Bozan Höyük
Kulu'nun 25 km. doğusunda bir höyük, 2005, 2012 yılında ziyaret ettiğimiz bu höyük Tuz Gölüne oldukça yakın olup tuz ticareti ile ilgili bir höyüktür . M.Ö. I.Bin ikinci yarısı, erken Türk Mezarlığı Bozan mezarlığını Türk dönemi olarak düşünmemize karşın buradaki höyüğün erken dönemlerde yerleşim görmüş olmasından ve yaklaşık 5 m. olan bu mezar taşları, menhir mezar geleneğine benzemesinden daha erkene giden menhirler olabileceği üzerinde de durulmalıdır.
Kırkkuyu Mezarı
Mezar odasındaki incelememizde odanın kist bir zemin altına kazılarak yapılmış güney-kuzey yönünde uzunluk (955 cm.) ve genişlik 162 cm. mevcut yükseklik 1.50 cm.(üstü göçtüğü zemin toprak dolmuştu) güney cephede büyükçe olmak üzere bir sunu nişi, doğu yönde de daha küçük sunu nişleri bulunmaktadır, doğu yönde iki mezar odası vardır. Odalar arasında bir panoda başı hizasında sağda ve solda iki güneş simgesi ve sağ elinde hayat ağacı ve sol elinde bir yılan (?) ve sol üstte svastika, ve bir güneş ve alt kesimde zarf şeklinde bir simge vardır.
Doğu yöndeki mezar odaları ise kuzeydeki 181 cm. uzunluk 171 cm genişlik, kapı girişi 105 cm. genişlik ve koridor uzunluğu 77 cm., güneyde olan ikinci oda ise 115 cm genişlikte bir kapıdan girilerek 73 cm. bir koridor uzunluğundan sonra 188 cm. X 188 cm.lik bir odaya giriliyor. Odanın doğu yönünde ölü sunuları için bir niş vardır. dikdörtgen bir giriş odası ve bu odanın doğu yönünde kemerli kapılar ile girilen iki adet mezar odası vardır .
Bu odalar sert toprak zemin içine kazıldıktan sonra beyaz astar toprak sıva yapılmış ve bu zemin üzerine kırmızı aşı boyası ile resimler yapılmıştır. En dikkat çekici olanı dikdörtgen giriş odasının doğu kesiminde mezar odalarının girişleri arasındaki pano kesimdeki resimdir. Bu panonun merkezinde ayakta kollarını yana yukarı açmış bir erkek resmi cepheden resmedilmiş ve sol elinde yılan ya da bir yazı malzemesi kuş tüyü(?) sağ elinde de bir hayat ağacı tutmaktadır. Başının iki yanında iki adet güneş simgesi çizilmiştir. Sol üst köşede bir svastika (gamalı haç) ve bunun alt kesiminde kapalı bir zarf şeklinde simge bulunmaktadır.
Kuşkusuz bu panoda işlenen güneş, hayat ağacı, sivastika ve yılan resimlerinin Paleolitik Çağ‟dan itibaren 15 bin yıllık geniş zaman dilimin de değişik şekillerde olarak kullanılmıştır. Kuşkusuz bunlar içinde her birinin birbirine yakın ya da ayrı farklı yorumları bulunmaktadır. Ancak burada bir mezar olması nedeniyle ahret ve ölümsüzlük simgesi ortak bir payda görünmektedir. Yerel bir özellik göstermesinden dolayı bu resimleri tarihlemek oldukça güçtür. Mezarda yapılacak bir kazı ve içinde bulunacak sunuların tarihlemesi de bu alanın tarihlemesine yardımcı olacaktır. Ancak yetkili kurullarla görüşülmesine rağmen henüz (10.11.20.12) kazılar başlamamıştır.
Özellikle bu simgeler içinde svastika motifi Geç Paleolitik Çağdan günümüze kadar değişik bölge ve kültürlerde kullanılmaktadır . Ancak bizim buradaki sivastika simgesi yapım şekli bakımından Gordion‟da Büyük Tümülüs ve MM Tümülüsünde bulunan yemekle masaları ve yine Gordion P tümülüsünde bulunan ahşap paravan ve de Ankara –Eskişehir Yolu üzerindeki Feharet Çeşmesi içindeki İkiz Kybele kabartmasındaki svastika kabartmasındaki benzerlik gösterir.
Ayrıca burada yerel basit çizimlere rağmen insan resmi, hayat ağacı ve güneş simgeleri Frig resim sanatının izlerini taşımaktadır. Bu nedenle bu mezardaki sanatı Frig sanatı ile ilişkili görmekle birlikte mezar odasının yapısı daha geç dönemdeki bölgedeki mezar anıtları ile mukayese edilebileceğinden bu M.S. II. Yüzyıla ait olabilecek bu resimleri Geç Frig sanatı içinde ele almanın uygun olacaktır .
Burada, son günlerde mezarı ziyaret eden meraklılar tarafından karıştırılmış oldukları ve bir insana ait olduğu kuvvetle muhtemel olan atıl mış kemik parçalarından anlaşılmaktadır. Buradaki bir çömleğe ait dip parçası tam bir profil vermediği için tarihleme vermemiş olsa da hamur ve yapım tekniği Helenistik - Roma dönemini yansıtmaktadır. Bölgede yapılan epigrafik araştırmaların da gösterdiği bölgede Frig kültürü IV. Yüzyıla kadar yoğun bir şekilde süreklilik göstermektedir. Buradaki erkek figürü daha öce bölgedeki mezar taşlarında görülen Frig tanrısı Men kabartmalarına da benzerlik gösterir. Bu nedenle bu kabartma Men kültürü ile bağlantılı olmalıdır. Ancak Frigler siyasal olarak Kimmer istilası ile yaklaşık olarak M.Ö.690 yılında bu bölgeden Afyon, Kütahya ve Eskişehir‟in dağlık bölgesine çekildiler.
Prof.Dr.Hasan Bahar
İlkçağda Kulu ve Çevresi / PDF
Peki ya Altay Bar Burgazı :)
ALTAY YAZITLARINDAN BAR-BURGAZI II (A 21) YAZITI
BOZAN DA BİZİM BAR BURGAZI DA
İlgili:
