Gordion Kurganları "Frig" mi "İskit/Saka Türkleri" mi?
Mellink'in 1964'teki makalesinden;
Pazırık'ın bize gösterebildiği kadarıyla, orijinal "göçebe" repertuarı zamansızdır. Antik dünyanın bilinen kültürlerinden bağımsızdır ve metalurjiden önce gelen ve bozulabilir olmalarına rağmen, ayrıntılı ve tutarlı bir sanatsal üslup için uygun araçlar olan malzemelerde yer bulmaktadır.
Eğer bozkırda yaşayan çeşitli kabilelerin erken zamanlarda kendilerine özgü sanat stillerine sahip olduklarını kabul edersek -ki Pazırık öncesi bozkır sanatı buluntularından bazıları bunu doğrulamaya meyillidir- antik dünyanın daha iyi bilinen bölgelerindeki sanatın bazı yönlerini yeni bir ışık altında anlamak mümkün olabilir. Bayan Kohler, Gordion'dan gelen ahşap oymalar üzerine yazdığı makalesinde Frig repertuarında ve stilinde "göçebe" özelliklerinin ilginç bir gösterimini sunmuştur. Bu özellikler oryantal, Hitit veya Batı Anadolu kökenli değildir ve yalnızca Frig göçmenleriyle birlikte Anadolu'ya girmiş olabilirler; muhtemelen sahipleri tarafından taşınan ve kabilenin gittiği her yerde yapılmaya devam eden ahşap oymalarda somutlaşmıştır.
*SB* - Evet, Hitit veya Batı Anadolu kökenli değil, ancak, "yalnızca Frig göçmenleriye Anadolu'ya girdiler" ifadesi tamamiyle yanlış bir algı yaratma projesidir. Çünkü ahşap oymalar Gordion'dan daha eski olan Tuva'da var ve bize Anadolu'ya Saka Türkleriyle geldiğini gösterir. Ahşap odalı kurgan yapımı bile birebir aynıdır.*
Birçok örneğin korunduğu dönemde Frigler, repertuarlarına oryantal esintiler eklemeye başlamışlardır; aslan ve aslan-boğa grubu açıkça Mezopotamya (veya Hitit) kökenlidir. Ancak bu gruptaki geyikler ve ilgili hayvanların antik Doğu ile hiçbir ilgisi yoktur. En güçlü benzerlikleri Pazırık'taki "göçebe" unsuruna dayanmaktadır. Burada da göçebe unsuru zamansızdır.
Bunu ancak tesadüfi koruma, bize ahşap veya diğer bozulabilir malzemelerden yapılmış bitmiş ürünler sunduğunda izleyebiliriz. Gordion'daki kazılar, özellikle P kurganından ahşap oymalar ve şehir höyüğünden bazı kömürleşmiş ahşap kabartmalar kurtarma konusunda şanslı olmuştur.
Bu sanatsal kategoride, Friglerin kültüründe "göçebe" bir unsur buluyoruz. [SB* - Göçebe kültürü?!] Daha önce de kabul edildiği gibi, göçebe olan bir sanatsal özellik için "göçebe" etiketini korumak belki de haksızlık olur, ancak Frigler örneğinde bu, yarı göçebe dönemden yerleşik döneme taşınmış olmalıdır. Öte yandan, "hayvan stili"nin bazı yönlerinin kendine özgü kalıcılığı, bu sanatsal kompleksin kökenlerine atıfta bulunan göçebe etiketini haklı çıkarır.
Pazırık ve Gordion tipi erken buluntuların eksikliği nedeniyle, hayvan stilinin yaşı spekülasyon konusudur. [SB* - Hiç de spekülasyon değil.] Şu anda elimizdeki en iyi belgeler, Kuban bölgesindeki Ulski [SB* - İskit, MÖ 6.yy], Kelermes [SB* - İskit, MÖ 7.yy] ve Kostromskaya [SB* - İskit, MÖ 7.yy] kurganlarından çıkan yedinci ve altıncı yüzyıllara ait bronz ve altın eserlerdir. Bu eserler, tamamlanmış formlarında yerleşik prototiplere olan bağımlılıklarını ortaya koymaktadır. Yüzeylerinin eğimli işlenmesi, sanatçıların aşina olduğu bir malzeme olarak ahşabı işaret etmektedir. Ne Kuban buluntuları ne de Ziwiye kompleksi, Gordion'daki ahşap oymalar kadar eski değildir.
*SB* - Siz öyle sandınız ve hâlâ aynı hatayı dayatıyorsunuz. Ziwiye, Kelermes ve Tuva (MÖ 9.yy) kurgan buluntuları aynı kültüre aittir ve Gordion'dan ya eskidir ya da çağdaşıdır.*
Frigya'dan elde edilen kanıtlar, "göçebe" sanatının bu kategoriye ait eserlerin antik çağlara ait olduğunu kanıtlamaya yardımcı olacaktır; bu sanat türünün MÖ sekizinci yüzyılda var olduğu kanıtlanmıştır, ancak potansiyel olarak çok daha eski bir döneme ait olabilir.
