç etmek zorunda bırakılmışlardır.


Kitabın diğer bölümlerinde olduğu gibi bu bölümde de Türklerin yaşadığı acıları gösteren fotoğraflar bulunmaktadır. 42. sayfada, Kıbrıs’ta görev yapan Dr. Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi ve üç çocuğunun banyo küvetinde kurşunlanarak katledildiklerini gösteren fotoğraf, Türklerin maruz kaldığı vahşetin yanı sıra Rumların ve Yunanlıların alçaklığını da açıkça ortaya koymaktadır.


“Sovyetler Birliği’nde” (s. 51-147) başlıklı bölümde 1930 ila 1950 yılları arasında Türklerin bulundukları yerlerden sürülerek ülkenin başka yerlerinde yaşamaya mecbur edilmeleri ve bu süreçte yaşanan acılar dile getirilir. Bu dönem Sovyetler Birliği’nde insan olmanın hele hele Türk olmanın çok zor olduğu yıllardır. 1931’den 1933’e kadar toplam 1.317.000 kişi bulundukları yerden çıkarılmıştır.


Sadece 1937-1938 yılları arasında 1.500.000 insan siyasi baskılara maruz kalmıştır. Bunlardan 1.344.500 kişi hüküm giymiş, 681.692 kişi ise hunharca katledilmiştir. 2. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında Sovyetlerde 3.332.560 kişi yaşadığı topraklardan çıkarılmıştır. Bu süreçte resmi rakamlara göre 10 milyon insan öldürülmüştür. Ancak, yazarın ifadesine göre bu rakamın 30-40 milyon arasında olduğu tahmin edilmektedir.


Sovyetlerin uyguladığı bu baskı neticesinde o coğrafyada yaşayan birçok halk mağdur olmuştur. Ancak Türkler her zaman olduğu gibi bu dönemde de yok olmaya, kaybetmeye devam etmişlerdir.


Bu bağlamda Karaçay-Balkar Türkleri, Kırım Türkleri, Ahıska Türkleri vatanlarından sürülmüşler, büyük acılar yaşamış, binlercesi yollarda ölmüştür. Yazar, bu bölüm içinde Sovyetler Birliği’nde yaşayan Türkleri “İdil Ural’da” (s. 83-94), “Kafkaslarda” (95-119) ve “Batı Türkistan’da” (121-147) başlıkları altında ele almış ve Tatar, Başkurt, Azeri, Ahıska, Karaçay-Balkar, Kırgız, Kazak, Özbek, Türkmen gibi Türklerin yaşadığı acıları, maruz kaldıkları işkenceleri, tabi tutuldukları insanlık dışı davranışları, açlık felaketini belgeleriyle ortaya koymuştur.


Sovyetler Birliği coğrafyasında ölümün kol gezdiği, baskı, işkence, sürgün ve hapis cezalarının sıradan olaylar haline geldiği ve milyonlarca insanın mağdur olduğu dönemin anlatıldığı bu bölümü okumak çok zor, fakat anlatmak neredeyse imkânsız gibi! Kırgızistan’daki vahşetin yalnızca bir bölümünü anlatan Çon Taş katliamını okumak bile kitabın tamamı hakkında bir fikir verebiliyor.


Çon Taş katliamı *, 1937 yılında tutuklanan ve içerisinde Cengiz Aytmatov’un babası Törekul Aytmatov’la birlikte, Kasım Tınıstanov, Bayalı İsakayev, Osmonkul Aliyev gibi çok değerli bilim adamı ve aydınların da bulunduğu 137 kişinin 1938 yılında öldürülmesiyle son bulan hazin bir olaydır.


1938’de kurşunlanarak öldürülen ve bugün Ata-Beyit denilen yere gömülen bu 137 kişinin akıbeti ancak 1991 yılında Bübüyra Kıdıraliyeva adlı bir kadının anlattıklarından sonra anlaşılabilmiştir.


1937’den sonra yıllarca resmi makamlara başvurarak yakınlarını arayan insanlar, ancak 1991 yılında toplu bir mezarda yakınlarını bulabilmişlerdir. Ahmet Buran bu bölümde şöyle bir hatırasına da yer veriyor:


“2004 yılında, katledilen 137 kişinin toprak altından çıkarılışını gösteren resimlerin, katledilen kişilerin kemiklerinin, kafataslarının ve özel eşyalarının sergilendiğini Ata-Beyt’teki “vahşet müzesi”ni gezerken, Tatar asıllı olan müze görevlisi bize, cesetler çıkarılırken orada olduğunu, Devlet Başkanı Askar Akayev ve Cengiz Aytmatov’un da bizzat çalışmaları izlediklerini, kimlik tespitleri yapıldıktan sonra Törekul Aytmatov’un kemiklerinin bir sandığa konulduğunu ve Cengiz Aytmatov’un babasının kemikleri başında “Baba! Elli yıldır seni arıyordum, neredeydin!” diyerek hıçkırarak ağladığını anlatmıştı.”


Bu dram yalnız Cengiz Aytmatov’un değil o coğrafyada yaşayan bütün Türklerin hatta bütün halkların dramıdır. Bu dönemde bilim adamı, doktor, asker, öğretmen, parti görevlisi, yazar, köylü, ev hanımı; Hıristiyan, Müslüman olmanın Sovyet yönetimi bakımından hiçbir önemi olmamış, “Yüce Stalin” ve oluşturulmaya çalışılan ortak “Sovyet vatandaşı” tipi tek gerçek olarak kabul edilmiştir.


Farklı düşünenler ve davrananlar “halk düşmanı” ilan edilmiş, sürgünden ölüme kadar her cezaya çarptırılmıştır.


Korku Tüneli adlı birici bölümün beşinci başlığı “Doğu Türkistan’da” (149-157), altıncı başlığı “Irak ve İran’da” (s. 159-169) ve yedinci başlığı “Türkiye’de” (171-234) adlarını taşımaktadır.


Yazar, bu bölümlerde sırasıyla Çin’e bağlı olarak yaşayan Doğu Türkistan’daki, Irak ve İran’daki Türklerin uğradığı haksızlıkları, asimilasyon politikalarını belgelerle ve fotoğraflarla gözler önüne sermektedir.


Sovyetler Birliği döneminde yaşamış bugün bir kısmı bağımsız, bir kısmı da özerk olan Türklerle konuştuğumuzda sıklıkla işittiğimiz bir cümle vardır: “Türkiye’de Türk olmak kolay!” diye.


Eserin “Türkiye’de” (s. 171-234) başlıklı bölümü okuduğumuz zaman, aslında Türkiye’de Türk olmanın o kadar da kolay olmadığını anlayabiliyoruz. Yüzyıllarca aramızda hoşgörü ve adalet içinde yaşayan, her türlü maddi ve manevi imkânlara sahip olan Ermeni ve Rumların yapmış oldukları katliamları okuyunca (s. 172-189) Türkiye’de gayrimüslim veya gayritürk olmanın aslında daha kolay olduğunu gösteriyor.


Bu bölümde ayrıca “Türkçülük-Turancılık” davası da ele alınmış, Türkiye’de Türklere yapılan baskı ve zulümlere de ayna tutulmuştur.


İkinci Dünya Savaşının devam ettiği yıllarda Rusya’nın Almanlar karşısında üstünlüğü ele almasıyla birlikte, Başbakan İsmet İnönü hükümetinin Alman karşıtı olduğunu göstermek için Türkçü aydınları tutuklatmaya başlamıştır. Başta Hüseyin Nihal Atsız olmak üzere Hüseyin Namık Orkun, Zeki Velidi Togan, Orhan Şaik Gökyay, Reha Oğuz Türkan, Alparslan Türkeş, Fethi Tevetoğlu gibi çok önemli aydın, bilim adamı ve askerler bu süreçte mağdur ve mahkum edilmişlerdir. Hapislerde yatan, işlerinden edilen, ailelerinden koparılan bu insanlar, o dönemlerde Türkiye’de Türk olmanın ne kadar zor olduğunun en önemli timsalleridir. Esere Hüseyin Nihal Atsız’ın Savunması (s. 197-221) ve Orhan Şaik Gökyay’ın Savunması (s. 221-234) da eklenerek bu dönemdeki haksızlıklar ibretle ortaya konulmuştur.


Eserin adı olan “Kurşunlanan Türkoloji” aynı zamanda ikinci bölümün de adıdır. Bu bölüm de ise çoğunluğu Sovyetler Birliği’nde olmak üzere, Çin’de ve Türkiye’de Türkologların, şair, yazar, fikir adamı Türk aydınlarının uğradığı katliam, sürgün ve baskılar anlatılmıştır. Cezalandırılan, sürgüne gönderilen, hapsedilen ve öldürülen şair, yazar ve bilim adamları bu bölümde yer almıştır. Şair ve yazarlar temsil ettikleri Türk topluluğu ile ilgili bölümde ismen anılmış, hangi cezaya çarptırıldıkları daha çok dipnotlarda belirtilmiştir. Bunlar arasından, dilbilimci-Türkolog olanların hayatı ve aldıkları cezalar kısaca anlatılmıştır.


Kitabın ikinci bölümünü oluşturan “Kurşunlanan Türkoloji”nin (s. 237-389) girişinde “Doğubilimi ve Türkolojinin Doğuşu (s. 237-244), ana başlığı altında “Doğubilimi/Oryantalizm” (s.237-239) ve “Türklük Bilimi/Türkoloji” (s. 239-244) alt başlıklarıyla Oryantalizmin ve Türkolojinin ortaya çıkışı, gelişimi ve yayılması anlatılmıştır. Türkolojiyle ilgilenen kurum/kuruluşlar ve Türkolojiye hizmet eden belli başlı kişiler bu bölümde kısaca ele alınmıştır.


İkinci bölümün asıl kısmı olan ve Türkolojiye hizmet ettikleri için cezalandırılan Türkologlar ise “Cezalandırılan Şair, Yazar ve Türkologlar” (245-389) başlığı altında bulundukları bölgelere ve mensup oldukları Türk boyuna göre anlatılmışlardır. Bu kişiler sırasıyla “Sovyetler Birliği’nde” (s. 249-371), “Çin’de” (s. 373-377) ve “Türkiye’de” (s. 379-389) başlıkları içinde anlatılmıştır.


“Sovyetler Birliği’’nde” (s. 249-371) başlığı bu bölümün en çok yer verilen kısmıdır. Sırasıyla Rus, Ukrayn, Estonyalı, Özbek, Türkmen, Azeri, Kazak, Kırgız, Tatar, Başkurt, Kırım Türkü, Nogay, Kumuk ve Karaçay-Balkar Türkü olan şair, yazar ve Türkologlar bu bölümde anlatılmıştır. Burada hayatları anlatılan ve akıbetleri hep aynı olan insanların ortak bir özelliği vardır: Türkolog olmak.


Stalin ve Mevcut Sovyet yönetimi Türkolojiye hizmet eden bu insanları suçlu kabul etmiş, “gerici”, pantürkist”, “panturanist”, “panislamist”, “halk düşmanı”, “Alman ajanı”, “Japon ajanı” gibi çeşitli mesnetsiz suçlamalarla bu aydınlara korkunç bir son hazırlamıştır. Stalin’in ölümünden sonraki süreçte birçoğu aklanan ve itibarları iade edilen bu insanların tek suçunun Türk olmak veya Türkolog olmak olduğu anlaşılmıştır.


Bu süreçte Türk dillerinden biriyle ya da daha genel anlamda Türkoloji ile ilgilenenler, Türkiye ile ilgisi olanlar, Türk dili ile edebiyat yapanlar, Türk destanlarıyla ilgilenen ve onları yayımlamaya çalışanlar, mensup oldukları millete bakılmaksızın cezalandırılmış, genellikle de kurşuna dizilmişlerdir.


Öldürülen kişiler arasında bulunan Aleksandr Nikolayeviç Samoyloviç Ukraynalı, Yevgeniy Dmitriyeviç Polivanov, Artur Rudolfoviç Zilfeld-Simumyagi ise Estonyalıdır (s. 253).


Stalin yönetimi bir şekilde Türklükle ilgisi olan ve Türkolojiye hizmet eden herkesi yok etmiş veya yok etmeye çalışmıştır. Bu bölümde Sovyetler Birliği’nde, yukarıda mensup oldukları millet veya boyları gösterilen, Türk olan/olmayan dört yüzden fazla isim zikredilmiş ve akıbetleri hakkında bilgi verilmiştir.


“Çin’de” (s. 373-377) başlığı altında Doğu Türkistan’da yıllardır Çin zulmünde ve esaretinde yaşayan Türkler anlatılmış; otuz kadar mağdur edilen, mahkum edilen, öldürülen şair, yazar ve bilim adamı hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümün sonunda da Uygur Türklerinin büyük mücadele adamı İsa Yusuf Alptekin’in hayatı ve mücadelesi verilmiştir.


“Türkiye’de” (s. 379-389) başlığı adlı bölümde, Sovyetler Birliği’nde estirilen terörün bir benzerinin yaşandığı Türkiye’de, Türk olmanın zor olduğu 1940’lı yıllar anlatılmış ve bu süreçte mahkum ve mağdur edilen Hüseyin Nihal Atsız, Orhan Şaik Gökyay, Hüseyin Namık Orkun, Osman Turan, Reha Oğuz Türkan, Necdet Sancar, Hikmet Tanyu gibi Türkologlardan bahsedilmiştir. Adı geçen bu insanlar, tıpkı Sovyetler Birliği’nde olduğu gibi Türkçü-Turancı olmakla suçlanmış, “kurşunlanan Türkologlar” olmasa da “mağdur ve mahkum edilen Türkologlar” olmuşlardır.


Eserin sonunda bulunan “Kaynaklar” (s. 391-396) kısmında konuyla ilgili birçok yerli yabancı kitap ve makale ismi bulunmaktadır. Prof. Dr. Ahmet Buran’ın milletine ve meslektaşlarına karşı vicdani sorumluluğunu yerine getirmeye çalıştığı 396 sayfalık bu kitap, ayrıca 78 fotoğraf, çeşitli resmi belge, hatıralar ve şiirlerle de zenginleştirilerek eşsiz bir üslupla kaleme alınmıştır. Ahmet Buran bu kitabı milletine ve meslektaşlarına duyduğu vicdani borcun neticesinde kaleme almıştır. Şairler ve yazarların başkalarından farkı, milletinin sevinçlerini, coşkularını, acılarını, felaketlerini dile getirmeleri ve kendilerinden sonraki kuşaklara aktarmalarıdır. Zira, şair:

“Bırak beni haykırayım, susarsam sen mâtem et; 

Unutma ki şâirleri haykırmayan bir millet, 

Sevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidir” diyor.

Bu kitap, dünyaya insanlık dersi veren Türk milletinin bağrından çıkmış evlatlarına reva görülmüş insanlık dışı muamelenin destanlaştırıldığı bir haykırıştır. Öğrencisi olmakla her zaman iftihar ettiğim Prof. Dr. Ahmet Buran’ın bu eseri kaleme alırken hem milleti hem de meslektaşı olan Türkologlar adına yüreğinin nasıl yandığını, canının ne kadar acıdığını biliyorum. Türk dünyasının, Türkolojinin bu vefalı evladına sonsuz şükranlarımı arz ediyorum. Allah, bir daha bu millete böyle bir kitap yazdırtmasın.



Ercan ALKAYA -pdf
Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü Öğretim Üyesi.

“Kurşunlanan Türkoloji” adlı eserin kapak resmindeki görüntü, 

1938’de katledilen 137 Kırgız aydını anısına dikilen “Çon Taş” anıtının fotoğrafıdır.

PROF. DR. AHMET BURAN, 

MANAS YAYINCILIK, ELAZIĞ 2007, 396 s.

Doğu bilimi içinde gelişen Türkoloji daha sonra bağımsız bir bilim alanı haline gelmiştir. Türkoloji tarihi içinde “Sovyet Türkolojisi”nin çok önemli ve özel bir yeri vardır. Çarlık döneminde başlayan Türkoloji çalışmaları, Sovyetler Birliği döneminde artarak devam etmiştir.


Sovyet Türkolojisinin önemli kilometre taşlarından biri de 1926 yılında Bakü’de yapılan “Birinci Türkoloji Kurultayı”dır. Bu kurultayın Sovyetler Birliği sınırları içinde, Moskova’nın desteği ile düzenlenmesinin önemli sebepleri vardır. Bu kurultay sebepleri gibi sonuçları bakımından da oldukça önemlidir.


Özellikle Sovyetlerdeki Türk topluluklarının Latin ve ardından Kiril alfabesine geçiş süreci, Sovyetlerdeki Türkologların “pantürkist” suçlamalarına maruz kalarak öldürülmeleri bu kurultayın doğurduğu sonuçlardan bazılarıdır. Bu bağlamda, Türkiye’de ve dünyada Türkoloji alanında meydana gelen gelişmelerin önemli bir bölümü de Bakü Türkoloji Kurultayı ile ilgilidir.



Bakü Türkoloji Kurultayına katılan Türk soylu Sovyet vatandaşlarının büyük bir bölümü “repressiya” kurbanı olmuş ve 1937-1938 yıllarında kurşuna dizilerek öldürülmüşlerdir. Hatta bu kıyım öylesine ilerlemiştir ki, Türk soylu olmayan Samoyloviç, Zilfeld gibi bilim adamlarının yanında kurultaya katılan ancak Türkolog olmayan İ. Barahov, H. Cebiyev gibi aydınlar da öldürülmüşlerdir.


Bütünüyle kurultaya bağlı olmasa da kurultayın tetiklediği önemli bir husus da “pantürkist” suçlamasının yaygınlaşması ve Türk aydınlarının tutuklanıp öldürülme gerekçesi haline gelmesidir. Bu bağlamda, Türk dili, tarihi ve edebiyatı ile ilgilenmek, Türk halk kültürüne ait folklor değerlerini derlemek ve destanlar üzerine çalışmak pantürkist olarak suçlanmak için yeterli olmuştur. Sadece çalışanlar değil, 1920’li yıllardan itibaren destanlar, halk kültürü ve hatta edebi eserlerdeki tipler bile suçlanarak mahkeme edilmişlerdir.


Bu bağlamda, Dede Korkut, Manas, Köroğlu, Koblandı Batır, ErSayın, Çora-Batır, Alpamış gibi destanlarla ilgilenen ve onları yayınlayanlar baskı altına alınmış, “pantürkist, sistem karşıtı ve halk düşmanı” olarak suçlanmış; bir bölümü hapis ve sürgün cezalarına çarptırılırken bir bölümü de kurşunlanarak öldürülmüşlerdir.




SOVYET TÜRKOLOJiSİ VE BİRİNCİ TÜRKOLOJİ KURULTAYI  - pdf
Prof.Dr.Ahmet BURAN
Fırat Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı  Bölümü, 2009

Many eminent scientists Türkologists in the USSR 

were repressed and shot to dead...

“It was not just eliminating a life, but a nation, Turkish Nation...”

Executed Science; Turkology, by Gahraman Gumbatov

Тюркология наука расстрелянных - Гахраман Гумбатов 

Turkic peoples in the distant past had a common ancestor and therefore most of the modern Turks, never forget their common past. Unfortunately, as a result of the aggressive and expansionist policy of the Russian imperial authorities to the beginning of the twentieth century, most of the Turkic peoples were enslaved by the Russian Empire. However, the Turkic peoples living in the Russian Empire, is always painful to respond to the humiliation that was full of their daily life in the Russian state. Therefore, the most important of the concepts put forward by the national movements of living in the Russian Empire of the Turkic peoples, was the theory of Turkism. At the heart of this concept was to Turkic peoples of Russia to preserve their ethnic and cultural identity, to find ways and forms for closer consolidation. 

It should be noted that the Soviet government from the first days of its existence Turkism perceived very negatively, and to combat this movement, first of all, invented the label-branded "Pan-Turkism". The attack on the Pan-Turkism ideology in the Soviet Union eventually acquired more aggressive and intolerable. Pan-Turkism The criticism has been relegated to the level of gross pamphlets and curses. Under the banner of struggle against Pan-Turkism 1920-1991 years in the USSR were repressed or tens of thousands of innocent people. It should be noted that all the years of the Soviet Union, the authorities conducted a violent struggle with the "Pan-Turkism" in literature, historiography, linguistics, archeology. Soviet state securities of continuously detected "nationalists" and supports the dangerous ideology of the "Pan-Turkism" among Azerbaijani, Uzbek, Kazakh, Tatar and other Turkic scientists and writers, who immediately declared "Pan-Turkists", "enemies of the people", "English, Japanese, German spies." During the years of Soviet power had been shot as a "pan-" several thousand citizens of the USSR. On the Internet, there is a full list of the executed scientists: Bibliographical Dictionary of Orientalists victims of political terror in the Soviet period (1917-1991).
As is well known in the 30s and 40s of the XX century, many eminent scientists Türkologists in the USSR were repressed.

Here is a small list of people shot turkologists.

Arif Ismail Akki Memetovich (1876-1938)
educator, linguist, 1st delegate of the Kurultai of Yalta. Arrested on 14 February. 1938 on charges of anti-Soviet. activity. Shot 7 October 1938 in Simferopol.

Akchokrakly Osman Nuri Asan-oglu (1879-1938)
Crimean historian, ethnographer, palaeographer, art historian, geographer, writer. In 1926, on a business trip KrymTsIK participated in the 1st All-Union. tyurkologich. Congress in Baku. Lived in Simferopol (Hospital Lane., D. 4). In the early 1930s, has undergone persecution for "nationalism". Dismissed from the CPI in the summer of 1934. Some time Ven. geography at MEPC. school, then moved to Baku. Arrested 5 (at al. Are summarized. 7) in April. 1937 transferred to Simferopol; accused of Pan-Turkism, KRD and espionage. At the trial, he pleaded not guilty. April 17. 1938 visiting session of the USSR Supreme VC sentenced to capital punishment (art. Is not specified). On the same day shot.

ALEKPEROV Alasgar Kazim oglu (1895-1938)
Archeology, ethnography and local history. Rhode. in Baku. He took part in the organization of the 1st All-Union. tyurkologich. Congress (Assistant holes. Secr.). In 1926-28 holes. secretarial. OOIAz. From 1927 he was a member. Yafetidologicheskogo mug ASSRI where lectured on magic and religion. paleontology. Since 1929 scientific. et al., 1931 head. ASSRI archeology sector, collecting mat-l by Azeri. nar. theater. Since 1933 hands. Section history mat. Culture IIAE AzFAN. In 1936 it approved account. step. cand. Society. Sciences in ethnography section without protection diss. In 1935-37 he headed the archaeological. Inst-in of Nakhichevan District. Comp. etnogr. Azerbaijan map. In late 1937 he arrested. He died in prison in 1938.

Alkin Ilyas Saeed-Gireevich (1895-1937)
Specialist on eq. Soviet geography. Accused of espionage and participation in the Pan-Turkic ISWM (Article 58-6, 8, 11,. H. Z. Gabidullin held in the same case). October 27th. VC, 1937 sentenced to capital punishment USSR Armed Forces; on the same day shot.

Amantaeva Gabdulla Saxïpgareevïç  (1907 (along others. Restore., 1908) 1938)
Turcologist folklore and lïteratwroved; 10 October 1938 shot.

Arabaev Ïşenalı. (1870-1933)
Turcologist linguist; 7 June 1933 committed suicide.

Asfendiarov Sandzhar Dzhafarovich (1889-1938)
Polït. deyatel; vostokoved ïstorïk, specialist on the history of Kazakhstan. 25 fevr. Postanovlenïem VK 1938, the Armed Forces of the USSR prïgovoren VMN. Rasstrelyan.

ATLASOV Hadi Mïftaxwtdïnovïç (1876-1938)
Ïstorïk turcologist.

Sadri Atnagulov Salah oglu  (1893-1937)
Expert says philologist and historian; Litas. critic; educator; journalist. August 16th. 1937 VC USSR Supreme sentenced to capital punishment. The sentence was executed on the same day.

AKHUNDOV Ruhulla Ali oglu  (1897-1938)
The Azerbaijan. state. and Society. activist, essayist, literary. Accused of espionage, April 21. 1938 VC USSR Supreme sentenced to capital punishment. On the same day shot.

BAYBURTLY Yagya Naji Suleimanovich (1876-1943)
Krymskotatar. teacher, writer, linguist. Arrested on 17 February. 1937. August 14. 1938 Troika of the NKVD sentenced to 10 years in labor camp. He died in prison in the Arkhangelsk region.

Dulatov Myrzhakyp (Mir-Yacoub) (1885-1935)
Great Kazakh poet, writer, journalist, educator, teacher, came together with A. Bukeikhanov and A.Baitursynov in the top three, which marked a milestone revival of national consciousness of the Kazakhs in the twentieth century. In 1928, he was arrested, sat two years in prison, then he was exiled to the Solovetsky camp, where he died on October 5, 1935.

Hanafi Zeynalli Baba oglu (1896-1937)
Hanafi Baba oglu Zeynalli (Azeri H; n; fi Baba o; lu Zeynall;.) - Azerbaijan Soviet literary critic, teacher, critic, orientalist and folklorist, the head of the department of educational and literary Azgiza, collector of folk art; also known for his articles about the writer Huseyn Javid. Hanafi Zeynalli is considered a "pioneer" of Azerbaijani folklore. Hanafi Zeynalli was born in 1896 in Baku. Hanafi Zeynalli was arrested in January 1937 on suspicion of counter-revolutionary activities. Hanafi Zeynalli is considered a "pioneer" of Azerbaijani folklore. He was shot on October 13 of the same year.


Ibrahim Ismailov Fegmi (1885-1938)
Specialist art and history of the East; museum employee. Rhode. in Bakhchisaray. Got Oriental studies abroad: in Istanbul (CS), in Cyr. Protestant College in Beirut, where he studied Arabic Studies, Muslim Brothers. law and the Koran (1909-13). When he returned to Crimea, he worked as a teacher. In 1917-19 in Tashkent. In 1919-24 again in Simferopol, Crimea worked in museums and Tatar. April 17. 1938 visiting session of the USSR Supreme VC sentenced in Simferopol (together with a large group krymskotatar. Intellectuals) to capital punishment. Shot.

Latif-Zade Abdullah Abilevich (1890-1938)
Krymskotatar. poet, linguist, scholar and teacher. Rhode. in Simferopol, in the teacher's family. He spent his childhood in the steppe part of Crimea, from which issued a fine knowledge krymskotatar. dialects. April 19. 1937 arrested; charged under Art. 58-10. April 17. 1938 together with a group of other krymskotatar figures. Culture executed in the courtyard of the Simferopol prison of the NKVD.

Salman Mumtaz (1884-1941)
Place of birth: Nuh, Nuha county Elizavetpol province, Russian Empire
Salman Mumtaz Azerbaijanian poet, literary critic, and tekstoved bibliologist, a collector of medieval manuscripts, a member of Azerbaijan Writers Union (1934).  Becoming a victim of Stalin's repressions, Mumtaz was arrested in October 1937 and sentenced to 10 years in prison. While in prison, he was shot in September 1941 in the city of Orel.

Bekir Choban-zade Vagap oglu (1893-1937)
Tyurkolog: linguist and literary critic. The funds of the charity Society Islands sent to study in Istanbul (1909); OK. there are high school (1914), Arabic courses. and French. lang. at University are. After returning to Russia mobilized. In the Austro-Hungarian front in the end of 1914 he was captured. He studied at the Budapest University are (1914-19); He defended diss. the degree of Doctor. philosophy ( "Violation of vowel harmony in the Codex Cumanicus"). He was shot on October 13. 1937.

Yusif Vazir Chamanzaminli (1887- 1943)
Azerbaijani writer, novelist, essayist, playwright, historian, folklorist and politician. in 1926, Yusif Vazir ever returned from exile to their homeland. Back home, Yusif Vazir works as an editor of the art department at the publishing house "Baku Worker", then in the socio-cultural department of the State Planning Committee and at the same time engaged in teaching.

google translate, link to read in Russian language:

EK:

"Stalin Türk devletleri kurulurken, bu halklar tam ayrılsın diye alfabelerini bile ayırır." (...) "Stalin çarlık döneminde yetişen bütün aydınları yok etmiştir. Stalin artık ihtilalden sonra yetişen yeni kuşakla ülkeyi yönetmek istemiştir. Çünkü diğerlerinin dünyaya bakışlarında değişiklikler var, değişik tecrübeleri var, bunlardan tamamen koparmak istemiştir."

Avrasya'da Dolaşan Hayalet: Galiyev / TRT-TÜRK Belgesel/Video

TÜRK OLMAK ZORDUR !..

Ancak...

"NE MUTLU TÜRK'ÜM DİYENE"

ANAKREON (ANACREON) - İSKİT TÜRK ŞAİR

Yunan dönemi 5.yy'dakinin 

Roma dönemi kopyası 2.yy 

ANAKREON (ANACREON) - İSKİT TÜRK ŞAİRİ

TEOS / SIĞACIK

Milattan önce 561/571 (veya 582) de doğmuş MÖ.485/488(495)'de ölmüştür. 

Anakreon'un, İskit-Türkü Anakharsis (Anacharsis, MÖ 6.yy) ile ilgisi yoktur. 

Anakharsis, doğduğu yer olan Karadeniz'in kuzey kıyılarını, bilgeliği  ve mutluluğu aramak için terk etmiş ve  MÖ.592-589 arasında Atina'ya gelmiştir, 

Oysa Anakreon Teos'ta doğmuştur. 

Anakharsis Solon (ö.MÖ 560), Anakreon Peistratos'un (ö.527) oğlu Hipparkhus (ö.514) ile çağdaştır.

Konur'un (Gnurus) oğlu

Anakharsis ile ilgili:

"Teos ATHAMAS tarafından kurulmuş, bu sebeple ANAKREON tarafından ATHAMANTIS olarak adlandırılmış."

"Teos was founded by ATHAMAS, and hence was called ATHAMANTIS by ANACREAON "

Strabon.14-3

ATHAMAS - ATAMAS - ATAMIZ

ANACREAON - diğer adı SCYTHINUS TEIUS

SKYTHINOS VON TEOS - 4. Jahrh. v.Chr.

Anakreon'un kullanılan diğer adları:

Skythinos, von Teos

Scythinus, Poeta

Scitino, di Teo

Escití

Szküthinosz 

Skythinos, Grammatiker

Skythinos, Dichter

Scythinus, Epigrammaticus

Scythinus, Philosophus

Scyth.

Athamas kelimesi Atamız kelimesidir.

ilgili: ATAİL

Notes:
TLG Canon of Greek Authors and Works, Third Edition, pg. 357
Smith's Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, Vol 3, 1867, p. 763: "Scythinus, of Teos, an iambic poet mentiond by Stephanus of Byzantium...He turned into great verse the work of the philosopher Heracleitus (Diog. Laert. ix. 16)...."

Brill's New Pauly: "Iambic poet from Teos (Steph. Byz. s. v. Τέως), perhaps 5th or 4th century B.C. S. composed a poem expounding Heraclitus' [1] philosophy (cited in Diog. Laert. 9,16 = fr. 46 Wehrli), perhaps entitled On Nature (περὶ φύσεως), as in the lemma of Stob. 1,8,43 citing fr. 2 W. on 'time', either in prose or in corrupted trochaic tetrameters [1], the metre of S.' two lines about Apollo's lyre cited Plut. de Pyth. or. 16,402a. Ath. 11,461e cites an account of Herakles' conquests from an apparently prose ‘historía’ (FGrH 13 F 1)....." from Bowie, Ewen (Oxford). "Scythinus." Brill's New Pauly. Antiquity volumes edited by: Hubert Cancik and  Helmuth Schneider . Brill, 2010. Brill Online. Tufts University Library. 18 August 2010...link Author info: VIAF


Skythinos von Teos (4th  BC)
‘Scythinus, Hecataei in historia idemque Heracliti in philosophia imitator, ab Hieronymo laudatus non potest non fuisse saeculo IV, fortasse exeunte. nam tum … revixit in Asia Heracliti disciplina. Scythini vel Scythii musa puerilis (Anth. XII 22. 232) ab illo aliena’ Diels Poet. Phil. Fr. 1901, 169 (hier und Vorsokr.3 12 C 3f. die reste der ῎Ιαμβοι περὶ φύσεως ). er kann auch 100 jahre älter sein; zeitgenosse und selbst früher als Herodoros. über inhalt und c…link


Skythinos von Teos ile Anakreon tek bir kişiliktir, öyle ki Skythinos'un oğlu olduğunu söyleyenler de var. Skythinos'un yaşadığı dönem tartışmalı, çünkü Herodorus'un çağdaşı olarak da veriliyor;

"Herodot, Polycrates'in sarayında Anacreon'dan bahseder; Anacreon pekâlâ ortaya çıkmış olabilir: Polycrates'in sarayında Anaximenes ve Ibycus gibi çağdaşlarıyla birlikte Eros'un doğasının tartışıldığı birkaç sempozyum vardır." 

"Herodotean mention of Anacreon,at Polycrates’ court; Anacreon may well have appeared: there are several symposia at Polycrates’ court, with contemporaries such as Anaximenes and Ibycus, where the nature of Eros is discussed." [Bernsdorff Hans - Anacreon of Teos, vol 1]

Yazdıkları ise aynı tip şiirlerdir. Skythinos için "iambik şair" diyorlar ki Anakreon da "müstehcen" şiirler yazıyordu.

"İambik şiir ölçüyü içeren ancak bununla sınırlı olmayan ve kökenlerini modern bilginlerin Demeter ve Dionysos kültlerine dayandırdığı bir antik Yunan şiiri türüydü. Bu tür, aşağılayıcı ve müstehcen bir dil içeriyordu ve bazen "suçlama şiiri" olarak anılır."

SCYTHiANS ARE NOT GREEK, BUT TURKS.

!

Skythinos von Teos;

* O, 100 yıl daha büyük de olabilir; Herodorus'un (MÖ 6.yy) çağdaşı ve hatta daha öncesine..!
* er kann auch 100 jahre älter sein; zeitgenosse und selbst früher als Herodoros.
* it may also be 100 years older; contemporary and even earlier than Herodorus.

Anakreon için İbykus (MÖ 6.yy), Skythinos için Herodorus çağdaşı veya 100 yıl öncesi deniliyorsa, tarihte bir karışıklık var demektir.



"Der erste Beleg dafür sind die dem bereits zitierten Skythinos-Fragment vorangehenden Sätze. Sie lauten: "Die Zeit ist das Späteste und Erste von Allem, und sie enthält alles in sich, und sie ist eine und ist es nicht. Sie entweicht immer aus dem Seienden und auf demselben Wege...(nun muss dem Sinne nach etwa folgen: 'erscheint sie auch wieder in ihm')"...

*Klaus Held:
  Heraklit, Parmenides und der Anfang von Philosophie und Wissenschaft: 
NOT:
BELEG (in Grm) = BELGE / KANIT / BELGÜ (TR.etymology)

* Stephan Schröder :

De Pythiae oraculis

"The name of the poet's father has been variously reported to have been Scythinus, Eumelus, Parthenius, and Aristocritus. The name of his mother was Eetia."

The Anacreontea & 

Principal Remains of Anacreon of Teos 

in English Verse by Judson France Davidson,1915

PARTHIANS, SCYTHIANS and TURKS.

Anakreon - Jean-Baptiste Guillaume, 1849-1851.

* Eski Yunan Edebi Kaynakları 1-

Teoslu Şair Anakreon ve Anakreonteia Şiirlerden Seçmeler

Anadolulu bir şair olan, Arkaik Çağ şiirinin önemli temsilcilerinden, şöhreti yüzyıllarca süren Teos’lu (Sığacık/İzmir) Anakreon tanıtılmakta ve günümüze kalan şiirlerinden seçme örnekler Türkçeleriyle birlikte verilmektedir. Ayrıca bu şairi sonraki yüzyıllarda taklit eden ve “Anakreonteia” adı ile tanınan şiirlerden de örnekler sunulmaktadır. 

TEOSLU ŞAİR ANAKREON VE ANAKREONTEIA ŞİİRLERDEN SEÇMELER 

Anakreon (Ἀνακρέων veya vezin nedeniyle Ἀνακρείων) İ. Ö. 6. yüzyılda (İ. Ö. 580-570 arası) Batı Anadolu kentlerinden ve Ionia’nın 12 kentinden birisi olan Teos’ta (Sığacık/İzmir) doğmuş ünlü bir şairdir. Anakreon’un annesinin adı bilinmemekte, babasının adı hakkında ise antik kaynaklarda belirsizlik vardır. Bazı kaynaklar baba adını Skythinos, Eumelos, Parthenios veya Aristokritos olarak vermektedir. Skythinos ve Parthenios bazı bilim adamlarınca daha olası bulunmaktadır. Hatta Tivoli’de ele geçen bir Hermes payesi (Herme) üzerindeki yazıtta (Visconti, Iconographie grecque, 74) şairin adı şöyle geçmektedir: 


ΑΝΑΚ[ρέων] ΣΚΥ[θίνου] ΤΗΙ[ος]. Sky(thinos oğlu) Te(os’lu) Anak(reon). 

Şairin kesin olmamakla birlikte 495 veya 485 yıllarında öldüğü düşünülmektedir. Anakreonun ilerlemiş yaşından birçok kaynakta söz edilmiştir (örn. bkz. aş. Lukianos). Perslerin (Harpagos’un) birçok şehirle birlikte onun anayurdunu da tehdit etmesi üzerine yak. İ. Ö. 540 yılında vatanını terkedip birçok vatandaşıyla birlikte Batı Trakya’daki Abdera’ya (bugün Avdira/Yunanistan) gitmiştir.  Abdera’nın kolonize edilmesinde onun da rol oynadığı söylenebilir. 

Daha sonra şairin uzun yıllar Samos Tiranı Polykrates’in sarayında yaşadığı bilinmektedir. Burada saray şairi olarak büyük saygı görmüş ve uzun yıllar yaşamıştır. Bazı kaynaklarda tiranın oğluna müzik öğretmenliği yaptığı söylenir (bkz. aş. Himerios). Sanatı ve sanatçıları seven ve kollayan bu tiranın Anakreonu da çok sevdiği ve saydığı anlatılmaktadır. Hatta bir keresinde tiranın şaire olan dostluğundan ötürü 5 talanta altın hediye ettiğinden, ama şairin bu altını geri çevirdiğinden bahsedilir (bkz. aş. Stobaios). Geri çevirme gerekçesi ise, şairin böylesine büyük bir zenginliğe alışık olmadığı, altının verdiği endişeden dolayı iki gece boyunca uyuyamadığı ve zenginliğin buna değmeyeceği düşüncesidir (bkz. kaynakçada Richter, Anakreon. Richter bu bilgiyi antik yazar Stobaios’tan almıştır, bkz. aş.). 

Bazı bilim adamlarına göre tiran onun tüm ihtiyaçlarını karşılamamış olsaydı şair büyük bir olasılıkla bu parayı alacaktı. İhtiyaçları karşılanan şairin, tiranı birçok şiirinde övdüğü ve güzel şiirleriyle onun zorbalıklarını bir parça da olsa yumuşattığı söylenir. 522 yılında Tiran Polykrates’in ölümü üzerine, şairi Peisistratos’lardan Atina Tiranı Hipparkhos’un yanına aldığı da bilinmektedir. Şairin Hipparkhos’un öldürülmesinden (İ. Ö. 514) veya Hippias’ın kovulmasından (İ. Ö. 510) sonra Atina’dan ayrılarak Thessalia’daki Larissa’ya, Ekekratidas’ın yanına gittiği anlatılır. Anakreon’un âkıbeti açık değildir.  Ancak, günümüze gelen bilgilere göre seksen beş yaşına kadar yaşadığı düşünülmektedir (bkz. aş. Lukianos). 