*SB* - Gordion'dan daha eski -geldikleri göç yolu üzerinde - "Frig Sanatı" bulamadınız. Zaten burada bahsettiğiniz sanat Friglere ait değildi, önce bu gerçeği anlamalısınız.*
Tunç Çağı Anadolu ve Yunan arkeolojisi, göçebe sanat kompleksinde varsayımsal bir aydınlatma kaynağı bulmuştur. Yerleşik kültür kalıpları, nihayetinde göçebe kökenli istilalar tarafından tekrar tekrar kesintiye uğratılmıştır.
Tunç Çağı'nın Hint-Avrupa göçmenleri, ister Yunan ister Hititler olsun, genellikle istila ettikleri topraklardaki halkların kültürel ve sanatsal seviyesinin çok altında olan yıkıcı unsurlar olarak (arkeolojinin de haklı olarak savunabileceği gibi) sahneye çıktıkları düşünülmektedir. Daha spesifik olarak, Yunanlıların sanat alanında çok az şey getirdikleri, bunun yerine daha sonra Miken sanatının "tektonik" eğilimlerinde sergilenen bir zihniyet ve eğilim getirdikleri düşünülmektedir. (Mellink)
*SB* - O zaman sormazlar mı, madem Yunan kavimlerinin hiçbir sanatsal özgünlüğü yok (buna Hititler de dahil), o zaman sanatsal açıdan İskitleri/Sakaları nasıl etkilemiş oluyorlar ki bu Batı İskitleri de Doğu İskitlerini etkileyebilsin?.. *
Sorgulama zamanı ;)
Gordion'daki Kurganlar Frig olmadığı gibi sanatı da Frig değil. Bölge halkı Saka Türkleriyle karışmış ki yazıtlarında bile Türkçe kökenli kelimeler var.
SB
EK:
Arkeolog Machteld Johanna Mellink (1917-2006) "Türkiye'deki Amerikalı kazıcıların Dekanı" olarak anılıyordu.
* Amsterdam, Utrecht ve Chicago Üni. Prof.;
* Casus-Arkeolog Hetty Goldman ile 1947 Tarsus kazıları;
* 1949-1988 Bryn Mawr Koleji Klasik ve Yakındoğu Arkeoloji;
* 1950-1965 Pennsylvania Üni adına Casus-Arkeolog Rodney Young ile Gordion kazıları;
* Likya Karataş-Semayük kazıları;
* 1991'de Cincinnati ile Tübingen Üniversitesi'nin ortaklaşa yürüttüğü Truva'da yeniden açılan kazılarda danışmanlık;
* Amerikan Sanat ve Bilim Akademisi, Hollanda Kraliyet Sanat ve Bilim Akademisi, Alman Arkeoloji Enstitüsü, Avusturya Arkeoloji Enstitüsü, Pennsylvania Üni. Müzesi ve Türk Tarih Enstitüsü üyelikleri.
1991 yılında Amerikan Arkeoloji Enstitüsü'nün Seçkin Arkeolojik Başarı Altın Madalyası'nı ve 1994 yılında Pennsylvania Üniversitesi Müzesi'nin Lucy Wharton Drexel Arkeolojik Başarı Madalyası'nı aldı. Türkiye Kültür Bakanlığı onu 1984 yılında Kıdemli Amerikalı Kazı Uzmanı ve 1985 yılında Kıdemli Yabancı Arkeolog olarak ödüllendirdi.
Profesyonel hizmetleri arasında 1988-91 yılları arasında Türkiye'deki Amerikan Araştırma Enstitüsü Başkanlığı (ARIT, kuruluşunda Rodney Young vardı), 1980-84 yılları arasında Amerikan Arkeoloji Enstitüsü Başkanlığı, Amerikan Doğu Araştırmaları Derneği Mütevelli Heyeti Üyeliği, 1955-83 yılları arasında Bryn Mawr Koleji Klasik ve Yakın Doğu Arkeolojisi Bölümü Başkanlığı ve 1979-80 yılları arasında Bryn Mawr Koleji Sanat ve Bilimler Yüksek Lisans Okulu Dekan Vekilliği görevleri yer almaktadır.
*SB* Bu kadar unvan, ödül ve üyeliği olan bir arkeoloğun söylediklerini, yazdıklarını (dayattıklarını) tabi ki sorgulamadan (sanki bu bir kuralmış gibi) kabul ettiler! Oysa kurganlar ile buluntular Grek kaynaklarındaki Frigleri değil de başka bir topluluğu işaret ediyordu. *