Kendisinin Aiskhylos’un gençlik eserlerini tiyatroda izlemiş olabileceği sanılmaktadır. Hikâye edildiğine göre, şair  İ. Ö. 495 yıllarında bir kuru üzüm tanesini yutarken boğularak ölmüştür. Bu hikâye, aslında antik biyografi yazarlarının, hakkında yazdıkları yazar veya şairlerin işledikleri konulardan ne kadar etkilendiklerini ve ona göre de olayları klişeleştirerek hikâye ettiklerini göstermektedir. Bilindiği üzere Anakreon symposion (içki sofraları/meyhane türküleri) konularında yazmıştır ve bir üzüm tanesiyle boğularak ölmesi (şaraba atfen!) şair için son derece ironik bir sondur! 

Şairin yaşamının son yıllarını olasılıkla ya Teos’ta ya da kardeş kent Abdera’da geçirdiği anlatılır. Simonides’e ait olduğu söylenen, ama olasılıkla daha geç döneme ait olan iki epigramda (Anthologia Palatina 7, 24 ve 25) şairin Teos’ta gömülü olduğundan bahsedilmektedir. Fakat öldüğü kentin Atina olduğunu belirten kaynaklar da vardır. Teos kenti şairin tasvirini sikkelerine basmıştır. Yine, vaktiyle Teos’ta şairin oturur durumdaki bir heykeli olduğu belirtilmektedir. Roma’da Capitolium Müzesi’nde şaire ait ünlü bir büst de bulunmaktadır (bkz. Res. 1-2). 

Perikles’in babası, Mykale Deniz Savaşı’nın galibi Atinalı komutan Ksantippos’la arkadaş olduğu ve şairin, Atina Akropolü’nde, Ksantippos’un heykelinin yanında bir heykelinin durduğu rivayet edilmektedir. Bu heykelin olasılıkla Perikles tarafından diktirildiği düşünülmektedir. Pausanias İ. S. 170’li yıllarda Atina Akropolisi’ni ziyaret ettiği zaman, Parthenon’un doğusunda duran bir Anakreon heykelinden söz etmektedir (Ἑλλάδος Περιήγησις [Yunanistanın Tasviri] 25, 1). 

Bu heykel olasılıkla yukarıda değinilen ve “Kopenhag Heykeli” diye bilinen eserdir. Heykelin ikonografisinde Anakreon şarapla coşmuş ve olasılıkla barbiton çalan bir şair tipinde betimlenmiştir. Bu tipolojiyi Yunanlar eskiden beri çok sevmişlerdir. Heykelin portresi ile uyum gösteren ve böylece Anakreon diye tanımlanmış olan birçok büst de bulunmaktadır. Hem heykel hem de büstlerin İ. Ö. yak. 440 yıllarında yapılmış orijinal bir esere dayandığı düşünülmektedir. 

Şairin vazolar üzerinde isminin de yazılı olduğu betimleri vardır. Anakreon en eskisi İ. Ö. 515 yılına tarihlenen üç Arkaik Dönem kırmızı figürlü vazo resminde komastes (Dionysos şenlik alaylarına katılan sarhoş şenlik üyesi) olarak betimlenmiştir. Şair vazo resimlerinde genelde symposion ve erotik sahnelerde gözükmektedir ve betimlemelerde yaşlı bir görüntüsü yoktur. 

Antik şairler Theokritos (Epigram 17- Anthologia Palati-na 9, 599) ile Tarentumlu Leonidas (Anthologia Palatina 16, 306) bazı epigramlarında ve antik yazar Pausanias bazı anlatımlarında (1, 25, 1) şair Anakreonun tasvirlerinden/heykellerinden bahsetmektedirler. Anakreon’un günümüze kalan heykelleri, büstleri, vazolar, mozaikler veya antik tablolar üzerindeki tasvirleri hakkında ayrıntılı bilgiyi Rosenmeyer (The Poetics of Imitation, 22-36) vermektedir.

Anakreonun tasvirleri hakkında Eski Yunan ve Latin kaynaklarından derlenen bilgiler bir araya getirildiğinde şairin kendisi hakkında edinilen bilgilerin şiirlerinden edinilenlerle hemen hemen aynı olduğu görülmektedir. Şairin hayatı ve eserleri iç içe geçmiştir ve bu da bize sympotik (meyhaneci) erotik bir Anakreon resmi çizmektedir. Şairin bu imajı Anakreonteia şairlerine ilham vermiştir ve bunu çok sık kullanmışlardır. An. Palatinada Anakreona mal edilen epigramlar incelendiğinde ve ayrıca birçok antik dilbilgisi uzmanının şaire yaptıkları atıflara bakıldığında şairin aslında erotik şiirlerinin dışında da eserleri olduğu görülmektedir. Ancak bu türden şiirleri şairin hayatta olduğu dönemde bile fazla ilgi çekmemiştir. Bu durumun çeşitli nedenleri vardır. Öncelikle Anakreon Antikçağda böylesine şahsi erotik şiirler yazmış olan ilk şairdir. Şiirlerinde hep bir lirik “ben” ifadesi vardır. Bu ben ifadesi genelde şairin bizzat kendisi ile özdeşleştirilmiştir. Şair şiirlerinde aşk ve şarabın etkisini bu lirik ben teması ve bunun sonuçları ile ifade etmektedir. Şairin kendisi ve karakteri hakkında büyük bir belirsizliğin hâkim olduğu görülmektedir.

Şairin şiirlerinin konusu genellikle aşk, şarap, güller ve neşeli sohbetlerdir. Şiirleri Ion Lehçesi’nde yazılmıştır. Şiirlerinin yetkinliği sonraki yüzyıllarda birçok hayran kitlesi oluşturmuştur. Anakreon, erotik hislerinin ruhunun ifadesi olduğunu dile getirmiştir. Şiirlerinden sadece 3 tanesi tam olarak, diğerleri ise parçalar halinde günümüze kalmıştır. Anakreon ile ilgili bilgiler daha çok şairin şiirlerindeki sözcüklerinden toparlanan bilgilerdir. Anakreon’un şiirleri, 18. yüzyılda yeniden keşfedilmesini ardından büyük ilgiyle karşılanmış ve özel bir akım başlatmıştır (bkz. aş. Anakreontizm). Şiirleri modern dillere çevrilmiştir. Amerika’nın millî marşı, Lüksemburg’un eski millî marşını temel alarak 1800 yılında John Stafford Smith tarafından bestelenen popüler bir İngiliz şiirinden (To Anacreon in Heaven) oluşturulmuştur. Şiirin asıl oluştuğu dönem ise, 1772-1792 yılları arasında Londra’da faal olan “Anacreontic Society”nin kulüp şiirleri ortamıdır (bkz. Anakreontizm). 

Anakreon Antikçağın en ünlü kadın şairi Sappho’dan yaklaşık iki nesil daha gençtir. Şairin şiirlerinin yukarıda da belirtildiği gibi symposion’larla doğrudan ilişkisi vardır. En ünlü şiirlerinden birisi olan “Trakyalı tay” ile aslında bir hetaira’nın (üst sınıf fahişe) kastedildiği de düşünülmektedir. Anakreon “solo liriği” şairlerinin sonuncusudur. Şair basit bir dille ama etkileyici şiirler yazmıştır. Şiirlerinde en sık karşılaşılan temalar genellikle hem kadınlara hem de delikanlılara duyulan aşk, şarap, içki sofraları, eğlence yani entelektüel düzeyde zevk hayatıdır. 

Ayrıca, kendisi ile ilgili olarak yaşlılık ve ölüm korkusuna da değinmiştir. Eleştiri içeren şiirleri de vardır. Politik konuları hemen hemen hiç işlememiştir. Iambos, trokhaios vezinlerini kullanmış, ender olarak elegeion’lar da yazmıştır. Şiirlerinin birçoğu parça olarak günümüze kalmış olsa da şairin stilini fragmanlardan tanımak da mümkündür. Kendinden sonraki dönemlerde, Geç Hellenistik Dönem’den Bizans Dönemi’ne kadar yaşamış olan şairleri çok etkilemiştir. Birçok şair Anakreon’u taklit etmiş ve onun stilinde eserler vermiştir. Ancak, bu türden çoğu şiirin şairi bilinmemektedir. Anakreon tarzında yazılmış ve çoğu zaman ona mal edilmiş bu şiirlere Latince olarak “carmina Anacreontea” veya sadece “Anacreontea” (Yunanca orijinal adı: [τὰ καλούμενα] Ἀνακρεόντεια ya da Ἀνακρεόντεια μέλη) denilmektedir. Anthologia Palatina’da yak. 60 şiir böyle isimlendirilmektedir. Bu tür şiirlerin bilinmeyen yazarını belirtmek için Pseudo-Anakreon/Sahte-Anakreon isimlendirmesi de kullanılmıştır. 

Anadolu’da bulunmuş olan antik mezar taşlarının üzerlerindeki şiirlerde de Anakreon’un adı geçmektedir. Örneğin, Kyzikos’ta ele geçmiş Menekrates isimli bir şahsın mezar şiirinde şairden söz edilmektedir. Bugün kayıp olan, Hellenistik Dönem’e ait mezar taşının üzerine Menekrates erotik sahneler resmettirmiştir. Mezarının önünden geçenlere karşı ise bu erotik figürleri Menekrates şu düşünceyle savunmuştur: Şayet Anakreon oğlanlarla ilgili şiirleriyle meşhur olmuşsa, o zaman kendisi de kadınlarla olan ilişkisini mezar taşına resmettirebilir! Şiirin Yunancası ve Türkçe çevirisi aşağıdadır. 

1            [τᾶς Ἀ]φροδίτας ναός ἐστί [μ]ευ πέλα[ς]                

2            [ἔχω]ν Ἀνακρέοντα τὸν πόθων ἴδρι[ν].                

3            [ἐγὼ] δὲ παιδέρωσιν οὐκ ἐτερπόμαν,                

4            [ἀλλ ̓] ἄσπιλ ̓ ἐν νέοισιν ἀφροδίσια,                

5            [ὧν ἀ]ντίμιμ ̓ ὁ τύμβος εὐχάρακτ ̓ ἔχει.                

6            [εἰ δὲ] κνίσει με μῶμος, ἀντι[τάξε]ται                

7            [πόλ]λ ̓ ἐννέπων ἔπαινος [οὐ πάρ]αρ ̓ ἔπ[η],                

8            [τὸν] Ματροδώρου δ ̓ οὐ θρίσ[ει] Μενεκράτην. 

Yakınımda Aphrodite Tapınağı, 

içinde aşk tutkusunu bilen Anakreonun heykeli. 

Ben ama oğlanlarla olan aşkla yetinmedim. 

Aksine, lekesiz genç kızlarla aşklar yaşadım; 

mezarımda ise bunların güzel tasvirleri var. 

Şayet beni eleştirenler olursa ama, 

övgüyle karşılık veririm onlara ve denk gelen sözler dilerim. 

Beni, yani Matrodoros oğlu Menekratesi eleştiri etkilemez! 

Bu şiirin orijinal metni ve ilgili bilgiler şu yayından alınmıştır: R. Mer-kelbach - J. Stauber, Steinepigramme aus dem griechischen Osten II. Die Nordküste Kleinasiens (Marmarameer und Pontos), Münih-Leipzig 2001, 60 no. 08/01/47. 

“Anakreon’un bütün eserleri erotizm üzerinedir!” (Anacreontis quidem tota poesis est amatoria). Cicero’nun (Tusculanae Dis-putationes 4, 71) Anakreon’un şiirleri hakkındaki bu yorumu oldukça haklıdır ve şairin eserlerindeki genel karakteri çok iyi açıklamaktadır. Solo liriğinin bu son büyük şairinin elimize ulaşabilen az sayıdaki şiirinde yansılanan genel hava gerçekten budur. 

Anakreon Hellenistik Dönemde sanatının kalite ve üstünlüğünden dolayı dokuz büyük Melos şairinden birisi sayılıyordu. Şairin eserleri bu dönemde İskenderiyeli dil bilginleri Byzantion’lu Aristophanes (İ. Ö. 3./2. yy.) ve Samothrake’li Aristarkhos (İ. Ö. 2. yy.) tarafından olasılıkla vezinlerine göre düzenlenerek metin kritiği eşliğinde derlenip beş cilt halinde yayımlanmıştır. Bugün kayıp olan bu eserde lirik şiirlerin üç kitapta, iambos ve elegeion şiirlerinin ise birer kitapta toplandığı anlaşılmaktadır. Şairin müzikal komposizyonu ve koreografisi hakkında ise çok az şey bilinmektedir. Eserleriyle ilgili bilgiler genellikle son derece kısıtlı sayıda olan papirüs buluntularından ve daha çok da diğer antik yazarların ifadelerinden ya da verdikleri bilgilerden dolaylı olarak edinilmektedir. Şairin kendisi ve hayatı hakkında bilgi veren antik yazarlar ve verdikleri bilgiler (Müller 2010, 49-55) kronolojik sıraya göre, özetle şunlardır: 

Herodotos (İ. Ö. 5. yy.): (Histories apodeksis 3, 121, 1-3; 122, 1) Anakreon’un Polykrates’in sarayında bulunmasından söz etmektedir. 

Pherekydes (İ. Ö. 5. yy.): (Fragman 112, 1-4) Teos’tan ve dolayısıyla olasılıkla Anakreon’dan söz etmektedir. Ancak Anakreon’dan bahsetmesi bu cümlelerde yine de açık değildir.

Aristophanes (İ. Ö. 5./4. yy.): (Thesmophoriazusai 160-163) Alkaios ve Ibykos ile beraber Anakreon’dan “Teios” sıfatını kullanarak Ionia’lı şairler diye söz etmektedir.

Platon (İ. Ö. 5./4. yy.): (Hipparkhos 228b4-c6) Anakreonu Atinaya getirtmek için Peisistratosun oğlu Hipparkhosun Teosa elli kürekli bir gemi yolladığından söz etmektedir.

Aristoteles (İ. Ö. 4. yy.): (Athenaion politeia 18, 1, 1-18, 2, 9) Zevklere, Eros’a ve Musa’lara düşkün olduğunu belirttiği Hipparkhosun Anakreon ile Simonidesi Atinaya getirttiğinden söz eder. Aristotelesin bu bilgiyi doğrudan Platondan alıp almadığı bilinmemektedir ama sözcüklerinin dizilişine bakılacak olursa Platonu kullandığı anlaşılmaktadır. Erotizmle dolu Anakreon imgesi daha o dönemde yaygınlaşmış gözükmektedir. 

Aristoksenos (İ. Ö. 4. yy.): (Fragman 12,10 vd.) Anakreon’un Ksenophanes ve Polykrates ile aynı dönemde yaşamış olduğundan söz etmektedir ki bu da tarihi gerçeklerle örtüşmektedir. 

Aleksis (İ. Ö. 3./2. yy.): (Fragman 2,5-11) Anakreonun erotik ilişkilerinde Polykrates ile yarış halinde olduğunu, hatta tiranın kendi sevgilisini şairden kıskandığı ve bu nedenle de onun saçını kestiğini bile aktarmaktadır. Yazar bu düşüncelerini olasılıkla Anakreonun bazı şiirlerine dayandırmaktadır.

Strabon (İ. Ö. 1. yy. / İ. S. 1. yy.): (Geographika 14, 1, 16, 10-11) Anakreonun Polykratesin sarayında yaşadığından ve diğer Teos’lularla birlikte Abderaya göç ettiğinden söz eder. Strabon her iki ifadesi için de Anakreonun şiirlerine gönderme yapmaktadır. Strabonun Anakreon hakkında yazılmış biyografik yorumları kullandığı ve bunların ise gerçeklere dayandığı anlaşılmaktadır.

Lukianos (İ. S. 2. yy.): (Makrobioi 25, 12-26, 4) Anakreonun seksen beş yaşına kadar yaşadığından söz eder. Ancak, büyük olasılıkla doğru olan bu bilgiyi Lukianos un nereden edindiği bilinmemektedir. 

Pausanias (İ. S. 2. yy.): (Graeciae Descriptio [Ἑλλάδος Περιήγησις] 1, 2, 3, 1-7) Şairin Polykratesin sarayında bulunmasından söz etmektedir. 

Prusiaslı Himerios (İ. S. 4. yy.): (Declamationes et orationes 29, 24-31) Anakreon’un Polykratesin oğluna müzik öğretmenliği yaptığından söz etmektedir. Ancak bu bilgi olasılıkla sonradan uydurulmuştur.

Stobaios (İ. S. 5. yy.): (Anthologium 4, 31c, 78, 1-5 ve 4, 31c, 91, 1-4) Anakreon’un Polykrates’ten altın hediye aldığından ve sonra bunu tirana geri verdiğinden söz etmektedir. Bu bilginin Anakreon’un kendi şiirlerinden mi yoksa Anakreonteia grubuna giren şiirlerden mi edinildiği açık değildir. Hem Anakreon’un şiirlerinde hem de ona öykünen diğer şiirlerde zenginliğin reddedilmesi olgusu gerçekten de vardır. Ama zenginliğin reddedilmesi symposion’larla, aşkla ve erotizmle dolu bir dünyada paranın hiçbir işe yaramayacağı, dolayısıyla da herhangi bir anlamının olamayacağı ile ilgilidir. Anakreon’un yine lirik içerikli “ben” ifadesiyle karşımıza çıkan bir şiirindeki, zenginliği kendisine sıkıntı getirebileceği gerekçesi ile reddettiği (yukarı bkz.), kendisini dertlerden uzak bir şekilde sadece şaraba ve aşka vermek istediğine dair düşünce hatalı olmayabilir. Bu öykünün gerçeğe mi dayandığı yoksa uydurulmuş mu olduğu bilinmemektedir. Ancak Anakreon’un tiranın sarayında yaşarken böyle bir durumun başına gelme olasılığı mevcuttur. Her koşulda şairin sarayda para sıkıntısı çektiği düşünülemez. 

Anakreonteia şairlerinin Anakreon ve hayatı hakkında yukarıda adı verilen yazarlardan başka kimlerden bilgi aldıkları konusunda aşağıdaki kaynaklar da bilgi vermektedir. 

Suda (İ. S. 10. yy.): (a, 1916, 1-8) Bir sözlük olan Suda’nın Anakreon maddesinin girişinde şairle ilgili verilen bilgilerin bir kısmının yanlış olduğu görülmektedir. Bu da sözlüğün güvenilirliğine gölge düşürmektedir. Yine aynı şekilde, Teos’tan Abdera’ya göçün Anakreon tarafından zorla gerçekleştirildiği bilgisi de yanlıştır. Anakreon’un Ion Lehçesi’yle elegeion’lar ve iambos’lar yazdığı ve ayrıca meyhane şarkıları ile Anakreonteia’yı da kaleme aldığı bilgisi vardır. Suda sözlüğünün oluştuğu dönemde Anakreonteia adı altında anılan şiirlerin asıl yazarları sorgulanmamış ve şiirler doğrudan Anakreon’a mal edilmiştir. Antikçağ’da Anakreonteia adı ile bilinen şiirlerin orijinalliğini kimse sorgulamamış ve bu şiirlerin gerçekten de Anakreon’a ait olduğu düşünülmüştür. En azından antolojinin içindeki geç dönem şiirlerinin oluştuğu dönemde bunların Anakreon’a ait olmadıkları biliniyor olmalı idi. 

Gnomologium Vaticanum (GV) (İ. S. 14. yy.): (72, 1-3) Bu koleksiyonda, olasılıkla Stobaios’a dayanarak Anakreon’un Polykrates’ten altın hediye aldığından ve onu geri verdiğinden söz edilmektedir. Ancak bu kaynakta Anakreon’un bir arkadaşına yoksulluğunu şikâyet ettiğinden söz ettiği de belirtilmektedir. Bu bilgi Stobaios tarafından verilen bilgi ile çelişmektedir. Bilginin bu koleksiyonda nasıl yer aldığı meçhuldür. 

Yukarıda yazılanlar özetlenecek olursa, adı geçen yazarların verdikleri bilgilerden aslında Anakreon’un gerçek hayatı hakkında ne kadar az şey bilindiği ortaya çıkmaktadır. Kaynakların verdikleri bilgilerin hemen hepsinde şairin Teos’lu olduğuna değinilmektedir ve bu neredeyse hep vurgulanmaktadır. Bu vurgunun daha Hellenistik Dönem’de yerleşmiş olduğu algılanmaktadır. Bundan başka ayrıca, İ. S. 2. yüzyıldan itibaren şair hakkında söylenenlerden erken dönem yazarlarında bahsi geçmeyen şeylerin hemen hepsinin uydurma olduğu anlaşılmaktadır. 

Anakreonteia şairlerinin de şairin hayatı hakkında Teos’lu olması ve şiirlerinden edinilen birkaç bilgi dışında bir şey bilmedikleri görülmektedir. Şairin kişiliğinin algılanması kendisi henüz hayattayken bile şairliği ve şiirleri üzerinden olmuş gözükmektedir. Başka bir ifadeyle şairin şiirleri kişiliğinin hep önüne geçmiş gibidir. 

Şairin eserlerinin günümüze fragman olarak kalmasından dolayı Anakreonun şairliği hakkında kesin bilgi edinilememektedir. Yazarın günümüze kalan külliyatının genelde hem kadınlara hem de güzel delikanlılara duyulan aşkın birkaç mısra ile dile getirilmesi olduğunu belirtmiştik. Şiirlerinde savaş teması hemen hiç yoktur. Politik konulara ise çok ender girmektedir. Aşk şiirlerinin genelde eğlencelerle geçen symposion’larda (içki sofralarında) okunmak üzere hazırlandığı anlaşılmaktadır. O dönemin tiranlarının saraylarında bu türden symposion’ların sıklıkla düzenlendiği bilinmektedir. Hissettiği tutkulu aşkı dile getirme biçimindeki sadelik ve müthişlikle diğer şairlerden ayrılır. Şiirlerinde oyun oynarcasına aşk yaşama teması da görülür. 

Şair aşkta hissedilen çılgınlığı ve heyecanı şiirlerinde “Eros’un zarları”  şeklinde nitelemektedir. Eros’un ço-cuksu varlığı ile sebep olduğu duygular arasındaki keskin karşıtlığı şairin şiirlerinde dile getirmesinin altı çizilmelidir. Bu olgu daha sonra Rhodoslu Apollonios ile Apuleius’ta da karşımıza çıkmaktadır. Trakyalı bir genç kızı ehil binicisinden kaçan bir taya  benzettiği şiirindeki erotik mecaz çok tipiktir. Bu şiirinin Horatius’un bir şiirini (Ode 1, 23) etkilediği bilinmektedir. 

Bilindiği kadarıyla Anakreon “Eros’tan sarhoş olma”  durumunu ilk ortaya koyan şairdir. Sappho’nun “acı-tatlı Eros’u”na karşılık Anakreon’un şiirlerinde severken sevmemek durumunun algılandığı görülmektedir. 

Şiirlerinde yılgınlık ile aklı selimlilik hâlinin birbirlerine çok yakın durmasını müthiş bir mesafe ile betimlemektedir. Şairin kelimelerle oynamayı sevdiği ve bir ismin çeşitli hâllerdeki şekillerini kullandığı görülmektedir. Genelde dili pürüzsüzleştirilmiş ve oldukça süslüdür. Isırıcı alay ile zaman zaman küfürler de görülür. 

Şiirlerindeki bir başka konu ise, belirttiğimiz gibi yaşlılık ve bundan nüktedan bir şekilde yakınmadır. Bu konuda kendisini ironik olarak eleştirdiği görülmektedir. Lesbos’lu bir kıza olan ilgisini dile getirdiği şiirinde şairin Sappho’yu kastettiği düşünülmüştür. Şiirlerinde ölüm korkusu da dile getirilmiştir. Şairin sözlerinden saçlarının gri rengi konusunda çok hassas olduğu çıkarılabilmektedir. Bu hassasiyet özellikle fragman halindeki bir şiirinde kendisini çok belli etmektedir: “Gri sakalımı görünce önümden altın kanatlarıyla esercesine uçup giden Eros” . 

Şairin Artemis’e dua biçiminde yazdığı şiiri  ise olasılıkla, Maiandros Magnesiası’nda tapınım gören Artemis Leukophryene’ye sunulmuştur ve bu şiir şairin dinsel içerikli bir şiiri olarak algılanabilir.

Anakreon gelecek yüzyıllarda, asıl kişiliğine bakılmaksızın şiirleriyle ortaya koyduğu kimlikle benimsenecek ve “daima sarhoş ve âşık ihtiyar” biçiminde belleklere yerleşecektir. Şairin zarif, sevimli ve hafiflik duygusu uyandıran şiirleri öylesine sevilip tutulmuştur ki kendisinden sonra özellikle Hellenistik Dönem’le başlayan ve Bizans Dönemi’nin içlerine kadar devam eden bir taklit geleneği başlatmıştır. Bu geleneğin ürünleri daha önce de değindiğimiz gibi “Anakreonteia” olarak anılmaktadır. Bu şiirler uzun süre yanlışlıkla şaire atfedilmiştir. Şiirlerde işlenen konular sınırlıdır ve bu da daha çok zengin bir dil ve motiflerle süslü erotizmdir. 16. yüzyıldan itibaren bu şiirler çeşitli dillere çevrilmiştir. Özellikle 18. yüzyılda başta Goethe ve Belleau olmak üzere birçok şair tarafından bu şiir türü zirve noktasına ulaştırılmış ve dolaylı olarak Ronsard, Herrick, von Hagedorn, Lord Byron ve Hugo gibi ünlü şairleri bile derinden etkilemiştir. 

Anakreonteia (Ἀνακρεόντεια / Carmina Anacreontea) 
Anakreonteia, şair Anakreon’un adı altında toplanmış yaklaşık 60 anonim şiire verilen isimdir. Şiirler hakkındaki bilgiler 10. yüzyıldan günümüze kalan bir şiir antolojisi olan Anthologia Palatina  sayesinde edinilmektedir. Şiirlerin de içinde olduğu Anthologia Palatina el yazmaları, ilk olarak Henricus Stephanus (Henri Estienne) isimli birisi tarafından Leuven’de (Belçika) görülmüş ve şiirler orada bu antolojiden kopyalanıp 1554 yılında yayımlanmıştır. 

Stephanus kopya çıkarırken aslında el yazmalarındaki metne genel olarak sadık kalmıştır. Ancak yine de bazı kısımlara müdahale ettiği, bazı kısımların ise orijinal metinde varken Stephanus’un kopyasında olmadığı görülmektedir. Örneğin, Anakreonteia’daki birinci şiirin orijinalinde, bu şiirin şairi, Anakreon’un başındaki çelengi ondan hediye aldığını dile getirmektedir. Bu ifadeyle, Anakreon’un, şiirindeki etkisine sembolik olarak değiniyor olmalıdır. Bu kısım Stephanus tarafından şiirden çıkarılmıştır. Yayımladığı eserdeki bu türden ayrıntılar ise, bu şiirlerin gerçek yazarının şair Anakreon değil de başka kimseler olduğu hakkında ipucu vermektedir. Bu şiirlere Anakreonteia adının verilmesinin genelde iki sebebi vardır. Birincisi, şiirlerde kullanılan vezindir: ya katalektik-iambik dimeter ya da anakreontik vezin (ana-klastik-Ionik dimeter) kullanılmıştır. İkincisi ise, şiirlerin işlediği konuların erotizm ve symposion’lar çerçevesinde olmasıdır. 

El yazmalarında belgelenen bu 60 kadar şiirin farklı yüzyıllarda yazıldığı anlaşılmaktadır. En eskileri Anakreon’un kullandığı Ion Lehçesi’yle yazılmışlardır (2., 3. ve 5. şiirler hariç olmak üzere 1.-20. sıradaki şiirler). Bu eski şiirleri İ. S. 2. yüzyılda yaşamış olan Aulus Gellius’un derlediği düşünülmektedir. 

Yine, Ion Lehçesi’yle yazılmış başka bir grup şiirin de erken bir döneme ait olduğu sanılmaktadır (21.-34,3 arasındaki şiirler). 2. 5. ve 35.-53. arasındaki şiirlerin ise, İ. S. 5. veya 6. yüzyıla ait olduğu belirlenmiştir. Bu koleksiyonun en son hangi yüzyıllarda hangi amaçla derlendiği ise bilinmemektedir ve bu konuda bilim dünyasında fikir birliği yoktur. Koleksiyonun içerdiği şiirlerin dinleyiciler önünde okunması veya retorik (hitabet) sanatında kullanılması amacıyla derlendiği düşünülmektedir. 

Anakreonteia’daki şiirlerin Anakreon’un şiirlerinden farkı, şiirlerde kullanılmış olan ifadenin daha yumuşak ve işlenen konuların tek yönlü olmasıdır. Taklit şiirlerde yaşamın zevkleri öne çıkarılmış, ölüm ve yaşlılık korkusundan eser kalmamıştır. Şiirlerde zaman kavramı yoktur. Seks, sarhoşluk ve ölümden açık açık söz edilmemektedir. Anakreonteia ’nın değindiği konular aslında antolojinin de ilgi alanındaki konulardır. Bu konular, şarap, yakışıklı delikanlılar, Aphrodite, Eros, Üç Güzeller, Dionysos, bahar ve benzer konulardır. Bazı şiirler ise, sanat eserleri, güvercin, gül veya lyra üzerinedir. Şiirlerde mitolojik öyküler yaygın değildir. İlk defa Stephanus tarafından yayımlanan şiirler sonradan birçok dile çevrilmiştir (Landfester, Anakreonteia, 37-38). 


Anthologia Palatina 

Eski Yunanca ve Latince şiirler daha Antik Dönem’den itibaren koleksiyoncuların ilgisini çekmiş ve toplanmaya başlanmıştır. Bizans Dönemi’nde İ. S. 900 yıllarında Bizans’ın saray papazı Konstantinos Kephalas, daha önce başka koleksiyoncular tarafından alfabetik olarak bir araya getirilmiş Antik Dönem’den Yunanca epigramları, konularına göre ayırarak tekrar toplamıştır. Kephalas bu şiirlere, kendisinin toplamış olduğu sayısız başka şiiri de ekleyerek yeni koleksiyonu oldukça geliştirmiştir. İşte Kephalas’ın yaptığı bu koleksiyon, bilim dünyasında “Anthologia Palatina” (veya “Anthologia Graeca”) olarak tanınmaktadır. 

İsimde yer alan “Palatina” kelimesi “Codex Palatinus” tanımlamasından gelmektedir. Bu esere Palatin Kodeksi denmesinin sebebi ise, eserin Almanya’nın Heidelberg kentinde yer alan büyük bir şato (Palatin) içinde bulunmasından ileri gelmektedir. Eser Ortaçağ’da herhangi bir şekilde Konstantinupolis’ten Heidelberge getirilmiş olmalıdır. Büyük olasılıkla, Konstantinupolis’in fethinden sonra kentten kaçan Bizanslı entelektüeler böyle değerli eserlerle birlikte Avrupa’ya dağılmış olmalıdır. 

Anthologia Palatina eski şiir antolojilerini bir araya getiren bir eserdir. Bu antolojinin içinde bulunan şiirler İ. Ö. 5. yüzyıldan Ortaçağ’ın içlerine kadar uzun bir dönemde yazılmışlardır. Şiirler genelde elegeion’lar şeklindedir ama sadece heksametron’lar ve iambos’lar da vardır. Antolojinin aslen İ. S. 980 yılında (10. yüzyılda) Konstantinupolis’te oluştuğu düşünülmektedir. Bu antolojinin ise, yukarıda da değinildiği gibi, K. Kephalas tarafından İ. S. yak. 900 yıllarında eski antolojilerden derlenen bir antolojinin daha geliştirilmiş şekli olduğu sanılmaktadır. 

Daha eski antolojiler ise örneğin İ. Ö. yak. 70 yıllarına ait olan “Meleagru stephanos” (Μελε-άγρου στέφανος = Meleagros’un Çelengi) veya Agathias’ın İ. S. 6. yüzyıla ait “Kyklos ton neon epigrammaton” (Κύκλος τῶν νέων ἐπιγραμμάτων = Yeni Epigramların Koleksiyonu)’udur. Anthologia’nın el yazmaları 1600 yılından beri Heidelberg’de bulunmaktadır. Bir kısmı ise Paris’tedir. Anthologia Palatina’nın hemen hemen aynı şiirleri içeren ama düzeltme ve silmeleri de olan “Anthologia Planudea” isimli, Maksimos Planudes ile ilişkilendirilen bir de el kopyası vardır. Anth. Planudea 1494 yılında Floransada Johannes Laskaris tarafından yayımlanır. K. Kephalas’un 15 kitaba ayırdığı Anthologia Palatina yak. 3700 epigramdan oluşmakta ve yak. 23.000 mısrayı kapsamaktadır. 

Kitaplara tek tek bakalım (Nickel, Lexi-kon, 62-63; Gall, Anthologia Graeca, 50; Landfester, Anthologia Graeca, 40): 

1. Kitap: İ. S. 4.-10. yüzyıllardan Hıristiyan şiirleri
2. Kitap: Koptos’lu Khristodoros’un mısraları (İ. S. 5.-6. yüzyıllar) 
3. Kitap: Kyzikos’taki bir tapınaktan zamanı tam belirlenemeyen şiirler
4. Kitap: Meleagros ve diğerlerinin şiirlerini sundukları Prooimia’lar
5. Kitap: Çeşitli şairlerin aşk epigramları 
6. Kitap: Adak epigramları ve diğer çeşitler 
7. Kitap: Mezar epigramları
8. Kitap: Naziansos’lu Gregorios’un epigramları (İ. S. 4. yy.’ın 2. yarısı)
9. Kitap: Epideiktik (çeşitli içerikli gösteriş amaçlı) epigramlar
10. Kitap: Protreptika /cesaret verici şiirler, özdeyiş ve yaşam bilgelikleri 
11. Kitap: İçki ve alay içerikli epigramlar
12. Kitap: Oğlanlar için yazılmış epigramlar (paidika) 
13. Kitap: Çeşitli vezinlerde onur epigramları
14. Kitap: Bilmeceler, kehanet sözleri ve matematik problemleri
15. Kitap: Figürlü şiirler ve diğer çeşitler
16. Kitap: Sanat eserleri üzerine şiirler. Bu bölüm Anthologia Palatina’da yoktur ama Anthologia Planudea’da bulunmaktadır.

Anakreontizm (Anakreontik = Anakreon Tarzı Şairlik) 

Şair Anakreon’un kendinden sonraki dönemi etkileme gücü ve bu kapsamda başkaları tarafından yazılan aynı tarzdaki şiirler, yani Anakreonteia, şairin algılanan şahsiyeti ile yakından ilgilidir. Çünkü şair, daha Hellenistik Dönem’de gelmiş geçmiş en büyük lirik ozanlardan birisi olarak kabul edilmiştir. Şairin bu etkisini Michelangeli’nin kitabının başlığı çok güzel açıklamaktadır: “Anakreon ve Yüzyıllar Süren Şöhreti” (Anacreonte e la sua fortuna nei secoli). 

Şairin şiirlerinin keşfinden ve ilk kez 1554 yılında Fransız Hümanist Henricus Stephanus (Henri Estienne, 1528-1598) tarafından yayımlanmasından ve bunun üzerine birçok yorum içeren çalışmaların da ortaya konulmasından sonra Anakreon Avrupa’da 18. yüzyılda “mutluluk” (Eudaimonizm) akımındaki aydınlanmada ideal bir figür olmuştur. “Anakreontizm” adıyla anılan bu dönemde Anakreon, Sokrates gibi bir bilge olarak algılanmıştır. Bu algının en güzel yansıması ise, Goethe’nin Anakreon tarzında yazdığı “Anakreon’un Mezarı” isimli şiirinde (1784) kendini göstermektedir. 

"Anakreons Grab Wo die Rose hier blüht, wo Reben und Lorbeer sich schlingen, Wo das Turtelchen lockt, wo sich das Grillchen ergötzt, Welch ein Grab ist hier, das alle Götter mit Leben Schön bepflanzt und geziert? Es ist Anakreons Ruh. Frühling, Sommer und Herbst genoss der glückliche Dichter; Vor dem Winter hat ihn endlich der Hügel geschützt. " Johann Wolfgang von Goethe

"Anakreonun Mezarı Gülün açtığı, asmalarla defneler in kucaklaştığı bu yerde, kumrucuğun çığırdığı, cırcır böceğinin eğlendiği bu yerde, nasıl bir mezardır burası, bütün tanrıların birlikte yaşadığı, güzel bitkilerle dolu ve süslü? Anakreonun istirahatgâhıdır burası. Baharın, yazın ve güzün tadını çıkardı şanslı şair; kıştan ise korudu onu en sonunda bu mezar. " Goethe

Anakreon hakkındaki bu algı ve onun tarzında şairlik Avrupa’da kısa zamanda yayılmıştır. Anakreon’dan doğrudan çevirilerin yanı sıra, önceleri dönemin Latincesinde, sonraları ise Avrupa’da konuşulan yerli dillerde onun şiirlerine benzer şiirler yazılmıştır. Şairin tarzına öykünme had safhaya gelmiştir. Bunun anlamı ise, vezinlerde genelde uyaksız katalektik iambos’ların veya katalektik Ionik ikili ölçünün (dimeter) kullanılması ve stil olarak da şakacı, tatlı ve zarif bir üslubun tercih edilmesidir. Konu ise çoğunlukla imgelerle süslü aşk oyunları, arkadaşlık ve düğün şiirleridir. 

Anakreon tarzı şairlik en güçlü dönemine 18. yüzyılda ulaşmıştır. Şairin şiirlerinin sayısız çevirisi ve şiirler hakkında yayımlanan sayısız yorum bu tarz lirik şiire olan ilginin canlı kalmasını sağlamıştır. Anakreon’un şiirlerinin çevirileri ve benzer şiirlerin yazılması konusunda Fransızlar hep önde olmuşlar ve başta Alman şairler olmak üzere birçok Avrupalı şairi de Anakreon tarzı şiir yazma konusunda etkilemişlerdir. 

Ancak, Almanya’da Anakreon ve şiirlerinin etkisindeki Anakreontizm akımı Alman Aydınlanma Dönemi’nin bir olgusudur ve bu dönemde bu tarzda birçok şiir yazılmıştır. Şiirler, yeni, laik ve iyimser bir Alman toplumunun kendi varlığını kavramasında etkili olmuştur. Anakreon o dönemde Almanya’da genç bir şair kuşağının yaşam stili haline gelmiştir. Bu dönemde Johann Nikolaus Götz (1721-1781) ve Johann Peter Uz (1720-1786) tarafından çevrilen Anakreon şiirleri (Die Oden Anakreons in reimlosen Versen, 1746) bu kuşağı çok etkilemiştir. 

Alman Aydınlanması’nın bu genç kuşağı, oluşturdukları arkadaş topluluklarında Anakreonun ifade ettiği düşünce tarzında bir araya gelmişlerdir. Hatta “Alman Anakreon” olarak tanınan Johann Wilhelm Ludwig Gleim (1719-1803) dostluk, aşk ve (ölçülü) içki zevki konularında yazdığı şiirlerle Anakreon tarzı şairliği özendirmiş ve yaygınlaşmasını sağlamıştır. Bu sayede Anakreontizm Almanya’da Goethe dahil birçok ünlü şaire de esin kaynağı olmuş ve onları etkilemiştir. 

18. ve 19. yüzyıllarda Anakreon tarzında şiir yazmak bütün Avrupa’yı etkisi altına almıştır ve bu alanda eserler veren İtalyan, İsveçli, Hollandalı, Rus, İngiliz vb. birçok ünlü şair vardır. Özellikle İngiltere’de Thomas Moore (1779-1852) aracılığı ile sonu gelmeyen bir Anakreon hayranlığı başlamıştır. Bir edebiyat akımı olarak Anakreontizm bir edebiyat türünden çok, belli bir hayat felsefesine dayanan bir şiir tarzını anlatmak için kullanılan bir terimdir. Bu görüşe göre yeryüzünde her şey geçicidir; onun için de insanoğlu yalnız en güzele karşı ilgi duymalıdır. Bu şiir akımı 18. yüzyılda doruğa eriştiyse de sonraki yüzyıllarda bırakılmıştır.

Anakreon ve şiirlerinin Batı dünyasını her yönden (örn. bkz. aş. Gérô-me’un “Anakreon, Bakkhos ve Eros” isimli tablosu ve Thorvaldsen’in “Eros ve Anakreon” isimli kabartması) yüzyıllarca etkilemesine karşın Doğu dünyasında böyle bir etkileşime dair herhangi bir veri yoktur. Perslerin Yunanlarla yakınlaşmasına rağmen antik Pers edebiyatında Antik Yunan edebiyatının izlerinin (ve tabi tersi durumun da) olup olmadığı bilinmemektedir. Hatta Doğu kavramını biraz daha ilerletirsek Eski Batı (Eski Yunan ve Roma) edebiyatının Hint ve Çin edebiyatları üzerinde etkisinin var olup olmadığı hakkında da hiçbir bilgi yoktur. Aslında genel olarak bugüne kadar bu konularla ilgili bir çalışma yapılmamıştır (Brinker, Anakreon, 24). 

ŞİİRLERDEN SEÇMELER (ANAKREONA AİT OLDUĞU DÜŞÜNÜLEN ŞİİRLER) 

Şiirlerin numaralandırması Diehl, Anthologia Lyrica Graeca Ie göredir.

Frg. (= Fragman) 1 ΕΙΣ ΑΡΤΕΜΙΝ γουνοῦμαί σ ̓ ἐλαφηβόλε, ξανθὴ παῖ Διός, ἀγρίων δέσποιν ̓ Ἄρτεμι θηρῶν ἵκευ νῦν ἐπὶ Ληθαίου δίνῃσι θρασυκαρδίων ἀνδρῶν ἐσκατόρα πόλιν χαίρουσ ̓, οὐ γὰρ ἀνημέρους ποιμαίνεις πολιήτας. 

ARTEMIS’E YAKARIŞ 

Dizlerine kapanıyorum ey geyik avcısı, 

Zeus’un sarışın kızı, 

yaban hayvanlarının efendisi Artemis: 

Lethaios’un girdaplarına çık gel şimdi; 

cesur yürekli adamların şehrini selamlayarak, 

çünkü esirgediklerin erdemsiz vatandaşlar değil!

Frg. 2 ΕΙΣ ΔΙΟΝΥΣΟΝ ὦναξ, ᾧ δαμάλης  Ἔρως καὶ Νύμφαι κυανώπιδες πορφυρῆ τ ̓ Ἀφροδίτη συμπαίζουσιν, ἐπιστρέφεαι δ ̓ ὑψηλὰς ὀρέων κορυφάς γουνοῦμαί σε, σὺ δ ̓ εὐμενὴς ἔλθ ̓ ἡμίν, κεχαρισμένης δ ̓ εὐχωλῆς ἐπακούειν· Κλεοβούλῳ δ ̓ ἀγαθὸς γένεο σύμβουλος, τὸν ἐμόν γ ̓ ἔρωτ ̓, ὦ Δεόνυσε, δέχεσθαι. 

DIONYSOS’A YAKARIŞ 

Ey, genç boğa Eros’la, 

kara gözlü perilerle ve erguvanlar giymiş 

Aphrodite ile oynaşan, 

dağların ulu zirvelerinde dolaşan efendim! 

dizlerine kapanıyorum, 

biricik duamı işiterek lütufla gel bana, 

Kleobulos’a iyi akıl ver, 

ey Dionysos, aşkımı kabul etsin!

Frg. 3 ΚΛΕΟΒΟΥΛΟΣ Κλεοβούλου μὲν ἔγωγ ̓ ἐρέω, Κλεοβούλῳ δ ̓ ἐπιμαίνομαι, Κλεόβουλον δὲ διοσκέω.

KLEOBULOS 

Kleobulos için tutuşuyorum, 

Kleobulos’a deli oluyorum, 

Kleobulos’suzluktan ölüyorum.

Frg. 4 ὦ παῖ παρθένιον βλέπων, δίζημαί σε, σὺ δ ̓ οὐ κλύεις, οὐκ εἰδώς, ὅτι τῆς ἐμῆς ψυχῆς ἡνιοχεύεις.

HABERSİZ SEVGİLİ 

Ey çocuk, 

genç görsem de arzuluyorum seni, 

duymuyorsun ki, 

ruhumun dizginleri ellerinde, 

görmüyorsun! 

Frg. 5 Σφαίρῃ δηῦτέ με πορφυρέῃ βάλλων χρυσοκόμης  Ἔρως νήνι ποικιλοσαμβάλῳ συμπαίζειν προκαλεῖται. ἡ δ’ - ἔστιν γὰρ ἀπ’ εὐκτίτου Λέσβου - τὴν μὲν ἐμὴν κόμην - λευκὴ γάρ - καταμέμφεται, πρὸς δ’ ἄλλην τινὰ χάσκει.

LESBOS’LU KIZ 

Erguvan topu attı yine bana altın saçlı Eros, 

rengârenk pabuçlu bir kızla oynaşmam için cesaret veriyor. 

O ise, -mamur Lesbos’tan çünkü- 

saçımdan dolayı -kır valla- 

ayıplıyor beni amma başka (genç) bir (saça) ağzı açık bakıyor! 

Frg. 17 Ἀρθεὶς δηὖτ ̓ ἀπὸ Λευκάδος πέτρης ἐς πολιὸν κῦμα κολυμβέω μεθύων ἔρωτι. 

LEUKADIA KAYASI 

Leukadia Kayası’ndan aşağı 

bıraktım kendimi beyaz köpüklü sulara 

aşkın sarhoşluğuyla. 

Frg. 27 φέρ ̓ ὕδωρ, φέρ ̓ οἶνον, ὦ παῖ, φέρε <δ ̓> ἀνθεμόεντας ἡμὶν στεφάνους, ἔνεικον, ὡς δὴ πρὸς  Ἔρωτα πυκταλίζω.

ROS’LA YUMRUKLAŞMA 

Su getir, 

şarap getir ey oğlan, 

çiçekli çelenkler getir bana, 

acele et; 

getir ki Eros’a (cesaretle) yumruk atayım!

Frg. 34 - - - ἀστραγάλαι δ ̓  Ἔρωτός εἰσιν μανίαι τε καὶ κυδοιμί. 

EROS’UN ZARLARI 

Eros’un zarlarıdır çılgınlığım ve heyecanım - - -

Frg. 44 πολιοὶ μὲν ἡμὶν ἤδη κρόταφοι κάρη τε λευκόν, χαρίεσσα δ ̓ οὐκέτ ̓ ἥβη πάρα, γηραλέοι δ ̓ ὀδόντες. γλυκεροῦ δ ̓ οὐκέτι πολλὸς βιότου χρόνος λέλειπται. διὰ ταῦτ ̓ ἀνασταλύζω θαμὰ Τάρταρον δεδοικώς. Ἀίδεω γάρ ἐστι δεινὸς μυχός, ἀργαλῆ δ ̓ ἐς αὐτὸν κάτοδος· καὶ γὰρ ἑτοῖμον καταβάντι μὴ ἀναβῆναι. 

İHTİYARLIK 

Çoktan kırlaştı şakaklarım, 

ağardı saçlarım, 

benimle değil artık tatlı gençlik, 

dişlerim de döküldü. 

Fazla zaman kalmadı tatlı yaşamdan. 

Ağlıyorum bu yüzden sık sık korkusuyla Tartaros’un. 

Korkunçtur derinlikleri çünkü Hades’in, 

oraya giden yol da zahmetli; 

üstelik dönemez asla, 

oraya giden bir daha. 

(İhtiyarlık şiirini çeviren: G. Çelgin (bkz. Eski Yunan Edebiyatı, 50) 

Frg. 45 μεγάλῳ δηὖτέ μ ̓  Ἔρως ἔκοψεν ὥστε χαλκεὺς πελέκει, χειμερίῃ δ ̓ ἔλουσεν ἐν χαράδρῃ. 

DEMİRCİ EROS 

Tıpkı bir demirci gibi 

ağır çekiç darbesiyle 

dövdü beni yine Eros, 

sonra da daldırdı buz gibi bir dereye.

Frg. 53 - - - <Ἔρως, ὅς> μ ̓ ἐσιδὼν γένειον ὑποπόλιον χρυσοφαέννων  πτερύγων ἀήταις παραπέτεται. 

GRİ SAKAL 

Gri sakalımı görünce 

önümden altın kanatlarıyla 

esercesine uçup giden Eros - - -

Frg. 79 Ἐρῶ τε δηὖτε κοὐκ ἐρῶ καὶ μαίνομαι κοὐ μαίνομαι.

DUYGU ZITLIĞI 

Yine hem âşığım, 

hem değil, 

hem deliyim, 

hem değil.

Frg. 88 πῶλε Θρηικίη, τί δή με λοξὸν ὄμμασι βλέπουσα νηλεῶς φεύγεις, δοκεῖς δέ μ ̓ οὐδὲν εἰδέναι σοφόν; ἴσθι τοι, καλῶς μὲν ἄν τοι τὸν χαλινὸν ἐμβάλοιμι, ἡνίας δ ̓ ἔχων στρέφοιμί σ ̓ ἀμφὶ τέρματα δρόμου· νῦν δὲ λειμῶνάς τε βόσκεαι κοῦφά τε σκιρτῶσα παίζεις, δεξιὸν γὰρ ἱπποπείρην οὐκ ἔχεις ἐπεμβάτην.

TRAKYALI TAY 

Trakyalı tay söyle, 

neden bana yan gözle bakar, 

tasasız kaçarsın? 

Sanırsın bilgelikten anlamam. 

Şunu bil, istesem vurup boyunduruğu, 

tutup dizginlerinden amacıma koştururum seni. 

Şimdi oysa çayırlarda otluyorsun, 

çifte atıp oynuyorsun, 

usta binicin olmadığından. 

ANAKREONTEIA (ANAKREON'A AİT OLMADIĞI DÜŞÜNÜLEN ŞİİRLER) 

Şiirlerin numaralandırması West, Carmina Anacreontea’ya (CA) göredir.

CA 35          ΕΙΣ ΕΡΩΤΑ Ἔρως ποτ ̓ ἐν ῥόδοισιν κοιμωμένην μέλιτταν οὐκ εἶδεν, ἀλλ ̓ ἐτρώθη τὸν δάκτυλον· παταχθείς τὰς χεῖρας ὠλόλυξεν· δραμὼν δὲ καὶ πετασθείς πρὸς τὴν καλὴν Κυθήρην, ὄλωλα, μῆτερ, εἶπεν, ὄλωλα κἀποθνήσκω· ὄφις μ ̓ ἔτυψε μικρὸς πτερωτός, ὃν καλοῦσιν μέλιτταν οἱ γεωργοί. ἃ δ ̓ εἶπεν· εἰ τὸ κέντρον πονεῖ τὸ τᾶς μελῖττας, πόσον δοκεῖς πονοῦσιν, Ἔρως, ὅσους σὺ βάλλεις;

EROS VE ARI Eros bir gün güllerin içinde uyuyan arıyı görmedi, fakat parmağından sokuldu. Haykırdı ellerini çırparak. Kanatlarını açarak koşup güzel Kythere’ye “Ben bittim, mahvoldum anne, ölüyorum!”, dedi, “çiftçilerin arı dediği, küçük, kanatlı bir yılan soktu beni!” Annesi ise şöyle dedi: “Arının iğnesi bu kadar acıtıyorsa eğer, düşünebiliyor musun Eros, senin oklarının neler yaptığını?”

CA 33       ΕΙΣ ΕΡΩΤΑ Μεσονυκτίοις ποθ ̓ ὥραις, στρέφετ ̓ ἦμος Ἄρκτος ἤδη κατὰ χεῖρα τὴν Βοώτου, μερόπων δὲ φῦλα πάντα κέαται κόπῳ δαμέντα, τότ ̓  Ἔρως ἐπισταθείς μευ θυρέων ἔκοπτ ̓ ὀχῆας. τίς, ἔφην, θύρας ἀράσσει; κατά μευ σχίζεις ὀνείρους. ὁ δ ̓  Ἔρως, ἄνοιγε, φησίν· βρέφος εἰμί, μὴ φόβησαι· βρέχομαι δὲ κἀσέληνον κατὰ νύκτα πεπλάνημαι. ἐλέησα ταῦτ ̓ ἀκούσας, ἀνὰ δ ̓ εὐθὺ λύχνον ἅψας ἀνέωξα, καὶ βρέφος μὲν ἐσορῶ φέροντα τόξον πτέρυγάς τε καὶ φαρέτρην· παρὰ δ ̓ ἱστίην καθῖσα, παλάμαις τε χεῖρας αὐτοῦ ἀπέθαλπον, ἐκ δὲ χαίτης ἀπέθλιβον ὑγρὸν ὕδωρ. ὁ δ ̓, ἐπεὶ κρύος μεθῆκεν, φέρε, φησί, πειράσωμεν τόδε τόξον, εἴ τί μοι νῦν βλάβεται βραχεῖσα νευρή. τανύει δὲ καί με τύπτει μέσον ἧπαρ, ὥσπερ οἶστρος· ἀνὰ δ ̓ ἅλλεται καχάζων, ξένε δ ̓, εἶπε, συγχάρηθι· κέρας ἀβλαβὲς μέν ἐστιν, σὺ δὲ καρδίην πονήσεις. 

GECE ZİYARETÇİSİ EROS Bir gün, gecenin bir yarısında, Arktos, Bootes’in eli yönüne henüz dönmüşken gökyüzünde, bütün ölümlü soylar, yorgunluğa teslim olup yatıyorken, Eros çıkagelip, çaldı kapılarımın demirlerini. “Kim”, dedim, “böyle kapıları kırarcasına vuran, rüyalarımı bölerek?” Eros ise, “aç!” dedi, “korkma, ben bir bebeğim, sırılsıklamım, mehtapsız gecede yolumu şaşırdım.” Bunları duyunca acıdım, derhal lambayı yakıp kapıyı açtım, yay taşıyan bebeği, kanatlarını ve sadağını gördüm. Ocağın yanına oturttum, ellerini avuçlarımla ısıttım. Saçından yağmuru sildim. Titremesi geçince, “Getir!” dedi, “haydi şu yayı deneyelim!”, “bakalım yay teli ıslanıp zarar görmüş mü?”, Sonra gerer yayını ve yüreğimin ortasından vurur beni, bir at sineği(nin ısırması) gibi. Zıplayarak havaya, kahkahalar içinde, “yabancı”, der, “sevin!” “yayım gerçi sağlam, ama sen kalbinden yaralanacaksın!”

CA 6 (ΙΟΛΙΑΝΟΥ) ΕΙΣ ΕΡΩΤΑ Στέφος πλέκων ποθ ̓ εὗρον ἐν τοῖς ῥóδοις  Ἔρωτα· καὶ τῶν πτερῶν κατασχὼν ἐβάπτισ ̓ εἰς τὸν οἶνον, λαβὼν δ ̓ ἔπιον αὐτόν· καὶ νῦν ἔσω μελῶν μου πτεροῖσι γαργαλίζει.

YUTULMUŞ EROS Taç örerken geçenlerde buldum Eros’u güllerin içinde. Tutup çabucak kanatlarından attım şarabın içine, içtim onu da şarapla birlikte. Şimdi dürtüp beni içimde, gıdıklıyor kanatlarıyla.

CA 21 Ἡ γῆ μέλαινα πίνει, πίνει δὲ δένδρε ̓ αὐτήν. πίνει θάλασσ ̓ ἀναύρους, ὁ δ ̓ ἥλιος θάλασσαν, τὸν δ ̓ ἥλιον σελήνη. τί μοι μάχεσθ ̓, ἑταῖροι, καὐτῷ θέλοντι πίνειν;

İÇMEK Kara toprak içer, ağaçlar onu içer, deniz havayı içer, güneş denizi, ay da güneşi. Ne sataşırsınız ey dostlar ben içmek isteyince?

CA 39 Φιλῶ γέροντα τερπνόν, φιλῶ νέον χορευτάν· ἂν δ ̓ ὁ γέρων χορεύῃ, τρίχας γέρων μέν ἐστιν, τὰς δὲ φρένας νεάζει. 

DANS EDEN İHTİYAR Neşeli ihtiyarı severim, genç dansçıyı severim; bir ihtiyar dans etti mi ak düşmüş saçları ihtiyardır amma gönlü gençtir valla. 

CA 24 Φύσις κέρατα ταύροις, ὁπλὰς δ ̓ ἔδωκεν ἵπποις, ποδωκίην λαγωοῖς, λέουσι χάσμ ̓ ὀδόντων, τοῖς ἰχθύσιν τὸ νηκτόν, τοῖς ὀρνέοις πέτασθαι, τοῖς ἀνδράσιν φρόνημνα. γυναιξὶν οὐκ ἔτ ̓ εἶχεν. τί οὖν δίδωσι; κάλλος. ἀντ ̓ ἀσπίδων ἁπασᾶν, ἀντ ̓ ἐγχέων ἁπάντων. νικᾷ δὲ καὶ σίδηρον καὶ πῦρ καλή τις οὖσα.

GÜZELİN GÜCÜ Doğa vermiş boğalara boynuzlar, atlara kuvvetli toynaklar, tavşanlara hızlı ayaklar, aslanlara büyük dişler, balıklara yüzme sanatı, kuşlara ise uçmak, erkeklere mantık; kadınlar için bir şey kalmamış. Ne vermiş peki onlara? Güzellik! bütün kalkanlar yerine, bütün mızraklar yerine yeniyor demir ve ateşi bir güzellik işte. 

CA 8 Οὔ μοι μέλει τὰ Γύγεω, τοῦ Σαρδίων ἄνακτος· οὐδ ̓ εἷλέ πώ με ζῆλος, οὐδὲ φθονῶ τυράννοις. ἐμοὶ μέλει μύροισιν καταβρέχειν ὑπήνην· ἐμοὶ μέλει ῥόδοισιν καταστέφειν κάρηνα. τὸ σήμερον μέλει μοι, τὸ δ ̓ αὔριον τίς οἶδεν; ὡς οὖν ἔτ ̓ εὐδι ̓ ἐστιν, καὶ πῖνε καὶ κύβευε, καὶ σπένδε τῷ Λυαίῳ, μὴ νοῦσος, ἤν τις ἔλθῃ, λέγῃ σε μὴ δεῖ πίνειν. 

ZAMANIN DEĞERİ Gyges’ten bana ne, Sardis’in Efendisi; altın umurumda değil, kıskanmam tiranları. Kokulu tütsülerle ilgilenirim, sakalımı yağlamaya, güllerle ilgilenirim, başıma taç yapmaya. Beni bugün ilgilendirir, yarın nasıldır, kim bilir? güneş parladığı sürece hem içki hem eğlence, dua et Lyaios’a hastalık gelmesin, kimse demesin, içmemelisin!

CA 47      Ἐγὼ γέρων μέν εἰμι, νέων πλέον δὲ πίνω· κἂν δέησῃ με χορεύειν, Σειληνὸν ἐν μέσοισιν μιμούμενος χορεύσω, σκῆπτρον ἔχων τὸν ἀσκόν· ὁ νάρθηξ δ ̓ οὐδέν ἐστιν. ὁ μὲν θέλων μάχεσθαι, παρέστω καὶ μαχέσθω. ἐμοὶ κύπελλον, ὦ παῖ, μελίχρουν οἶνον ἡδύν ἐγκεράσας φόρησον. ἐγὼ γέρων μέν εἰμι - - -

İHTİYAR, ŞARAP VE DANS Ben gerçi yaşlıyım amma bir delikanlıdan daha çok içerim; İş dansa gelince, olurum bir Silen tutup şarap tulumumu baston yerine orta yerde dans ederim. Değnek nedir ki! Biri savaşmak mı ister varsın, savaşsın! Doldur bana, ey oğlan, ve sun bardağı tatlı şaraptan. Ben gerçi yaşlıyım amma - - -

CA 51 Μή με φύγῃς ὁρῶσα τὰν πολιὰν ἔθειραν· μηδ ̓, ὅτι σοὶ πάρεστιν ἄνθος ἀκμαῖον, τἀμά δῶρα, φίλα, διώσῃ. ὅρα κἀν στεφάνοισιν ὅπως πρέπει τὰ λευκά ῥόδοις κρίνα πλακέντα. 

GENÇ BİR KIZA Kır saçımı görüp de kaçma benden: gençliğinin çiçeği açmış madem, hediyemi, sevgimi hafife alıp, alay etme! Beyaz zambakların gül çelenklerinin içine nasıl da yakıştığını gör sadece!

CA 20 Ἡδυμελὴς Ἀνακρέων, ἡδυμελὴς δὲ Σαπφώ· Πινδαρικὸν τόδε μοι μέλος συγκεράσας τις ἐγχέοι. τὰ τρία ταῦτά μοι δοκεῖ. καὶ Διόνυσος εἰσελθών, καὶ Παφίη λιπαρόχροος, καὐτὸς  Ἔρως ἂν ἐκπινεῖν. 

RUHUN SAKİSİ Tatlıdır Anakreon’un söylediği, tatlıdır Sappho’nun dediği, biraz Pindaros da koyup karıştırıp sunulsun bana. Bu üçlüye hayranım. Hem içinde Dionysos, hem cazip Paphia. hatta Eros da içerdi bundan.

CA 37  ΟΝΑΡ Διὰ νυκτῶν ἐγκαθεύδων ἁλιπορφύροις τάπησιν, γεγανυμένος Λυαίῳ, ἐδόκουν ἄκροισι ταρσοῖς δρόμον ὠκὺν ἐκτανύειν μετὰ παρθένων ἀθύρων. ἐπεκερτόμουν δὲ παῖδες ἁπαλώτεροι Λυαίου, δακέθυμά μοι λέγοντες διὰ τὰς καλὰς ἐκείνας. ἐθέλοντα δὲ φιλῆσαι φύγον ἐξ ὕπνου με πάντες. μεμονωμένος δ ̓ ὁ τλήμων πάλιν ἤθελον καθεύδειν. 

RÜYA Gece yarısı uyurken erguvan çarşaflar üzerinde, zevke gelip Lyaios’la koşarak parmaklarımın ucunda güzellerle oynaşıyormuşum rüyamda. Lyaios (Bakkhos) güzelliğinde oğlanlar amma alay edip, kalp kırıcı sözler sarfetmişler şu güzeller nedeniyle. İsteyince birkaç öpücük kaçıp gittiler rüyamla birden. Kalınca zavallı, yalnız ben, istedim uyumak yeniden! 

CA 7 Λέγουσιν αἱ γυναῖκες· Ἀνακρέων, γέρων εἶ· λαβὼν ἔσοπρτον ἄθρει κόμας μὲν οὐκέτ ̓ οὔσας, ψιλὸν δέ σευ μέτωπον. ἐγὼ δὲ τὰς κόμας μέν, εἴτ ̓ εἰσίν, εἴτ ̓ ἀπῆλθον, οὐκ οἶδα· τοῦτο δ ̓ οἶδα, ὡς τῷ γέροντι μᾶλλον πρέπει τὸ τερπνὰ παίζειν, ὅσῳ πέλας τὰ Μοίρης.

ANAKREON’UN YAŞI Kadınlar diyorlar ki, Anakreon yaşlanıyorsun, al bir ayna, bak kendine, saçlar dökülmüş, çıplak kalmış alnın. Saçlarım dökülmüş, dökülmemiş, ben bilmem. Bildiğim, oynaşmak yaşlıya daha hoş gelir yaklaştıkça Moira’ya. 

CA 12          ΕΙΣ ΑΤΤΙΝ Οἱ μὲν καλὴν Κυβήβην τὸν ἡμίθηλυν Ἄττιν ἐν οὔρεσιν βοῶντα λέγουσιν ἐκμανῆναι. οἱ δὲ Κλάρου παρ ̓ ὄχθαις δαφνηφόροιο Φοίβου λάλον πιόντες ὕδωρ μεμηνότες βοῶσιν. ἐγὼ δὲ τοῦ Λυαίου καὶ τοῦ μύρου κορεσθείς καὶ τῆς ἐμῆς ἑταίρης θέλω θέλω μανῆναι. 

ÇILGINLAR Güzel Kybele için hadım Attis’in dağlarda haykırıp çıldırdığını söylerler. Klaros’un kaynaklarında defne taşıyan Phoibos’un mucize suyundan içen çılgınları işitin. Ben ise, Lyaios’la, kokulu tütsülerle ve sevgilimle sarhoş, isterim, isterim olmak bir hoş! 

CA 29 Χαλεπὸν τὸ μὴ φιλῆσαι, χαλεπὸν δὲ καὶ φιλῆσαι χαλεπώτερον δὲ πάντων ἀποτυγχάνειν φιλοῦντα.

SEVMEK Sevmemek zor,sevmek de zor,hepsinden daha zoru ise karşılıksız sevmek.

Prof.Dr.N.Eda AKYÜREK ŞAHİN

pdf:

Teos (Sığacık) Kütüphanesi: 
"Anadolu'da lonia bölgesindeki Teos kentinde bir gymnasion kütüphanesinin bulunduğu konusunda bazı bilgilere rastlanmıştır. M.Ö.1.yüzyıllara tarihlenen bir yazıta göre bu kentte bir gymnasion bulunmakta ve buranın 'paides'inde öğrenciler için 'grammatikos'un denetiminde kütüphane yararına kitap yazma ya da kopya etme konusunda yarışmalar düzenlendiği belirtilmektedir. Fakat bu yazıt kötü durumda olduğu için fazla bilgi edinemiyoruz. C. Wendel 'e göre ayrıca burada kaligrafi dersi de veriliyordu." [Nuray Yıldız, Antikçağda Kütüphaneler]

ATHAMAS - ATAMAS - ATAMIZ

Antik Grekmiş... yerseniz

SB

_________________________

_________________________